II SA/Sz 1307/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi A. T. reprezentowanego przez kuratora M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. K. kwotę [...]([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769), odmówiono A. T. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków bez recepty i doładowanie konta do telefonu komórkowego. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazał, że dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej (tj. kwoty [...]zł), a odmowa przyznania wnioskowanej pomocy na doładowanie konta do telefonu komórkowego wynika z faktu, że nie jest to potrzeba niezbędna. Z kolei pomocy na zakup leków bez recepty organ odmówił z uwagi na brak zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego konieczność stosowania leków. Organ dodał, że możliwości finansowe Ośrodka są obecnie ograniczone, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do rodzin spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. Pomoc w formie zasiłku celowego może, lecz nie musi być przyznana, a przyznawane zasiłki nie muszą w całości pokrywać kosztów zaspokojenia zgłoszonej potrzeby. Pomoc społeczna pełni funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych w tym materialnych, co oznacza, że nie ma charakteru pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb w całości. W roku 2016 r. zrealizowano świadczenia w postaci zasiłków celowych w wysokości 5.231.400,20 zł, zaś liczba rodzin uprawnionych do tej pomocy wyniosła 7.115. Średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła 61,27 zł. W roku 2017 r. MOPR na realizację zadań w tym zakresie dysponuje budżetem w kwocie 5.260.515 zł, a na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do świadczeń w roku 2017 r. utrzyma się na poziomie z roku 2016. Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie pozostaje bez wsparcia ze strony Ośrodka. Ostatnio decyzją z dnia [...] r. przyznano mu zasiłek celowy w wysokości [...] zł na dofinansowanie do zakupu obuwia zimowego, kurtki, spodni na sezon zimowy oraz do zakupu środków czyszczących i środków higieny osobistej. Skarżący regularnie korzysta z różnych form pomocy społecznej, ale nie każda zgłoszona przez niego potrzeba może być zaspokojona z uwagi na ograniczenia finansowe. W odwołaniu od powyższej decyzji A. T. wskazał, że nie zgadza się z odmową przyznania mu zasiłków celowych na doładowanie telefonu komórkowego oraz na zakup leków bez recepty. Stwierdził, że złoży stosowną skargę do Ministra Pracy i Polityki Społecznej za "pastwienie się nad nim w sposób okrutny przez MOPR". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] r., znak [...], na podstawie art. 138 § pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że zasiłek celowy ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej. Jest również świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że właściwe w sprawie organy dysponują pewną dozą samodzielności w określeniu stopnia zaspokojenia zgłoszonej przez stronę potrzeby bytowej, przy uwzględnieniu ogólnych celów i zadań pomocy społecznej, w tym, że ma stanowić dla osób potrzebujących wsparcie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania wspomnianego zasiłku nie oznacza jednak, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. Organ odwoławczy zaznaczył, że w dużej mierze udzielona pomoc zależy od możliwości finansowych ośrodków pomocy społecznej. Powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego, organ wyjaśnił, że skarżący mieszka z bratem, prowadząc osobne gospodarstwo domowe. Wymieniony nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, posiada znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony do [...] r. Dochód strony wynosi [...] zł, co oznacza, że kryterium dochodowe nie zostało przekroczone. Wnioskodawca posiada przyrodnią siostrę, która mieszka osobno, ale odwiedza braci, opłaca wszystkie świadczenia mieszkaniowe. Kolegium dodało, że w art. 39 ustawy o pomocy społecznej wskazano na możliwość przyznania zasiłku celowego na zakup leków. Przyznanie pomocy na taki cel musi jednak wynikać z konkretnych wskazań lekarskich. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący nie korzysta z pomocy ani lekarza rodzinnego, ani lekarzy specjalistów. Zdaniem Kolegium, zasadna jest również odmowa przyznania dofinansowania na doładowanie konta do telefonu komórkowego. