II SA/Sz 1316/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel /spr./ Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant Małgorzata Płoćharska - Małys po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich /. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] roku Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] , działając na podstawie art. 145a § 1 i 2 Kpa, wznowił na żądanie A. R. postępowanie administracyjne w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich, umorzone decyzją z dnia [...] r. Nr [...], Z uzasadnienia postanowienia wynika, że wniosek w przedmiocie przyznania uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych 1 okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) został złożony przez A. R. po upływie terminu przewidzianego w art. 22 ust. 3 wskazanej wyżej ustawy i dlatego też, organ umorzył postępowanie w sprawie, a decyzja w tym zakresie stała się ostateczną w administracyjnym toku instancji. Organ wskazał dalej, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003r., sygn. akt SK 4/02 (Dz. U. z dnia 29.04.2003r. Nr 72, poz. 658) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach (...) z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego, że strona wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie, Kierownik Urzędu działając w oparciu o art. 145 a § 2 Kpa wznowił na żądanie strony postępowanie administracyjne. Jednocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 1-4 oraz art. 22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił przyznania A. R. uprawnień kombatanckich z tytułu deportacji rodziców do pracy przymusowej w III Rzeszy oraz pobytu w obozach (DP Lager) po dniu 9 maja 1945r. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wnioskowane przez stronę rodzaje represji nie są represjami w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych 1okresu powojennego. W piśmie z dnia [...]r. A. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się przyznania uprawnień kombatanckich, bowiem jako dziecko został "odłączony" od rodziców w celu wynarodowienia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] pismem z dnia [...]r. (doręczonym stronie w dniu [...]r.) poinformował wnioskodawcę, że może ubiegać się o przyznanie żądanych uprawnień na podstawie art. 4 ust.2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...), zgodnie bowiem z w/w artykułem przepisy ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Organ wskazał dalej, że powyższe okoliczności winny być potwierdzone, na wniosek zainteresowanej osoby, przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu stosowną decyzją, która stanowić będzie podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa, zawiesił postępowanie w sprawie do czasu przedłożenia przez stronę decyzji Prezesa IPN. Postanowieniem z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] Nr [...] podjął zawieszone postępowanie, a następnie działając w oparciu o art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) decyzją z dnia [...] r., Nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją Nr [...] z dnia [...]. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu odmówił potwierdzenia, iż A. R. jako dziecko został odebrany rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia. Wobec powyższego Kierownik Urzędu nie miał podstaw do przyznania stronie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach (...). Powyższą decyzję A. R. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o przyznanie mu uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach (...). W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że w dniu [...]r. został zabrany od ojca i matki do wsi [...] przez niemieckiego gospodarza J.W. Gospodarze traktowali go jak własnego syna i uczyli tego wszystkiego, co powinno wiedzieć niemieckie dziecko. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości, między innymi, poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych w zastępstwie właściwych organów administracji publicznej. Natomiast w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję - w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia - poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności - stosownie do uregulowań przewidzianych w art. 145 § 1 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podkreślić należy, że zgodnie z art. 134 wskazanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Nadto stosownie do art.135 w/w ustawy Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Taka sytuacja, powodująca konieczność wyjścia poza granice skargi zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem wniesiona skarga okazała się zasadna z przyczyn innych, niż zostały w niej podniesione. Wady decyzji organów obu instancji, mające postać rażącego naruszenia prawa, dostrzeżone przez sąd z urzędu zadecydowały o konieczności ich wyeliminowania z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie nieważności. W rozpatrywanej sprawie postępowanie prowadzone było w trybie nadzwyczajnym, tj. w trybie wznowienia postępowania, tymczasem Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] przeprowadził postępowanie w sposób właściwy dla postępowania zwykłego, dopuszczając się naruszenia obowiązujących przepisów postępowania administracyjnego. Okolicznością w sprawie bezsporną jest, iż pierwotnie sprawa wniosku A. R. o przyznanie uprawnień kombatanckich została zakończona ostateczną decyzją z dnia [...] r. Nr [...], a następnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na wniosek skarżącego wznowił postępowanie administracyjne w trybie art. 145a Kpa. Wskazać należy, że wznowienie postępowania stanowi nadzwyczajny tryb weryfikacji decyzji ostatecznych i może nastąpić tylko w przypadkach ściśle określonych w ustawie i po spełnieniu koniecznych warunków. Wniosek o wznowienie postępowania może być więc rozstrzygnięty na podstawie art. 149 § 3 Kpa lub art.151 Kpa. Są to dwie odmienne sytuacje prawne. W pierwszym przypadku organ wydaje decyzję o odmowie wznowienia postępowania, w drugim natomiast odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a, albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145a Kpa, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Oznacza to, iż wyłączone jest podjęcie innej treści rozstrzygnięcia kończącego postępowanie. Podkreślić trzeba, że istotą wznowionego postępowania i uchylenia dotychczasowej decyzji ostatecznej jest powrót sprawy do odpowiedniego stadium zwykłego postępowania instancyjnego. Nową decyzję rozstrzygającą zatem o istocie sprawy wydaje się, jak gdyby w sprawie nie było w danej instancji rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145a § 1 i 2 Kpa Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 1-4 oraz art. 22 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego odmówił przyznania A. R. uprawnień kombatanckich. W konsekwencji organ nie uchylił dotychczasowej decyzji (umarzającej postępowanie w sprawie), a jedynie orzekł o istocie sprawy. Należy zauważyć, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego przyjęta w procedurze administracyjna konstrukcja umorzenia postępowań w drodze decyzji (art. 105 Kpa) powoduje, iż stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja. Dlatego wzruszenie takiej decyzji może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a nowa decyzja w tej samej sprawie wydana w zwyczajnym trybie zawsze musi spotkać się ze skutecznym zarzutem nieważności, stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 Kpa. Co prawda tę zasadę należy odnieść tylko do decyzji umarzających postępowanie, gdzie takie rozstrzygnięcie zapadło po merytorycznym rozpoznaniu sprawy co do jej istoty, jednakże z takim rozstrzygnięciem mamy do czynienia w niniejszej sprawie, skoro Kierownik Urzędu umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem strony w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich z powodu przekroczenia terminu materialnoprawnego. Zatem decyzja Kierownika Urzędu z dnia [...]r. narusza przepisy postępowania administracyjnego, będąc bowiem wydana w trybie wznowienia postępowania nie rozstrzyga sprawy w sposób nakazany przepisami prawa. Wskazane wyżej naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 Kpa skutkuje stwierdzeniem nieważności tej decyzji. Wobec faktu, iż Kierownik Urzędu uchybień tych nie dostrzegł i decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r., podjętą z naruszeniem w/w przepisów, tym samym i to rozstrzygnięcie dotknięte zostało wadą nieważności odnoszącą się do przeprowadzenia postępowania administracyjnego z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd nie rozpatrywał merytorycznych kwestii przyznania, bądź odmowy przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji .