II SA/Sz 131/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 września 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A. na postanowienie Wojewody Z. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu [...] r., B. Spółka z o.o. w Ś. , złożyła zażalenie na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 131/18, pozostawiające wniosek Spółki o sporządzenie uzasadnienia wyroku w tej sprawie bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, złożonego na urzędowym formularzu PPF, strona oświadczyła, że nie posiada środków na pokrycie opłaty od zażalenia. Wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, a wartość zysku za ostatni rok obrotowy wg bilansu [...] zł. Starszy referendarz sądowy pismem z dnia 29 sierpnia 2018 r. zobowiązał Spółkę do przedłożenia, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy, następujących dokumentów: bilansu za ostatni rok, rachunku zysków i strat, zeznania podatkowego Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za ostatni rok, raportów kasowych Spółki za sześć ostatnich miesięcy, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zestawienia zaległości posiadanych przez Spółkę. Powyższe wezwanie zostało doręczone stronie w dniu 3 września 2018 r., jednakże pomimo upływu zakreślonego terminu nie zostało wykonane. Po rozpoznaniu wniosku, postanowieniem z dnia 28 września 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wyjaśnił, że ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, zaś szczątkowe dane zawarte w urzędowym formularzu nie dawały podstaw do ustalenia rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej Spółki, dlatego też zobowiązał stronę do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. W ocenie referendarza, nienadesłanie żądanych dokumentów uniemożliwiło ustalenie, jaka jest aktualna, rzeczywista sytuacja finansowa Spółki, a w konsekwencji ocenę jej możliwości płatniczych w zakresie poniesienia w tej sprawie kosztów postępowania. Tym samym skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, Spółka złożyła sprzeciw wnosząc o jego uchylenie lub zmianę. Strona podniosła, że nie rozumie dlaczego zostało wydane negatywne postanowienie, skoro spełniła wymogi wniosku o udzielenie pomocy prawnej. Oświadczyła, że nie stać jej na opłacenie wpisu sądowego, wobec powyższego wnosi, aby sąd zwolnił ją z tej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym i orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 i § 3 p.p.s.a.). W badanej sprawie sąd doszedł do przekonania, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Postanowieniem tym starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej Spółki, skoro dane zawarte w formularzu PPF były szczątkowe, a pomimo wezwania, strona nie przedstawiła dokumentów źródłowych obrazujących jej możliwości płatnicze. Odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak trafnie wskazał starszy referendarz sądowy, z treści zacytowanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże", który oznacza, że to na podmiocie zgłaszającym w tej mierze żądanie spoczywa obowiązek przedstawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób rzetelny i pełny. Przy czym informacje zawarte we wniosku na temat stanu majątkowego i dochodowego powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Nie jest więc wystarczające samo subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności zgłoszonego żądania, czy też złożenie oświadczenia, że nie stać strony na poniesienie kosztów sądowych. Wnioskodawca powinien zatem uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku, ale także liczyć się z koniecznością przedłożenia na wezwanie, wszelkich dodatkowych wyjaśnień i stosownych dokumentów. Zgodnie bowiem z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zestawienie powyższych przepisów dowodzi jednoznacznie, że rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę wykazane, a dopiero ujawnienie przez stronę wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej pozwala na ocenę, czy faktycznie istnieją podstawy do udzielenia wsparcia ze strony Państwa. Stąd też, strona chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna aktywnie współpracować z sądem, w tym poprzez realizacje wystosowanych do niej wezwań. Na gruncie przedmiotowej sprawy, straszy referendarz sądowy trafnie skonstatował, że dane zawarte w urzędowym formularzu PPF były niewystarczające do ustalenia kondycji finansowej Spółki. We wniosku tym skarżąca wskazała jedynie na wysokość kapitału zakładowego, wartość środków trwałych oraz wartość zysku za ostatni rok obrotowy, nie podając żadnych innych danych (np. co do stanu rachunków bankowych) jak i nie przedkładając dowodów pozwalających na stwierdzenie, czy Spółka rzeczywiście nie podsiada środków na poniesienie kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania sprowadzają się do konieczności uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. W tej sytuacji, starszy referendarz sądowy zasadnie wezwał Spółkę do przedstawienia dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową w postaci: bilansu za ostatni rok, rachunku zysków i strat, zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za ostatni rok, raportów kasowych za sześć ostatnich miesięcy, wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz zestawienia zaległości. Niewątpliwie żądane dokumenty umożliwiłyby dokonanie oceny rzeczywistego stanu finansowego Spółki jak i weryfikację jej możliwości płatniczych. Natomiast samo zawarcie we wniosku lakonicznych danych o majątku i dochodach, nie zwalniało skarżącej z udokumentowania złożonego żądania w sposób wskazany przez referendarza. Dlatego też niezastosowanie się przez Spółkę do wezwania powoduje, że jej oświadczenia zawarte w PPF nadal pozostają niewystarczające do ustalenia przesłanki wynikającej z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co wobec braku przedstawienia pełnej sytuacji majątkowej, skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt FZ 575/05, z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, w stanie faktycznym sprawy zgodzić należy się z twierdzeniem zaskarżonego postanowienia, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek przemawiających za zwolnieniem jej od kosztów sądowych. A zatem starszy referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie dopuścił się naruszenia prawa, w tym właściwie i przekonywująco uzasadnił swoje stanowisko. Oceny tej nie zmienia argumentacja powołana w sprzeciwie przez skarżącą. Spółka w piśmie tym wyraziła głównie swoje niezadowolenie z podjęcia negatywnego dla niej rozstrzygnięcia, jednakże czyniąc zapewnienia o wyczerpaniu zdolności płatniczych, nie załączyła do sprzeciwu wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby tą okoliczność. W rezultacie, skoro skarżąca nie dostarczyła wszystkich dokumentów mających na celu uzasadnienie jej żądania, sąd również nie mógł ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej, a co za tym idzie zmienić zaskarżonego postanowienia. Z tych względów, sąd działając na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak na wstępie.