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, że opłaty za mieszkanie pokrywane są w całości przez siostrę, przy czym skarżący otrzymuje od niej także pomoc w innej formie. W związku z powyższym, otrzymywany zasiłek stały, pielęgnacyjny oraz przyznawaną pomoc finansową "strona przeznacza wyłącznie na własne potrzeby". Organ nadmienił, że skarżący od dłuższego czasu korzysta z różnorodnych form wsparcia pomocy społecznej, zaś w dacie wydania zaskarżonej decyzji, organ pierwszej instancji przyznał odwołującemu zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu obuwia, kurtki, spodni na okres zimowy, do zakupu środków czyszczących i środków higieny osobistej w kwocie [...]zł. W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, A. T. podniósł, że została ona wydana z "bezwzględnym naruszeniem prawa materialnego". Zdaniem skarżącego, pomiędzy Prezydentem S. a MOPR-em i Samorządowym Kolegium Odwoławczym w S. "jest układ, te organy muszą wydawać takie decyzje jakie każe wydawać Prześladowca Pan Prezydent S.". Miasto stać na ogromne straty finansowe w ostatnich latach, za to nie stać na sprawiedliwą pomoc dla ubogich. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 23 stycznia 2018 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] r. (sygn. akt [...] [...]), A. T. został ubezwłasnowolniony, w związku z czym zachodzi konieczność zawieszenia niniejszego postępowania z urzędu od dnia 13 grudnia 2017 r. Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 r. (sygn. akt II SA/Sz 1307/17) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w oparciu o art. 124 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym zawiesił postępowanie sądowe. Z uzyskanych przez ten Sąd informacji wynikało bowiem, że Sąd Apelacyjny w S. postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt [...] [...]) oddalił apelację skarżącego od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z dnia [...] r. (sygn. akt [...] [...]) o częściowym ubezwłasnowolnieniu A. T. z powodu zaburzeń psychicznych. Sąd zaznaczył, że z uwagi na treść art. 27 p.p.s.a., osoba fizyczna, która nie ma zdolności procesowej może podejmować czynności w postępowaniu sądowym tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego. Jednocześnie z okoliczności sprawy wynika, że postępowanie w sprawie ustanowienia dla skarżącego przedstawiciela ustawowego jest w toku. W dniu [...] r. do akt sprawy nadesłano odpis postanowienia Sądu Rejonowego S. – P. i Z. w S. [...] o ustanowieniu kurateli dla częściowo ubezwłasnowolnionego A. T.. Jak wynika z treści punktu II tego postanowienia, obowiązki kuratora dla ww. powierzono M. K., którą upoważniono do reprezentowania strony w postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz do dostępu do dokumentacji medycznej. Następnie, w dniu [...] r. do akt sprawy nadesłano odpis powyższego postanowienia ze stwierdzeniem prawomocności. Z uwagi na powyższe, postanowieniem z dnia 22 sierpnia 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (sygn. akt II SA/Sz 1307/17), na podstawie art. 128 § 1 pkt 3 p.p.s.a. podjął postępowanie sądowe zawieszone postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 r. Na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej, jak również poprzedzającej ją decyzji, podnosząc zarzut naruszenia art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 3 ust. 4 tej ustawy. Pełnomocnik wniósł ponadto o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S., odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków bez recepty oraz doładowanie konta do telefonu komórkowego nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507), która w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 1 (w brzmieniu aktualnym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawniało go do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ww. ustawy. Powyższy przepis stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zgodnie z ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, lub leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z kolei w myśl art. 3 ust. 3 i 4 tej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Należy podkreślić, że decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i własnymi możliwościami finansowymi. Niewątpliwie możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu państwa, są ograniczone, przy czym w niniejszej sprawie organy wskazały, że środki finansowe będące w dyspozycji MOPR w S. są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb osób uprawnionych. Z wyjaśnień organów wynika, że z uwagi na wspomniane ograniczone środki wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana nawet w stosunku do osób spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. W roku 2016 średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła 61,27 zł. Nie budzi wątpliwości Sądu, że sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego