II SA/Sz 1313/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel po rozpoznaniu w dniu 29 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę P. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznającą skarżącego za osobę bezrobotną z dniem [...] i odmawiającą przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Odpis wyroku z uzasadnieniem został skarżącemu doręczony w dniu [...]. W dniu [...] P. S. nadał w urzędzie pocztowym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...]odmówił ustanowienia adwokata w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) skarżący zwolniony jest od ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym brak jest możliwości przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy orzeczenia sądu. Natomiast rozpoznając wniosek w zakresie ustanowienia adwokata Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, iż skarżący był objęty programem zwolnień monitorowanych w Stoczni [...] i z tytułu uczestnictwa w tym programie otrzymał w dniu [...] jednorazowe odszkodowanie pieniężne w kwocie [...] zł. W okresie od dnia [...] do dnia [...] otrzymywał świadczenie pieniężne wypłacane przez Agencję Rozwoju Przemysłu ze środków Funduszu Pracy w kwocie [...] zł brutto miesięcznie ([...] zł netto miesięcznie). Od dnia [...] skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że posiada oszczędności w kwocie [...] zł, ale nie ma żadnych bieżących dochodów. Z przedłożonych na wezwanie Sądu dokumentów źródłowych wynikało nadto, że comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania skarżącego wynoszą ok. [...] zł (zaliczka na rzecz wspólnoty mieszkaniowej [...] zł, telewizja kablowa [...] zł, gaz ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł). Pomimo deklarowanego braku dochodów skarżący ponosi znaczne koszty usług telekomunikacyjnych i internetu, które w [...] wyniosły [...]. Z wyciągów z bieżącego rachunku bankowego wnioskodawcy wynikało, że w [...] na jego konto wpłynęło [...], a w [...][...] zł. i są to środki uzyskane z wycofania jednostek uczestnictwa w funduszu [...]. W dniu [...] skarżący przelał z e-konta na rachunek brokerski kwotę ponad [...] zł celem kupna akcji PZU. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że skarżący, mimo iż jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie uzyskuje dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę, to posiada zasoby finansowe umożliwiające ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z własnych środków finansowych. Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił zażalenie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd drugiej instancji wskazał, że z nadesłanych przez skarżącego dokumentów wynika niezbicie, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ([...]) wartość posiadanych przez niego jednostek funduszy inwestycyjnych [...] Obligacji Strategicznych kształtowała się na poziomie [...] zł (k. [...]). Jeszcze tego samego miesiąca dokonał wpłaty na rachunek prowadzony przez [...] w kwocie [...] zł., a następnie za powyższą kwotę dokonał zakupu akcji PZU. Ponadto w samym formularzu PPF skarżący wskazał, że wartość wszystkich posiadanych przez niego zasobów pieniężnych wynosi [...] zł. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a także ustanowienie pełnomocnika jest obwarowane wymogiem, aby osoba, która stanie się jego beneficjentem była w sposób realny pozbawiona środków do życia, a pozyskanie przez nią kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym było obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu drugiej instancji sytuacja majątkowa skarżącego wyklucza możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu, gdyż dysponuje on środkami pieniężnym wystarczającymi na pokrycie kosztów pomocy prawnej. Z kolei sposób w jaki skarżący wykorzystuje posiadane zasoby majątkowe jest bez znaczenia dla oceny jego możliwości finansowych, ponieważ Sąd nie może ponosić odpowiedzialności za utratę wartości środków zgromadzonych na funduszach inwestycyjnych spowodowaną zmianą kursu akcji, czy obciążeniem ich podatkami lub różnymi prowizjami. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (vide: postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 150/06 - I OZ 151/06). Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z dokumentów i oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on obciążeń kredytowych, nie zaciągnął pożyczek i w pełni ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący nie ponosząc więc żadnych stałych wydatków może przeznaczyć posiadane środki majątkowe na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczony został skarżącemu w dniu [...]