II SA/Sz 1348/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] znak [...]. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ś. przyznał A. M. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: A.N. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz M.N. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres [...]. Po wszczęciu z urzędu postępowania, decyzją z dnia [...], nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...]) Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Ś., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś., uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji nr [...] nr [...] z dnia [...] w okresie [...] w łącznej kwocie [...] zł za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w złożonym dnia [...] wniosku o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, udokumentowany dochód miesięczny A.M. w 2011 r. wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowiło kwotę [...] zł. Dochód rodziny wynikał z dochodu uzyskiwanego przez A.M. w [...], w której była ona zatrudniona [...]. Nadto organ ustalił, że od [...] do [...] A.M. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w [...], a dochód netto uzyskany z tego tytułu za [...] wyniósł [...] zł. O fakcie uzyskania powyższego dochodu strona nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny uwzględniającym dochód uzyskany stwierdzono, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie w [...] wyniósł [...] zł. W związku z tym od [...] przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające A.M. do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co oznacza, że świadczenia wypłacone za okres [...] stronie nie przysługiwały. A.M. odwołała się od powyższej decyzji wskazując, że w istocie od [...] do [...] była zatrudniona w firmie [...] i z tego tytułu otrzymała dwukrotnie wynagrodzenie, tj. za [...] w kwocie [...] zł netto oraz za [...] w kwocie [...] zł netto. Natomiast z decyzji wynika, że świadczenia nienależnie pobierała od [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859), zwanej dalej "ustawą o pomocy", po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a uzyskanie prawa do tego świadczenia uwarunkowane jest łącznym spełnieniem wszystkich przesłanek określonych w ustawie. Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie córki A.M. – M.N. i A.N. są osobami uprawnionymi zgodnie z definicją art. 2 pkt 11 ustawy o pomocy, skoro posiadają ustalone prawo do świadczeń alimentacyjnych od ojca, których to egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego okazała się bezskuteczna. Dalej organ podkreślił, że warunkiem niezbędnym przyznania i pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest spełnienie kryterium dochodowego z art. 9 ust. 2 ustawy. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują bowiem jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725,00 zł. Przy czym przez dochód na gruncie ustawy o pomocy należy rozumieć dochód, o którym mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód rodziny oznacza sumę przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny uzyskanych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, przy czym dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie i zdrowotne oraz inne, enumeratywnie wymienione dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ ustalił, że w roku poprzedzającym okres świadczeniowy w niniejszej sprawie (tj. w roku 2011 r.) dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę w trzyosobowej rodzinie A.M. wyniósł [...] zł. Jednakże w [...] doszło do zmiany sytuacji dochodowej, gdyż od [...] do [...] A.M. była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w [...], z tytułu której to uzyskała dochód. Jak wynika z pisma [...] z dnia [...] A.M. w [...] otrzymała wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto. O fakcie uzyskania powyższego dochodu strona nie powiadomiła organu wypłacającego świadczenia, pomimo że powyższa zmiana sytuacji dochodowej mogła mieć wpływ na ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny uwzględniającym dochód uzyskany ([...] zł) organ II instancji stwierdził, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie w [...] wyniósł ([...] : 3 członków rodziny) [...] zł, co skutkuje przyjęciem, że od [...] przekroczone zostało kryterium dochodowe. Zgodnie z treścią art. 9 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w myśl art. 18 ust. 5 ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Tym samym Kolegium uznało, że począwszy od dnia [...] A.M. nie była uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córki M.N. i A.N. Organ wyjaśnił, że nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przy czym strona została pouczona o obowiązku poinformowania organu o zmianie sytuacji dochodowej. W związku z powyższym, zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo uznał, że kwota [...] zł (za okres [...]: [...]) wypłacona A.M. tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym. Organ odwoławczy podkreślił, iż cytowane przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem organy nie mają możliwości przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdy zgodnie z nimi, świadczenie to nie przysługuje i przy orzekaniu nie mogą brać pod uwagę żadnych szczególnych okoliczności istniejących w sprawie. Natomiast organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powyższa decyzja została zaskarżona przez A.M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. W skardze strona podniosła, że wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia otrzymała od firmy [...] wyłącznie za [...], w związku z tym niezrozumiałe dla niej jest, dlaczego przypisuje się jej pobieranie wynagrodzenia: od [...] poprzez [...]