II SA/Sz 134/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 23 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę . Wnioskiem z dnia 12 grudnia 2023 r. M. H., dalej także jako: "strona", "skarżąca", wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. M.. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2023 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. Inspektor [...] Centrum Świadczeń, dalej także jako: "organ I instancji", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, że wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został rozpatrzony decyzją z dnia 18 września 2023 r. nr [...] Strona nie wniosła nowych dowodów w sprawie, nie zaistniały nowe przesłanki w sprawie oraz brak jest podstawy materialnej do ponownego rozpatrzenia jej wniosku. Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie, wskazując, że stan zdrowia jej matki znacznie się pogorszył i wymaga ona całodobowej opieki. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej także jako: "Kolegium", "organ II instancji", działając na podstawie art. 138 § 2 oraz art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), w związku art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 63 ustawy dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: "u.ś.w."), uchyliło zaskarżone postanowienie w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przytoczyło treść art. 61a § 1 k.p.a. i wskazało, że u podstaw rozstrzygnięcia organu I instancji była okoliczność, że skoro wszczęte z wniosku strony postępowanie administracyjne w przedmiocie tożsamym z treścią jej wniosku zostało już zakończone ostateczną decyzją z dnia 18 września 2023 r., to dopóki ta decyzja pozostaje w obrocie prawnym, dopóty korzysta ona z ochrony określonej w art. 16 k.p.a. W ocenie organu, nie można więc prowadzić postępowania w sprawie o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką strony, skoro sprawa ta została już oceniona przez organ I instancji w trybie administracyjnym. Kolegium przywołało tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 30 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 381/23, dotyczącą przesłanek do ewentualnej odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oraz wskazało, że od 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Zgodnie z art. 63 tej ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ II instancji wyjaśnił, że jak wynika z materiału dowodowego sprawy strona nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. Skoro zatem od 1 stycznia 2024 r. zmienił się stan prawny, to organ I instancji winien ustalić, czy w obecnie obowiązującym stanie prawnym strona spełnia warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Pismem z dnia 19 lutego 2024 r. M. H. wniosła skargę na ww. postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wskazując w niej, że nie zgadza się z kwestionowanym rozstrzygnięciem. W piśmie z dnia 28 maja 2024 r. reprezentujący stronę pełnomocnik z urzędu zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: 1. art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez błędne ustalenie, że strona nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wówczas gdy takowe prawo nabyła, albowiem w toku postępowania strona zadeklarowała, iż zrzeknie się prawa do zasiłku dla opiekuna, jeżeli przyznane zostanie jej świadczenie pielęgnacyjne; 2. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym poprzez jego niezastosowanie, albowiem w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Do pisma dołączono kopię decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 4 marca 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu pełnomocnik strony wskazał, że okoliczność wejścia w życie zmiany regulacji w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje bez znaczenia dla sprawy, bowiem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w starym stanie prawnym, w którym powinno być badane przez organ, czy skarżąca nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji organ I instancji powinien uprzedzić skarżącą o zapatrywaniu prawnym organu w toku postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednocześnie skarżąca złożyłaby oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, co umożliwiłoby uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem, decyzją z dnia 4 marca 2024 r. organ I instancji w wykonaniu zaskarżonego postanowienia Kolegium ponownie rozpoznał sprawę odmawiając skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zmienionym nowelizacją brzmieniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2024 r. poz. 925), dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co uzasadnia oddalenie skargi w całości. Przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest postanowienie kasatoryjne Kolegium, które uchyliło w całości postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Zgodnie z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Na mocy art. 144 k.p.a. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń. Rozstrzygnięcie typu kasacyjnego, wydane na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., postrzegane jest w orzecznictwie jako orzeczenie o wyjątkowym charakterze. Jego zastosowanie może mieć uzasadnienie wyłącznie w przypadkach, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania. W konsekwencji powyższych rozważań istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy w stanie faktycznym sprawy istniały podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. i wydania postanowienia o charakterze kasatoryjnym. W ocenie Sądu, postępowanie organu I instancji poprzedzające wydanie zaskarżonego postanowienia było dotknięte daleko posuniętymi brakami i uchybieniami, których niemożliwe było rozszerzenie przed organem II instancji w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego na podstawie art. 136 § 2 k.p.a. Należy mieć bowiem na uwadze, że stosownie do art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu - w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie - ustalając zakres stosowania wskazanego przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. Zgodnie z tą regulacją prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (tj. przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organ rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązany jest ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę tych przesłanek organ winien wydać decyzję przyznającą to świadczenie, biorąc za podstawę przepisy u.ś.r. dotychczas obowiązujące. W razie zaś ustalenia, że przesłanki te nie są spełnione, art. 63 ust. 1 u.ś.w. nie znajdzie zastosowania, a tym samym organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 u.ś.r. (vide: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 1811/23). Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. Słuszne jest więc stanowisko Kolegium, że skoro od 1 stycznia 2024 r. zmienił się stan prawny, to organ I instancji winien ustalić, czy w obecnie obowiązującym stanie prawnym strona spełnia warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Na marginesie wskazać należy, że z załączonej do akt sprawy kopii decyzji organu I instancji z dnia 4 marca 2024 r. wynika, że organ ten – na skutek przekazania mu przez Kolegium sprawy do ponownego jej rozpatrzenia – odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Podkreślić należy, że jeżeli skarżąca nie zgadza się z ww. rozstrzygnięciem, to przysługuje jest prawo do wniesienia od niej odwołania do Kolegium – w trybie i na zasadach określonych w k.p.a. Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na zastosowanie trybu określonego w art. 138 § 2 k.p.a., zaś organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu zawarł jasne wytyczne dotyczące dalszego postępowania. Sąd nie stwierdziwszy zatem podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia zobowiązany był oddalić skargę. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.