II SA/Sz 1324/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] r, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Z.S. wnioskiem z dnia [...] r zwrócił się do Dyrektora Urzędu Miejskiego Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej o umorzenie należności z tytułu nadpłaty zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa nadpłata nie powstała z jego winy. W dniu [...] r złożył wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego , który został przyznany od [...] r i był wypłacany 15 dnia każdego miesiąca. Następnie złożył wniosek o przyznanie renty chorobowej , którą otrzymuje od [...] r z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W dalszej części wniosku Z.S. podniósł, iż składając wniosek o przyznanie renty nie składał ponownie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego i nie sądził , że ZUS będzie wypłacał razem z rentą drugi zasiłek. Uważał, że informacja zawarta w decyzji dotyczy zasiłku wypłacanego w terminie do 15 każdego miesiąca. Uzasadniając wniosek w zakresie umorzenia mu nie należnie pobranego świadczenia skarżący podał, że renta jest jedynym źródłem utrzymania skarżącego, znaczną jej część przeznacza na zakup leków i środków higienicznych i nie stać go na zwrot nadpłaconej kwoty. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 104 § 1 kpa oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004 r ( Dz. U. z 2004 r. Nr 89, poz. 854), art. 62 ust. 3 , art. 16 ust.6, art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r oświadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) odmówił skarżącemu umorzenia kwoty z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżący - mimo pouczenia zawartego w decyzji z dnia [...] r - nie powiadomił Wydziału Zasiłków ZUS o fakcie rozwiązania umowy o pracę oraz o przyznaniu od [...] r renty inwalidzkiej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Tymczasem w pouczeniu wniosku, który skarżący wypełniał, jest informacja, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że skarżący otrzymuje miesięcznie rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie [...] zł razem z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie [...] zł, wynagrodzenie żony wynosi [...] zł miesięcznie. Reasumując organ stwierdził, że po odliczeniu kosztów związanych z utrzymaniem rodziny oraz lokalu mieszkalnego skarżący jest w stanie spłacić powstałe zadłużenie w ratach. Z.S. nie zgodził się z przedmiotową decyzją i w odwołaniu podniósł, iż fakt nienależnego pobierania świadczenia powstał z winy ZUS, nadto zarzucił Prezydentowi Miasta [...] błąd w ocenie jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, ponieważ uwzględniając wysokość dochodu i wydatki jego czteroosobowej rodziny, spłata zadłużenia nawet w ratach stanowiłaby bardzo duże obciążenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 kpa w związku z art. 16 ust. 1 i 6 oraz art. 30 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych , zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenia prawa do nich , uważane są w świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne, zaś osoba która pobrała nienależnie takie świadczenia , obowiązana jest do ich zwrotu art. 30 ust. ł ustawy. Materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie potwierdza fakt pobierania przez skarżącego w okresie od września 2003 r do kwietnia 2004 r dwóch świadczeń rodzinnych , tj. zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego decyzją ZUS z dnia [...] r nr [...] oraz dodatku pielęgnacyjnego przyznanego wraz z rentą inwalidzką decyzją ZUS z dnia [...] r nr [...]. Mając na uwadze , iż w okresie od września 2003 r do kwietnia 2004 r Z.S. pobierał dwa świadczenia , powstała nadpłata z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w kwocie [...] zł. W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżący został właściwie pouczony o obowiązku zgłaszania wszelkich okoliczności mających wpływ na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i pomimo tego nie wywiązał się ze swojego obowiązku. Pobrał zatem nienależne świadczenie , które stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy o Świadczeniach rodzinnych obowiązany jest zwrócić. Samorządowe Kolegium odwoławcze podzieliło również stanowisko organu I instancji, że sytuacja finansowa skarżącego nie daje podstaw do umorzenia kwoty zadłużenia , bowiem nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Uwzględniając wysokość zadłużenia w porównaniu z dochodami i wydatkami rodziny skarżący jest w stanie spłacić zadłużenie w ratach. Od powyższej decyzji Z.