. W dniu [...] (data nadania wniosku w urzędzie pocztowym) P. S. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego w celu "sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie do Naczelnego Sądu Administracyjnego." Z treści formularza PPF wynika, że majątek wnioskodawcy stanowi mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz zasoby pieniężne w wysokości [...] zł. P. S. wskazał ponadto, że jest osobą bezrobotną i posiada zadłużenie w łącznej wysokości [...] zł. Zarządzeniem z dnia [...] Sąd zobowiązał P. S. do nadesłania w terminie 10 dni, pod rygorem odmowy zmiany orzeczenia odmawiającego przyznania prawa pomocy: - wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego, w tym z rachunków walutowych i inwestycyjnych za miesiąc [...], - wskazania źródła utrzymania, z którego obecnie ponosi koszty utrzymania gospodarstwa domowego (opłaty za czynsz, media, zakup żywności itp.), - wskazania aktualnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz nadesłania dowodów potwierdzających te koszty, - złożenia oświadczenia, kiedy powstało zadłużenie, o którym mowa w pkt 9 formularza PPF z dnia [...] i na jaki cel oraz do nadesłania dowodu potwierdzającego fakt powstania zadłużenia (np. umowy, z której zadłużenie to wynika i ewentualnego harmonogramu spłat), - złożenia oświadczenia, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, a w przypadku korzystania z pomocy opieki społecznej należy nadesłać kopię decyzji potwierdzającej ten fakt. W piśmie z dnia [...] P. S. wyjaśnił, że na zadłużenie, o którym mowa w pkt 9 formularza PPF składa się: saldo zadłużenia na rachunku bankowym [...], kapitał pozostały do spłacenia w [...] oraz pożyczka w [...]. Najważniejszym czynnikiem, zdaniem wnioskodawcy, jaki spowodował wysoki poziom jego zadłużenia był stan trwający w okresie od [...] do [...], w którym to poprzedni pracodawca – Stocznia [...] wypłacał wynagrodzenia z opóźnieniem, a ponadto zakup samochodu na kredyt, udzielony przez [...] P. S. wskazał ponadto, że bank kredytujący zakup samochodu wypowiedział umowę kredytową, a samochód zlicytowany został w drodze aukcji. Kwota pozyskana z aukcji nie pokryła roszczeń wierzyciela. Wnioskodawca podał również, w ostatnim czasie koszty utrzymania gospodarstwa domowego (opłaty za czynsz, media, zakupy żywności) pokrywane były z karty kredytowej oraz resztek posiadanych środków finansowych. P. S. oświadczył, że nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa i dochody stanowią jedyny wyznacznik, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia tych kosztów. Podkreślić przy tym należy, iż wskazany w wyżej wymienionym przepisie uszczerbek dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak koszty utrzymania gospodarstwa domowego, zakupu żywności, czy lekarstw, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. Dokonana w tym kontekście analiza udzielonych przez P. S. informacji nie potwierdza zasadności jego wniosku. Z nadesłanych Sądowi dokumentów wynika bowiem, że wnioskodawca posiada zasoby pieniężne w wysokości [...] zł. Nadto w dniu [...] P. S. zawarł umowę o pracę na okres próbny, tj. [...], za którą otrzymywać będzie wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą natomiast około [...] zł (zaliczka na rzecz wspólnoty mieszkaniowej [...] zł, telewizja kablowa [...] zł, gaz ok. [...] zł, energia elektryczna ok. [...] zł). Z zaświadczenia Domu Inwestycyjnego [...] wynika, że w okresie [...] P. S. zawierał transakcje kupna i sprzedaży. Świadczy to, że wnioskodawca posiadał wolne środki przeznaczone na ten cel i musiał się też liczyć z ryzykiem poniesienia ewentualnej straty. Natomiast fakt znacznego zadłużenia z tytułu kredytów, do którego skarżący sam doprowadził, nie może być wyłącznym wyznacznikiem braku jego zdolności płatniczych, zwłaszcza, że z wyszczególnienia operacji dokonanych na rachunku skarżącego [...] wynika, iż regularnie spłaca on zadłużenie karty kredytowej (nawet w sytuacji, gdy pozostawał osobą bezrobotną). Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętego kredytu mają pierwszeństwo przed opłatami sądowymi. Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. W tej sytuacji należy uznać, że P. S. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w związku z czym przedmiotowy wniosek nie może być rozpoznany zgodnie z jego oczekiwaniami. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak na wstępie.