II SA/Sz 1351/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi T. Ś. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych uchyla zaskarżoną decyzję. Kartą powołania – decyzją [...] z dnia [...] r. T. Ś. został powołany, na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w zw. z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1961 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1534 ze zm.) do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych w terminie od [...] r. W odwołaniu od powyższej decyzji, T. Ś. podniósł, że od [...] r. mieszka i pracuje w [...] i przez najbliższe lata nie planuje powrotu do kraju. Zaznaczył, że jego praca jest na tyle odpowiedzialna, że nie jest w stanie przyjechać do kraju a jego pracodawca nie wyrazi zgody na ćwiczenia ponieważ nikt nie jest w stanie go zastąpić. Wniósł o "odwołanie ćwiczeń w dniu [...] r. oraz innych powołań na czas nieokreślony". Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 4 ust. 1, art. 58 ust. 1 i art. 100 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1430) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wykonywanie pracy poza granicami kraju nie stanowi podstawy do zwolnienia z obowiązku odbywania ćwiczeń wojskowych, gdyż w myśl art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy, skarżący podlega powszechnemu obowiązkowi obrony, w ramach którego jako obywatel polski zobowiązany jest do pełnienia służby wojskowej. Obowiązek ten dla wymienionego jako żołnierza rezerwy polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych i trwa zgodnie z art. 58 ust. 1 tej ustawy do końca roku kalendarzowego, w którym skończy on pięćdziesiąt pięć lat życia. Organ dodał, że zgodnie z art. 53 ust. 1 wspomnianej ustawy, osoby podlegające obowiązkowi czynnej służby wojskowej obowiązane są do zgłaszania wojskowym komendantom uzupełnień m.in. wyjazdu za granicę na okres dłuższy niż sześć miesięcy oraz powrotu z tego wyjazdu. Z dokumentów sprawy nie wynika, że T. Ś. dopełnił tego obowiązku. Z uwagi na to, że wymieniony nie uczestniczył dotychczas w ćwiczeniach wojskowych, istnieje konieczność przeszkolenia ww. żołnierza rezerwy zgodnie z posiadanym przydziałem mobilizacyjnym. T. Ś. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez "niepoczynienie jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do zakwalifikowania twierdzeń strony o zaistniałych aktualnie w jej życiu faktach, mających stanowić podstawę do zwolnienia z ćwiczeń – do szczególnie uzasadnionych okoliczności, lub do okoliczności nieuzasadnionych, w rozumieniu przepisu § 16 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy, stanowiącego, że żołnierz rezerwy może być zwolniony z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem w razie zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności". W uzasadnieniu skargi, strona podniosła, że organ wydając przedmiotową decyzję zupełnie pominął cytowane powyżej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej w swoich rozważaniach. Nie wzięto pod uwagę, czy okoliczności przytaczane przez skarżącego wyczerpują przesłanki przytoczonego przepisu. Obowiązkiem organu było dokonanie rozstrzygnięcia, czy sytuacja skarżącego odpowiada pojęciu "innych szczególnie uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu przepisu § 16 ust. 2 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia. Miało to dla sprawy istotne znaczenie bowiem w przypadku ustalenia, że strona zasadnie powołuje się na "inne uzasadnione okoliczności", rzeczą organu było rozstrzygnięcie czy skorzysta z uprawnienia zwolnienia strony z ćwiczeń, czy też nie skorzysta z tego uprawnienia, a jeśli nie to z jakich przyczyn. Regulacja powołanego przepisu zawiera bowiem instytucję uznania administracyjnego. Tymczasem organ odwoławczy nie poczynił jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do zakwalifikowania twierdzeń strony o zaistniałych aktualnie w jej życiu faktach, mających stanowić podstawę do zwolnienia z ćwiczeń – do szczególnie uzasadnionych okoliczności, lub - do okoliczności nieuzasadnionych w rozumieniu tego przepisu. Skarżący dodał, że z uwagi na sytuację finansową, w szczególności spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek, nie stać jego rodziny na utratę przez niego – jedynego żywiciela rodziny – pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że sam fakt wykonywania pracy nawet za granicą nie jest okolicznością szczególną. Jest to okoliczność normalna, nie zaś nadzwyczajna, gdyż "większość ludzi pracuje". Dodał, że nie można promować tych, którzy nie dopełniają ciążących na nich obowiązków, w tym wypadku zgłoszenia faktu wyjazdu za granicę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Wspomnianą decyzją organ II instancji utrzymał w mocy decyzję - kartę powołania T. Ś. do odbycia ćwiczeń wojskowych w okresie od [...] r. do [...] r. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1430), powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Obywatel polski będący równocześnie obywatelem innego państwa nie podlega powszechnemu obowiązkowi obrony, jeżeli stale zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ramach powszechnego obowiązku obrony obywatele polscy są obowiązani do: 1) pełnienia służby wojskowej, 2) wykonywania obowiązków wynikających z nadanych przydziałów kryzysowych i przydziałów mobilizacyjnych, 3) świadczenia pracy w ramach pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych, 4) pełnienia służby w obronie cywilnej, 5) odbywania edukacji dla bezpieczeństwa, 6) uczestniczenia w samoobronie ludności, 7) odbywania ćwiczeń w jednostkach przewidzianych do militaryzacji i pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych, 8) wykonywania świadczeń na rzecz obrony - na zasadach i w zakresie określonych w ustawie (art. 4 ust. 3 cytowanej ustawy). Z kolei w myśl art. 58 ust. 1 tej ustawy, obowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy, począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt pięć lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt trzy lata życia. Obowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby (art. 58 ust. 2 ustawy). Obowiązkowi takiemu nie podlegają ponadto kobiety wymienione w art. 58 ust. 3 ww. ustawy. Szczegółowe warunki, tryb i terminy powoływania do czynnej służby wojskowej i zwalniania z tej służby, uwzględniający potrzeby uzupełnieniowe rodzajów Sił Zbrojnych oraz różne okresy szkolenia w wojskowych ośrodkach szkolenia uregulowane zostały, w wydanym na podstawie art. 73 i art. 106 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 3 czerwca 2004 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych żołnierzy rezerwy (Dz.U. z 2004 r., nr 142, poz. 1505 z późn. zm.). Zgodnie z § 9 tego rozporządzenia powołaniu do odbycia ćwiczeń wojskowych podlegają żołnierze rezerwy uznani za zdolnych do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju (ust. 1). Powołaniu do odbycia ćwiczeń wojskowych nie podlegają, niezależnie od przypadków określonych w art. 58 ust. 3 i art. 100 ust. 2 ustawy, żołnierze rezerwy, o których mowa w ust. 1, jeżeli: 1) są tymczasowo aresztowani lub odbywają karę aresztu, karę pozbawienia wolności, w tym również zastępczą karę pozbawienia wolności, albo orzeczono wobec nich pozbawienie praw publicznych; 2) są reklamowani od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny; 3) są przeznaczeni do służby w jednostkach zmilitaryzowanych lub do służby w obronie cywilnej, z wyjątkiem ćwiczeń, o których mowa w § 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 2; 4) pobierają naukę w systemie dziennym w szkole ponadpodstawowej, wyższej zawodowej lub wyższej; 5) pełnią służbę w charakterze funkcjonariusza lub kandydata na funkcjonariusza w Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biurze Ochrony Rządu, Straży Ochrony Kolei lub Służbie Więziennej; 6) są kobietami sprawującymi opiekę nad osobą, która ukończyła 75 lat życia, jeżeli osoba ta wspólnie z nimi zamieszkuje i opieki tej nie można powierzyć innym osobom; 7) są mężczyznami samotnie sprawującymi bezpośrednią opiekę nad członkiem rodziny wspólnie z nimi zamieszkałym, który nie ukończył 16 lat życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji albo ukończył 75 lat życia lub jest obłożnie chory, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki; 8) stale zamieszkują za granicą (ust. 2). Z kolei w myśl § 16 ust. 1 i 2 wspomnianego rozporządzenia, żołnierza rezerwy zwalnia się z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem w razie: 1) uznania go ze względu na stan zdrowia: a) za trwale i całkowicie niezdolnego do czynnej służby wojskowej, b) za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju, c) za czasowo niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju; 2) wystąpienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 58 ust. 3 i art. 100 ust. 2 ustawy lub § 9 ust. 2 (§ 16 ust. 1 rozporządzenia). Żołnierz rezerwy może być ponadto zwolniony z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem w razie: 1) śmierci lub obłożnej choroby najbliższego członka rodziny żołnierza, jeżeli udzielenie urlopu okolicznościowego w tym przypadku jest niewystarczające lub niecelowe; 2) zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności (§ 16 ust. 2 rozporządzenia). Jak wynika zatem z przytoczonych uregulowań, żołnierz rezerwy może zostać zwolniony ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem w razie zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności, przy czym powołaniu do odbycia ćwiczeń nie podlegają osoby stale zamieszkujące za granicą. W niniejszej sprawie, skarżący po otrzymaniu w dniu [...] r. karty powołania złożył w dniu [...] r. odwołanie, w którym zawarł prośbę o "odwołanie mu ćwiczeń" z uwagi na okoliczności wymienione w treści pisma - tj. stały pobyt oraz zatrudnienie na terenie [...], brak możliwości zastąpienia go przez innego pracownika. W ocenie Sądu, składając powyższe oświadczenie skarżący zmierzał do uzyskania zwolnienia z ćwiczeń o jakim mowa w § 16 cytowanego powyżej rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2004 r. Oświadczenie to (zawierające w istocie wniosek o zwolnienie z ćwiczeń) powinno zatem skutkować podjęciem przez organ czynności zmierzających do rozpoznania tego wniosku. Powyższej okoliczności nie dostrzegł jednak ani organ I ani też II instancji i żadne czynności w tym zakresie nie zostały podjęte. Co prawda w odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wskazał, że w jego ocenie, fakt wykonywania pracy nawet za granicą nie jest okolicznością szczególną, jest to okoliczność normalna, nie zaś nadzwyczajna, gdyż "większość ludzi pracuje", jednakże nie sposób uznać powyższego stwierdzenia za rozpoznanie wniosku skarżącego o zwolnienie z ćwiczeń wojskowych. Należy podkreślić też, że w treści decyzji z dnia [...] r. brak jest jakichkolwiek rozważań na ten temat. Brak jest także w istocie należytej oceny przez ten organ podnoszonej przez skarżącego okoliczności stałego zamieszkiwania za granicą. Organ nie poczynił w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, a jedynie stwierdził, że zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, osoby podlegające obowiązkowi czynnej służby wojskowej obowiązane są do zgłaszania wojskowym komendantom uzupełnień m.in. wyjazdu za granicę na okres dłuższy niż sześć miesięcy oraz powrotu z tego wyjazdu, przy czym z dokumentów sprawy nie wynika by skarżący dopełnił tego obowiązku. Zdaniem Sądu, organ powinien był kwestię tę zbadać skoro z treści § 9 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia z dnia 3 czerwca 2004 r. jednoznacznie wynika, ze osoby zamieszkujące stale za granicą nie podlegają powołaniu do odbycia ćwiczeń wojskowych. Z uregulowań tego rozporządzenia nie wynika przy tym, by istniały jakiekolwiek wyłączenia stosowania cytowanego § 9 ust. 2 pkt 8 np. w zależności od tego czy dana osoba dopełniła obowiązku zgłoszenia wyjazdu wojskowemu komendantowi uzupełnień o jakim mowa w art. 53 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP czy też zgłoszenia takiego nie dokonała. Należy podkreślić, że zarówno z treści odwołania jak i skargi wniesionej przez T. Ś. nie tylko wynika, że już od [...] r. (a zatem blisko [...]) przebywa on za granicą ale także, że nie planuje powrotu do Polski (przy czym stan taki istniał już w dacie wydania nie tylko zaskarżonej decyzji ale także decyzji – karty powołania). Skarżący nie przedstawił co prawda na potwierdzenie tej okoliczności stosownych dowodów jednak organ po zapoznaniu się z treścią oświadczeń strony miał możliwość podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia tej kwestii i poczynienia prawidłowych ustaleń w tym zakresie. W tej sytuacji należało stwierdzić, że wydanie decyzji utrzymującej w mocy kartę powołania bez uprzedniego rozpoznania omówionych wyżej kwestii – stałego pobytu za granicą a ewentualnie także podstaw do zwolnienia skarżącego z ćwiczeń wojskowych - było przedwczesne, a więc wadliwe. Z podanych przyczyn zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy kartę powołania nie mogło się ostać. Należy zaznaczyć, że w postępowaniu administracyjnym wydanie decyzji w każdym przypadku powinno poprzedzać dokładne ustalenie stanu faktycznego, co wynika z wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, która swoje rozwinięcie znajduj w art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązki te odnoszą się również do sytuacji, w której ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, jednakowoż o ich spełnieniu świadczyć będzie pouczenie strony o konieczności udokumentowania wskazanych przez nią faktów, przedstawienia wymaganych prawem dowodów. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa procesowego, a to art. 6, art. 7, art. 9, art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu, przy czym wydając stosowne rozstrzygniecie organ uwzględni stan faktyczny i prawny istniejący w dacie orzekania (po ewentualnym uzupełnieniu postępowania).