II SA/Sz 1332/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata J. Ł. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej: "ustawą" Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. S. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że wnioskodawca w podaniu o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych powołał się na swoje aresztowanie w dniu [...] (bez podania roku) na okres 48 godzin i brutalne pobicie za robienie napisów antykomunistycznych na murach i płotach w S. w czasie "[...]". Wnioskodawca podniósł również, że w dniu [...] r. został wcielony do wojska OTK w K. oraz wywieziony na ciężkie roboty do miejscowości P.. Od [...] r. mieszkał w K., w dalszym ciągu był śledzony, lecz mimo to rozprowadzał "bibułę". Jednocześnie zwrócił uwagę na uczestnictwo w demonstracjach pod katedrą w K. oraz działanie w "[...]". Z kolei w [...] r. został przewieziony do sztabu w S., gdzie chciano go wcielić do wojska, jednak uratowała go pomoc jednego z oficerów. Do wniosku strona dołączyła decyzję Prezesa I. P. N. wydaną dnia [...] r. w której stwierdzono, że wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powyższa decyzja Prezesa IPN nie potwierdza, iż strona spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że w odpowiedzi na zapytanie skierowane do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej otrzymał pismo z dnia 1 czerwca 2018 r., w którym podano, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono dokumentów potwierdzających spełnienie przez wnioskodawcę wymogów z art. 2 lub 3 ustawy. Zdaniem organu strona nie przedstawiła żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić co najmniej 12 miesięcy jej nielegalnej działalności opozycyjnej lub doznane przez nią represje w rozumieniu art. 3 ustawy, co stanowiło podstawę odmowy uwzględnia wniosku strony. J. S. w ustawowym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpoznania złożonego wniosku Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), zwanej dalej: "k.p.a." oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ podniósł, że nie ma możliwości wydania pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Zdaniem organu informacje przedstawiane przez wnioskodawcę winny być weryfikowane na podstawie dołączonych do wniosku dowodów. Dowodami mogą być między innymi dokumenty, zaświadczenia instytucji (urzędów, organizacji, archiwów, zakładów pracy), publikacje naukowe, oświadczenia (zeznania) świadków. O prawie tym, (a zgodnie z zapisem art. 5 ust 3 pkt 1 jednocześnie obowiązku) wnioskodawca został przez organ poinformowany dwukrotnie (pismami odpowiednio z dnia 15 czerwca 2018 r. oraz 12 września 2018 r.). Jednakże strona w wyznaczonym terminie żadnych dowodów nie nadesłała. J. S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o wnikliwe rozpatrzenie skargi. Skarżący wskazał, że złożył do organu dużo dowodów w sprawie prowadzonej przez niego działalności antykomunistycznej, lecz mimo to jego wniosek nie został uwzględniony. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego w oświadczeniu złożonym na rozprawie dnia 25 kwietnia 2019 r. zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 77, art. 9, art. 80 k.p.a. Zdaniem pełnomocnika, IPN w piśmie z dnia 1 czerwca 2018 r. nie był uprawniony do dokonania oceny, które dokumenty spełniają wymogi ustawy, stwierdzając przy tym, że nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi art. 2 lub art. 3 ustawy. Ponadto zdaniem pełnomocnika z pism które były wysyłane do skarżącego można było odnieść wrażenie, że będą brane pod uwagę tylko dokumenty, nie pouczono skarżącego o możliwości przedstawienia świadków. Zdaniem skarżącego są świadkowie, którzy mogliby potwierdzić jego działalność, zaś organ go nie przesłuchał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 j.t.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania,tj.: art. 7, 75 i 77 § 1 k.p.a., polegającym na braku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z przepisów tej ustawy wynika, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Wprawdzie zgodzić się należy z organem, że w świetle art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia dowodów potwierdzających spełnienie warunków wskazanych w art. 2 lub art. 3 ustawy, jednak podkreślenia wymaga, że przepis ten nie zwalnia organu z konieczności przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego oraz podjęcia wszelkich działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Analiza akt sprawy wskazuje, że skarżący we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne, jak też w kolejnych pismach procesowych składanych do organu konsekwentnie podnosił, że był osobą represjonowaną z powodów politycznych, gdyż za napisy antykomunistyczne został zatrzymany i pobity przez milicję. Ze względów politycznych został powołany do wojska i wywieziony do pracy. Po wyjściu z wojska nadal był inwigilowany oraz miał problemy ze znalezieniem pracy. Jednocześnie nadmienił, że w latach 80 – tych działał w "[...]". Z kolei w piśmie z dnia 8 sierpnia 2018 r., stanowiącym wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, skarżący zasugerował organowi przesłuchanie go w charakterze strony celem uzyskania dowodów w sprawie. Jednakże organ nie uwzględnił zgłoszonego w tym zakresie wniosku strony stwierdzając przy tym brak dowodów potwierdzających okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej, bądź doznania represji z powodów politycznych. Zdaniem Sądu taka ocena organu jest przedwczesna, bowiem została podjęta bez próby zweryfikowania stanowiska strony. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Stosownie do art. 86 k.p.a. jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Tymczasem organ nie uwzględnił wniosku skarżącego o przesłuchanie go w charakterze strony, mimo wskazania, że przesłuchanie to ma służyć przedstawieniu dowodów w sprawie. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że informacje uzyskane z Instytutu Pamięci Narodowej nie są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ może skorzystać w tego typu postępowaniach. W szczególności stanowisko tej instytucji, iż w jej zasobach brak jest danych bądź materiałów na temat deklarowanej przez stronę działalności opozycyjnej, nie może stanowić podstawy do zakwestionowania twierdzeń strony. Organ prowadzący postępowanie w niniejszej sprawie może to uczynić dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z zachowaniem wymogów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Podstawą każdego rozstrzygnięcia przez organ administracyjny jest pełne zebranie materiału dowodowego i jego ocena w kontekście wszelkich innych dowodów. Uchybienie tym obowiązkom w sytuacji, gdy skarżący w złożonym wniosku wskazuje istotne dla sprawy okoliczności, świadczy o tym, że nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Z kolei niedostateczne ustalenie stanu faktycznego sprawy w oparciu o prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe stanowi o uchybieniu przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik. Niezależnie od powyższego Sąd zwrócił uwagę, że organ w piśmie kierowanym do skarżącego z dnia 15 czerwca 2018 r. wskazał, że potwierdza status działacza opozycji anykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wyłącznie w przypadku, gdy okoliczności wskazane w art. 2 oraz art. 3 ustawy zostaną potwierdzone materiałem dowodowym (np. dokumenty urzędowe, dokumenty prywatne). Z kolei w piśmie z dnia 12 września 2018 r. poinformował skarżącego, że strona może przedłożyć dodatkowe dowody (bez wskazania jakie) celem wykazania swoich twierdzeń. Mając powyższe na względzie zgodzić się należy z pełnomocnikiem skarżącego, że z pism organu kierowanych do skarżącego można było odnieść wrażenie, że organ uwzględni jedynie dowód z dokumentów, zaś nie wskazano skarżącemu, będącemu osobą starszą i schorowaną, możliwości zgłoszenia innych dowodów, w tym z zeznań świadków, których wedle oświadczenia złożonego na rozprawie mógłby podać. W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie wyeliminowanie wskazanych uchybień w tym poprzez uzupełnienie postępowania dowodowego oraz prawidłowe rozważenie i odniesienie się do argumentów podnoszonych przez stronę skarżącą. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji. O zwrocie kosztów orzeczono stosownie do art. 200 oraz art. 250 § 1 ustawy p.p.s.a., jak też § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. 2019.18 j.t.).