II SA/Sz 1308/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta S. odmówił S. D. odstąpienia od żądania zwrotu kwoty [...]zł z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. za pobyt babci S. D. - A. U. w Domu Pomocy Społecznej w S. przy ul. [...], za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r., oraz zażądał zwrotu ww. wydatków na wskazany rachunek bankowy MOPR. Dodatkowo w pkt 3 decyzji organ I instancji rozłożył należność z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. za pobyt A. U. w Domu Pomocy Społecznej w S. przy ul. [...], na 36 rat, w tym 35 rat po [...] zł oraz 1 ratę - ostatnią [...] zł. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazał, że sytuacja materialna i osobista S. D. nie daje podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków za pobyt jego babci w Domu Pomocy Społecznej w S.. Strona uzyskuje bowiem stały dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz z prowadzonej działalności gospodarczej. S. D., mimo że mieszka z synem oraz matką dziecka, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mając na uwadze zobowiązanie kredytowe oraz obowiązek spłaty zadłużenia wobec ZUS i Wspólnoty Mieszkaniowej organ uznał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, zatem jednorazowa spłata należności z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę stanowiłaby dla niego nadmierne obciążenie. Wobec powyższego uznał za zasadne rozłożenie wskazanej należności na raty. Kwestionując powołaną decyzję S. D. złożył od niej odwołanie, w którym podniósł, że nie otrzymał decyzji zobowiązującej go do ponoszenia odpłatności za pobyt babci w domu pomocy społecznej. W dalszej części odwołujący zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną wynikającą z zadłużenia w ZUS na kwotę [...]zł (obecnie spłaca 24 raty miesięczne w kwocie od [...] zł do [...] zł) oraz zaległości z tytułu opłat za mieszkanie za lata ubiegłe w kwocie [...]zł. Odwołujący zwrócił uwagę, że organ popełnił błąd przy wyliczaniu jego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który w jego ocenie wynosi [...] zł miesięcznie. Dodatkowo oświadczył, że nie otrzymuje pomocy od rodziców, u których tylko spożywa posiłki. Aktualnie jest w separacji z matką swojego syna, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, sam spłaca kredyt mieszkaniowy oraz ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Końcowo odwołujący wniósł o całkowite umorzenie długu za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. oraz rzetelne ustalenie jakie są jego obowiązki z tytułu pobytu babci w DPS, wzięcie pod uwagę jego trudnej sytuacji życiowej i finansowej oraz całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt babci w DPS. Po rozpoznaniu złożonego odwołania, decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a." oraz art. 96, art. 104 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania. Podało, że decyzją z dnia [...] r. babcia S. D. - A. U. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w S. przy ul. [...]. Następnie na mocy decyzji z dnia [...] r., nr [...] [...], organ I instancji ustalił obowiązek S. D. wnoszenia odpłatności za pobyt babci w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie. W decyzji tej organ wskazał, że pozostałą kwotę do pełnego kosztu utrzymania A. U. w DPS ponosić będą inne osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w DPS oraz Gmina Miasto S.. W oparciu o akta sprawy organ ustalił, że wskazana decyzja z uwagi na nieobecność S. D. w miejscu zamieszkania doręczona została skutecznie w trybie art. 44 k.p.a. Wobec powyższego odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że kwestia ustalenia wysokości odpłatności została prawomocnie rozstrzygnięta w przepisanej formie oraz trybie. Kolegium stwierdziło, że S. D. posiadał zaległość z tytułu opłat za pobyt swojej babci w Domu Pomocy Społecznej, za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tej sytuacji powyższa zaległość została zastępczo pokryta przez Gminę Miasto S.. Dnia 30 maja 2018 r. S. D. zwrócił się do organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu ww. wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. za pobyt babci w DPS w S.. W oparciu o przeprowadzony dnia 25 maja 2018 r. wywiad środowiskowy Kolegium ustaliło, że S. D. ma [...] lat, jest osobą zdrową. Jest właścicielem mieszkania przy ulicy [...], w którym mieszka z synem T. D. i jego matką M. L.. Nie pobiera dodatku mieszkaniowego. Lokal znajduje się na II piętrze, składa się z trzech pokoi, aneksu kuchennego, łazienki. Jest zatrudniony jako specjalista ds. reklamy i marketingu w oddziale S. na czas nieokreślony w pełnym wymiarze w firmie "[...] Sp. z o.o." z siedzibą w W.. Ponadto prowadzi działalność gospodarczą - [...] Pracownia Architektoniczna S. przy ul. [...]