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. W jej uzasadnieniu ponownie wskazał, że uważa , iż zaistniała sytuacja powstała z winy ZUS , ponieważ wniosek o zasiłek pielęgnacyjny składał tylko jeden raz i do obowiązków ZUS-u należy sprawdzenie złożonych dokumentów. Skarżący podniósł, że jest inwalidą niezdolnym do samodzielnej egzystencji i trudno mu zorientować się we wszystkich przepisach a ZUS ma prawo popełnić błąd przyznając mu dodatek pielęgnacyjny o który nie występował. Jednocześnie ustosunkowując się do odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia Z.S. podał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, który błędnie ocenił jego sytuację finansową i możliwości płatnicze. Miesięczny dochód jego czteroosobowej rodziny wynosi [...] zł netto, koszty utrzymania mieszkania i zakupu leków to kwota rzędu [...] zł. Na miesięczne utrzymanie 4 osób pozostaje kwota ok. [...] zł w tej sytuacji spłacenie zadłużenia nawet w ratach stanowiłoby bardzo duże obciążenie budżetu rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymywał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem i w granicach orzekania Sądu zakreślonych w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) organ właściwy , który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że decyzje w przedmiocie w nim uregulowanym zapadająw ramach tzw. uznania administracyjnego , o czym świadczy użyty w przepisie zwrot " może umorzyć" . W związku z tym należy podkreślić , że uzasadnienie decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego powinno być tak sporządzone, aby możliwe było prześledzenie rozumowania organu i ustalenie , czy rozumowanie to nie wykracza poza granice uznania, a więc czy nie jest rozumowaniem dowolnym, a zatem czy decyzja nie została podjęta z naruszeniem art. 7,77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji organu I instancji wymogów tych nie spełnia i w tym zakresie decyzja ta, w związku z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów , narusza także art. 107 § 3 k.p.a. Z uzasadnienia organu I instancji wynika, że odmawiając umorzenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego , organ ten ustalił , iż dochód rodziny skarżącego stanowi Jego renta w kwocie [...]zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym [...] zł oraz zarobki żony w kwocie [...] zł netto . Biorąc pod uwagę powyższy dochód organ I instancji uznał, że "po odliczeniu kosztów ponoszonych przez rodzinę na pokrycie kosztów związanych utrzymaniem lokalu mieszkalnego ( czynsz, gaz, energia elektryczna) ocenia się , iż posiada Pan zdolność finansową spłaty zadłużenia w ratach". W ocenie Sądu, tak motywowana odmowa uwzględnienia wniosku o umorzenie , została oparta o niepełne ustalenia , bowiem w stanie faktycznym sprawy organ ten nie uwzględnił stanu zdrowia wnioskodawcy i związanych z tym koniecznych wydatków na leczenie i utrzymanie diety. Organ ten pominął również milczeniem stan rodziny i usprawiedliwione potrzeby jej członków. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na utrzymaniu i wychowaniu skarżącego i Jego żony pozostaje dwóch małoletnich synów , którzy uczą się w średniej szkole. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania to: czynsz w kwocie [...] zł miesięcznie, energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł , telefon [...], telewizja kablowa [...] zł. Skarżący - co wynika z Orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r - jest osobą zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności. .Rozpoznane schorzenie w znacznym stopniu ogranicza Jego zdolności do samodzielnej egzystencji , wymaga stałej , długotrwałej opieki i pomocy innej osoby. Organ I instancji nie wziął pod uwagę powyższych okoliczności faktycznych , zatem ocena materiału dowodowego dokona przez ten organ jest oceną fragmentaryczną i nie może być uznana za mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. Z kolei organ odwoławczy , zgodnie z zasadą dwuinstancyjności obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu I instancji mając na uwadze również zarzuty podniesione w odwołaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] - jak wynika to z uzasadnienia decyzji tego organu - nie dostrzegł i nie usunął uchybień organu I instancji w zakresie oceny zebranego materiału dowodowego, poprzestając na ogólnikowym ustaleniu stanu faktycznego bez dogłębnego wniknięcia w rzeczywistą sytuację rodzinną , materialną i zdrowotną wnoszącego odwołanie. W tej sytuacji wyrażona w zaskarżonej decyzji ocena rozstrzygnięcia organu I instancji, nie jest wystarczająca i nie czyni zadość wyrażonym w kodeksie postępowania administracyjnego zasadom tego postępowania , a zwłaszcza narusza art. 7, 8 i art. 16 § 1 kpa, a także uchybia przepisom art. 77 § 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji narusza również art. 138 § 1 k.p.a. Wobec stwierdzenia wyżej wskazanego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wymaga wyeliminowania przy ponownym jej rozpatrzeniu , ale nie przesądzając ostatecznego sposobu jej rozstrzygnięcia , należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "c" w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec o uchyleniu decyzji organów obu instancji. Rozstrzygnięcie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do chwili uprawomocnienia się wyroku oparte zostało na podstawie art. 152 tej samej ustawy.