II SA/Sz 1334/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Protokolant Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata A. N. kwotę [...] złotych obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącemu na zasadzie prawa pomocy. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 12 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku R.K. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odmówił umorzenia ww. należności. Uzasadniając wydaną decyzję organ podał, że po przeanalizowaniu dokumentów stwierdził, że nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania są następstwem niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, ustanowionego wyrokiem niezawisłego sądu. Fakt wypłaty z budżetu państwa świadczeń z tytułu funduszu alimentacyjnego na rzecz zasądzonych alimentów nie zwalnia z obowiązku alimentacji wobec własnych dzieci. Skoro wnioskodawca nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. Ustosunkowując się do twierdzeń strony, że zadłużenie powstało po wypadku w pracy w dniu [...] r., organ podniósł, że mimo upływu [...] lat od tego wydarzenia R.K. nadal nie płaci pełnej kwoty alimentów, do jakiej zobowiązał się przed sądem. Natomiast z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawca nie ma orzeczonej niepełnosprawności, jest osobą zdolną do pracy, zatrudnioną i mającą możliwości spłaty swojego zadłużenia. Co prawda sytuacja materialna wnioskodawcy na obecną chwilę jest trudna, to jednak istnieje szansa spłaty zadłużenia wobec Skarbu Państwa w dłuższym czasie nawet poprzez niewielkie lecz sukcesywne wpłaty. W odwołaniu od ww. decyzji R.K. podniósł, że jego sytuacja materialna nie poprawiła się, a wręcz przeciwnie uległa pogorszeniu. Skarżący aktualnie utrzymuje syna, który po skończeniu studiów nie może znaleźć pracy, dodatkowo od [...] r. będzie przekazywał na konto córki w zależności od wysokości uzyskanych dochodów kwoty od [...]zł. Skarżący zaznaczył, iż stał się dłużnikiem alimentacyjnym bez własnej winy, gdyż wpływ na tę sytuację miało wiele czynników, skutkiem czego jego sytuacja zdrowotna i finansowa uległa diametralnej zmianie. Następnie stosunkowo małe dochody w porównaniu z wysokością alimentów spowodowały wzrost zadłużenia. Aktualnie R.K. utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...]zł netto. Ponosi opłaty za czynsz w wysokości [...]zł, energię elektryczną w kwocie [...]zł, dokonuje wpłat komornikowi w kwocie [...] zł tytułem bieżących alimentów na rzecz A.K., [...] zł wpłaca tytułem zaległych alimentów do ZUS-u, [...] zł na ubezpieczenie PZU, [...] zł tytułem spłaty zaległych alimentów do MOPS-u na rzecz A. i R.K. Po dokonaniu ww. opłat pozostaje wnioskodawcy od [...]zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...]r. organ I instancji zobowiązał R.K. jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności z tytułu wypłaconych R.K. świadczeń alimentacyjnych w okresie od dnia [...] r. wraz z ustawowymi odsetkami. Pismami z dnia [...]r. R.K. wniósł o umorzenie należności określonych ww. decyzjami. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniona przesłanka stanowiąca podstawę do umorzenia zadłużenia. R.K. co prawda znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy lub niepełnosprawności, jest osobą zdolną do pracy, zatrudnioną. Natomiast fakt, że obecnie nie ma możliwości spłaty zadłużenia nie wyklucza sytuacji, że w przyszłości stan ten ulegnie poprawie i skarżący będzie posiadał środki finansowe na spłatę - chociaż w części – istniejącego zadłużenia. Końcowo organ zaznaczył, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją obligatoryjną, lecz o charakterze uznaniowym, co oznacza, że organ może, a nie jest zobowiązany do umorzenia należności. W przedmiotowej sprawie organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uznając, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiała kiedykolwiek spłatę długu, który jest długiem publicznoprawnym. Na powyższą decyzję R.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o umorzenie należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego ponownie opisał swoją sytuację materialną. Sytuacja w której się znalazł od dnia wypadku w pracy tj. od [...]r. jest dla niego ciężka, gdyż nie z własnej winy stał się dłużnikiem alimentacyjnym. Niskie dochody przy stosunkowo wysokich alimentach spowodowały wzrost zadłużenia. Skarżący zaznaczył, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że uchyla się, czy też unika płatności alimentacyjnych, bowiem cały czas podejmuje starania w celu realizacji obowiązków, zawsze robi dzieciom drobne prezenty, zakupy, spłaca alimenty na bieżąco w kwocie na jaką go stać (aktualnie [...] zł na rzecz córki A.). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w rozstrzygnięciu i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 21 marca 2012 r. R.K. oświadczył, że stale musi przyjmować leki związane z chorobą [...] na zakup których wydatkuje miesięcznie kwotę [...] zł. Nie korzysta ze wsparcia ośrodków pomocy społecznej, ponieważ jego dochód przekracza kryterium dochodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. W świetle powyższych kompetencji sądu administracyjnego, już na wstępie należało wyjaśnić skarżącemu, że jego żądanie umorzenia należności alimentacyjnych nie mogło zostać uwzględnione. Sąd administracyjny nie ma bowiem takich uprawnień, w razie natomiast stwierdzenia naruszenia prawa może jedynie uchylić zaskarżony akt ewentualnie stwierdzić jego nieważność. W niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym do alimentów z funduszu alimentacyjnego zawarte zostały w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika. Wskazać należy, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza cytowany powyżej przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym zakresie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie winno realizować wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazanych wymogów nie spełnia. Organ nie podał bowiem żadnego argumentu przemawiającego za odmową umorzenia R.K. wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, ograniczając się do lakonicznego stwierdzenia, że skarżący co prawda znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, jednakże nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności i jest osobą pracującą. W decyzji nie wskazano jakichkolwiek kwot zadłużenia, czy też dochodów i wydatków skarżącego, które organ miał na uwadze orzekając w sprawie. Nadto organ w ogóle nie odniósł się do wskazywanej przez skarżącego wysokości osiąganego dochodu, oraz ponoszonych miesięcznych wydatków oraz częściowej spłaty alimentów. Tym samym nie rozważył w sposób należyty jaka jest rzeczywista sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego w świetle przedstawionych przez niego dochodów oraz niezbędnych wydatków na utrzymanie, lekarstwa oraz kosztów związanych z utrzymaniem dorosłego syna, który aktualnie z nim zamieszkuje. Nie przeanalizował, czy w kontekście wykazywanych przez skarżącego godzin pracy, stanu zdrowia, wykształcenia, wieku i sytuacji na rynku pracy realne jest podjęcie przez niego innego bądź dodatkowego zajęcia umożliwiającego uzyskanie wyższego dochodu. Swoje rozważania organ sprowadził do wykazania, że ewentualnie w przyszłości sytuacja materialna skarżącego może ulec poprawie. Tymczasem oceny zastosowania wyjątkowej co do zasady, instytucji umorzenia należności wypłaconych za dłużnika alimentacyjnego z funduszu alimentacyjnego, należałoby dokonywać także przez pryzmat obiektywnych przeszkód takich jak choroba, która mogły stanowić przyczynę uniemożliwiającą w pewnym okresie czasu realizację obowiązku alimentacyjnego, a w efekcie także wzrost zadłużenia. Na uwadze należy mieć również to, że wymienione przez skarżącego wydatki mają charakter niezbędny na bieżące funkcjonowanie, a do dyspozycji na zakup żywności, leków pozostaje mu kwota [...]zł. W konsekwencji w myśl powyższych uwag decyzje organów w niniejszej sprawie uznać należy za co najmniej przedwczesne, wydane bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, a tym samym naruszające przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownego postępowania koniecznym będzie zatem usunięcie wskazanych powyżej braków i uchybień i w zależności od dokonanych ustaleń i ocen podjęcie właściwego, należycie umotywowanego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego należało uwzględnić skargę, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu pełnomocnika wyznaczonego dla strony skarżącej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu o przed sądami administracyjnymi i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).