. Skarżąca wyjaśniła, że umowa zlecenia trwała do [...], ale w [...] nie wykonywała na rzecz zleceniodawcy zabiegów rehabilitacyjnych, na dowód czego załączyła do skargi rachunki do umowy zlecenia z dnia [...] oraz PIT -11. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015 r., poz.859) W myśl art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W świetle definicji legalnej z art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy "nienależnie pobranym świadczeniem" są między innymi (lit. a) świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Organy ustaliły, że okresie świadczeniowym [...] doszło do zmiany sytuacji dochodowej A.M., a mianowicie w okresie [...] była ona zatrudniona w [...] na podstawie umowy zlecenia. W wyniku powyższego uzyskała wynagrodzenie w [...] w kwocie [...] zł, co z kolei spowodowało, że od [...] przekroczone zostało kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (dochód w lipcu wyniósł [...] zł zaś kryterium wynosi [...]zł). W ocenie sądu, organy popełniły błąd przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej od [...], w zakresie doliczenia dochodu osiągniętego z tytułu realizacji umowy zlecenia, jako dochodu uzyskanego w tym okresie. Przy ustalaniu prawa do świadczeń uwzględnia się dochód osiągnięty w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, a więc w tym przypadku brany był pod uwagę dochód z 2011 r. Ilekroć w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest mowa o "uzyskaniu dochodu" oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18 lit. c), przez co rozumie się, zgodnie z art. 2 pkt 15a ustawy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, kontraktu menedżerskiego albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W świetle przytoczonych przepisów, podjęcie się przez skarżącą wykonywania umowy zlecenia zawartej z [...] w [...] mogło oznaczać "uzyskanie dochodu" przez skarżącą "po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy" w rozumieniu art. 2 ust. 18 lit. c i art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy. Z wystawionego przez Spółkę, zaświadczenia z dnia [...], którego prawdziwość i rzetelność nie była przez organy w toku postępowania kwestionowana wynika, że wprawdzie umowa ta nominalnie opiewała na okres [...], ale faktycznie skarżąca osiągnęła z tego tytułu przychód tylko w [...]. To zaś każe przypuszczać, że w pozostałych miesiącach umówione usługi nie były przez skarżącą świadczone, a w konsekwencji nie można też mówić o "uzyskiwaniu dochodu" przez skarżącą w tych miesiącach, w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c w zw. z pkt 15a ustawy, gdyż w świetle przywołanych przepisów konstytutywnym elementem pojęcia "uzyskania dochodu w związku uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jest nie samo zawarcie określonej umowy (umowy o pracę, zlecenia itd.), lecz "wykonywanie pracy" lub "świadczenie usług" na jej podstawie. W efekcie tego błędne jest wyliczenie dochodu uzyskanego przez skarżącą w [...], bowiem w tym miesiącu A.M. dochodu takiego nie uzyskała. Ponadto skoro z tytułu rzeczonej umowy ze [...] A.M. nie uzyskiwała już dochodu począwszy od [...] – a więc tym bardziej nie uzyskiwała go też w [...], kiedy to, skarżąca złożyła swój wniosek o przyznanie świadczenia, a organ I instancji go rozpoznał i rozstrzygnął (decyzja z [...]) – to, w ocenie sądu, w świetle art. 9 ust. 4a in fine ustawy o pomocy, brak było podstaw do doliczania dochodu osiągniętego przez skarżącą z tytułu tej umowy w [...] jako "dochodu uzyskanego", podlegającego doliczeniu do dochodu rodziny skarżącej. Nie był on bowiem uzyskiwany przez A.M. "w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego" w rozumieniu tego przepisu. Skarżąca w swoim odwołaniu zwracała uwagę na fakt uzyskania wynagrodzenia tylko w [...], pomimo tego Kolegium kwestii tej nie przeanalizowało. Z treści art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem, że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego dochodu. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany przez okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (wyrok NSA sygn. akt I OSK 2094/13). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, że decyzje w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem art. 9 ust.4b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną. Rozpatrując ponownie sprawę organ winien uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę sądu, a następnie podjąć rozstrzygnięcie i uzasadnić je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.