. Powołując się na oświadczenie strony złożone dnia 25 maja 2018 r. oraz zaświadczenie o zarobkach z kwietnia 2018 r. organ stwierdził, że S. D. utrzymywał się z wynagrodzenia w kwocie [...]zł oraz z dochodu uzyskanego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ zwrócił uwagę, że dochody z tytułu prowadzonej działalności w poszczególnych miesiącach kształtują się na różnym poziomie. Łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku organ ustalił na kwotę [...]zł ([...] zł z tytułu wynagrodzenia oraz [...] zł z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej). Z kolei miesięczne stałe zobowiązania organ ustalił na kwotę około [...] zł, dodatkowo zaznaczył, że strona spłaca również zadłużenie za mieszkanie, które wynosi w sumie [...] zł. Ponadto Kolegium ustaliło, że S. D. nie korzysta z pomocy MOPR jak również nikt nie pomaga mu finansowo, nie ma żadnych innych dochodów, w tym renty. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że sytuacja rodzinna i materialna strony przejawia znamiona okoliczności wyjątkowej, która uzasadnia zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia powstałej zaległości na raty. Jednocześnie w ocenie Kolegium nałożenie obowiązku ponoszenia raty w kwocie [...]zł nie będzie stanowić dla niego nadmiernego obciążenia finansowego. S. D. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której powtórzył zarzut odwołania dotyczący braku otrzymania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt babci w DPS. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że z matką swojego dziecka prowadzi oddzielne gospodarstwa. Skarżący ponosi opłaty związane z ratą kredytu mieszkaniowego oraz utrzymaniem mieszkania takie jak czynsz, prąd, gaz, spłaca również zaległość w ZUS. Podniósł, że jego wydatki zostały ustalone bez uwzględnienia zadłużenia we wspólnocie mieszkaniowej, które wynosi [...] zł. Ponadto skarżący wskazał, że kwota jego zaległości zwiększyła się o kolejne [...] zł za okres od 1 maja 2018 r. do 30 września 2018 r. Zaznaczył, że chociaż ciężko pracuje spłaca tylko niektóre swoje długi. Zadłużenie we wspólnocie mieszkaniowej oraz ZUS powstało w rezultacie trudności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, bowiem jako projektant pracował dla developera, który nie wywiązał się ze swoich zobowiązań. Końcowo skarżący wniósł o umorzenie całego swojego zadłużenia w MOPR z tytułu pobytu babci w DPS. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie dnia 11 kwietnia 2019 r. skarżący oświadczył, że popiera skargę. Podał, że nie spłaca rat wskazanych w zaskarżonej decyzji, zaś zostały naliczone kolejne odpłatności za pobyt babci w DPS za okres od 1 maja do 30 września 2018 r., w wysokości [...] zł i tę zaległość będzie musiał spłacić. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 j.t. ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W tak określonym zakresie kognicji, nie będąc jednak związany, stosownie do art. 134 p.p.s.a., zarzutami i wnioskami skargi, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. orzekającą o zwrocie wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. z tytułu odpłatności za pobyt babci skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w S. za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2018 r. w kwocie [...]zł oraz o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu wskazanej kwoty, jak również orzekającą o rozłożeniu powyższej należności na raty. Podstawę prawną wydania wskazanych wyżej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą". Zgodnie z art. 61 ust. 1 cytowanej ustawy, obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Z kolei w myśl art. 61 ust. 3 wspomnianej ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 ww. ustawy). Wysokość należności, o których mowa w art. 104 ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 cytowanej ustawy). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 art. 104 ustawy, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). W niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. ustalił obowiązek wnoszenia przez skarżącego miesięcznej opłaty za pobyt jego babci w Domu Pomocy Społecznej w S. w wysokości [...] zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy decyzja ta została skutecznie doręczona skarżącemu w trybie doręczenia zastępczego stosownie do art. 44 k.p.a. W tej sytuacji za niezasadne należy uznać zarzuty skargi odnoszące się do braku powiadomienia skarżącego o wskazanej decyzji. Kwestia zaś wysokości kwoty jaką obowiązany jest uiszczać skarżący tytułem opłat za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej, z uwagi na jej ostateczne rozstrzygnięcie, pozostaje poza zakresem rozpoznania niniejszej sprawy. Skarżący powołując się na swoją trudną sytuację materialną nie zgodził się ponadto z odmową odstąpienia przez organ od żądania zwrotu kwoty [...]zł z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Miasto S. za pobyt babci w DPS. Zgodzić się należy z Kolegium, że brzmienie przytoczonego wyżej przepisu art. 104 ust. 4 ustawy wskazuje na działanie organu w ramach tak zwanego uznania administracyjnego, które nie może oznaczać dowolności. Zajęte przez organ stanowisko wymaga bowiem wyczerpującego uzasadnienia w oparciu o należycie zgromadzony materiał dowodowy, z wyjaśnieniem okoliczności czy żądnie przez organ zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części nie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmiernego obciążenia lub też czy takie działanie organu nie niweczyłoby skutków udzielonej pomocy. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy nie jest jednak wystarczający dla dokonania jednoznacznych ustaleń w omawianym zakresie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego, że organy przy ustalaniu wysokości ponoszonych przez niego wydatków, pominęły kwotę jaką jest on obowiązany uiszczać na poczet zadłużenia wobec Wspólnoty Mieszkaniowej. Organy zwróciły uwagę, że skarżący dodatkowo spłaca zadłużenie z tytułu opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, jednak ostatecznie ustaleń w zakresie wydatków skarżącego dokonały z jego pominięciem. Podkreślenia wymaga brak uwzględnienia przez organy wszystkich wydatków ponoszonych przez skarżącego, związanych z utrzymaniem jego syna – T. D., z którym skarżący mieszka. Wedle bowiem znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia skarżącego z dnia 25 maja 2018 r. skarżący uczestniczy w kosztach utrzymania swojego syna i ponosi wydatki związane z zakupem dla niego leków, ubrań, czy też zabawek. Tymczasem organy ustalając wysokość wydatków na syna skarżącego uwzględniły jedynie opłatę za przedszkole. Wobec powyższego zdaniem Sądu dokonana w oparciu o zgromadzone dokumenty ocena przez organy sytuacji finansowej skarżącego jest niepełna i nie uwzględnia wszystkich dla sprawy okoliczności. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych, a taką jest decyzja w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu określonej kwoty z tytułu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, sprowadza się w głównej mierze do oceny czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Materiał dowodowy sprawy powinien być przez organ administracji oceniony wszechstronnie, w świetle wszystkich okoliczności występujących w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), a w tego rodzaju sprawie w szczególności w kontekście przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Postępowanie dowodowe, a także uzasadnienie decyzji powinny koncentrować się na ustaleniu, czy w danej sprawie rzeczywiście zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony" o jakim mowa w tym przepisie – w tym zwłaszcza czy żądanie wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji doszedł do przekonania, że organy obu instancji nie dokonały wszystkich niezbędnych ustaleń jak również nie przeprowadziły wyczerpującej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały należytej i wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego w świetle przesłanek z 104 ust. 4 ww. ustawy. W tej sytuacji należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie przy wydawaniu decyzji organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę, organ mając na względzie powyższe uwagi, podejmie czynności zmierzające do wyeliminowania wskazanych uchybień, w tym w szczególności dokona niezbędnych ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego w świetle przesłanek z arat. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.