jest bardzo trudna. Skarżący środki na bieżące utrzymanie czerpie w zasadzie wyłącznie z pomocy społecznej i niewątpliwie przyczyny takiej sytuacji nie są od niego zależne, lecz podyktowane są okolicznościami obiektywnymi. Jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do pracy. Trzeba mieć jednak na uwadze, że środki finansowe Ośrodka, które są przeznaczone dla osób potrzebujących takiego wsparcia, nie są nieograniczone i muszą być redystrybuowane w sposób bardzo rozważny. Skarżący do swojego wniosku o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków dołączył jedynie paragon z dnia 7 września 2017 r., pochodzący z apteki przy ul. [...] w S., opiewający na łączną kwotę [...]zł, potwierdzający zakup różnego rodzaju leków bez recepty (m.in. [...]). Wymieniony nie udokumentował jednak w żaden sposób, że stosowanie leków, których dotyczy wniosek o przyznanie pomocy finansowej (na zwrot kosztów ich zakupu), jest dla niego niezbędne i konieczne z medycznego punktu widzenia. Zgodzić należy się z organami, że w przypadku żądania refundacji kosztów leków samo przedłożenie paragonów potwierdzających zakup leków nie jest wystarczające dla ustalenia rzeczywistych potrzeb skarżącego, lecz wymagane jest przedstawienie zaświadczenia lekarskiego lub recept. Pracownik organu nie dysponuje bowiem wiedzą, która umożliwiałaby mu samodzielną weryfikację potrzeb medycznych wnioskodawcy, w związku z czym ocena taka może odbywać się tylko na podstawie stosownych dowodów uzyskanych od lekarza jako osoby posiadającej odpowiednią wiedzę, jak i uprawnienia do leczenia. Skarżący nie dołączył jakiejkolwiek dokumentacji, z której wynikałoby jakiego rodzaju leki lekarz zalecił mu do stosowania w związku ze stwierdzonymi u niego schorzeniami. Należy podkreślić, że samo wskazanie ewentualnych schorzeń, na które obecnie cierpi strona nie byłoby przy tym wystarczające. Nie budzi bowiem wątpliwości (o czym była już mowa powyżej), że pracownik socjalny nie posiada fachowej wiedzy medycznej, w związku z czym nie jest w stanie stwierdzić jakiego rodzaju leki mogą być stosowane przez skarżącego w związku ze stwierdzonymi u niego schorzeniami. Oczywistym jest przy tym, że zażywanie leków – nawet tych dostępnych bez recepty – może wywołać działania niepożądane (czy to z uwagi na niewłaściwe dawkowanie, czy też ze względu na schorzenia współistniejące, przy których zażywanie danego leku jest przeciwwskazane). Należyta ocena zasadności przyznania zasiłku na określony cel stanowi przejaw racjonalności dysponowania przez organ środkami publicznymi, przy czym zgodzić się należy również ze stanowiskiem organów, że doładowanie telefonu komórkowego nie jest wydatkiem pierwszej potrzeby, takim jak zakup żywności, środków czystości, czy też niezbędnych, przepisanych przez lekarzy lekarstw, mając na względzie także tę okoliczność, że obecnie numery alarmowe działają nawet bez doładowanego konta telefonu komórkowego. Z akt sprawy wynika ponadto, że skarżący nie pozostaje bez wsparcia finansowego Ośrodka, bowiem we wrześniu 2017 r. przyznano mu zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu obuwia, kurtki, spodni na okres zimowy, a także zakupu środków czyszczących i środków higieny osobistej w wysokości [...] zł. Jednocześnie skarżący nie musi ponosić kosztów utrzymania mieszkania, bowiem opłaty z tym związane ponosi jego przyrodnia siostra K. G.. Ponadto otrzymuje zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie. Sądowi z urzędu jest ponadto wiadomym, że skarżący otrzymał dodatkowo, decyzją z dnia [...] r. świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu żywości w kwocie [...]zł miesięcznie od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. (sprawa ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymującą w mocy ww. decyzję toczyła się w tutejszym Sądzie pod sygn. akt II SA/Sz 1083/19). Skoro strona we wskazanym wyżej okresie nie była obowiązana ponosić kosztów utrzymania mieszkania, a jednocześnie otrzymała pomoc w postaci zasiłków na odzież i środki czystości jak też i żywność, zatem – jak słusznie wskazuje organ – miała możliwość wygospodarowania niewielkiej kwoty na doładowanie telefonu komórkowego z kwoty otrzymywanego zasiłku stałego. Podsumowując, stwierdzić należy, że zarówno zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji, nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organy szczegółowo wskazały jakimi przesłankami się kierowały przy podejmowaniu rozstrzygnięć, zaś Sąd argumentację tę podzielił. Nie sposób także mówić o naruszeniu art. 39 ust. 1, jak również art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68).