II SA/Sz 137/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...]r. Nr [...]wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, ust. 19 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn.zm.) i uchwały Rady Miejskiej w Złocieńcu Nr XXXV/232/2005 z dnia 26 lutego 2009r. upoważniającej Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Złocieńcu do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 5 – 7, art. 27 ust. 2, 7 i 8 oraz art. 30 ust. 1 – 3 przedmiotowej ustawy i na podstawie art. 104 ustawy z dnia 12 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) zobowiązał R. M. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla przedstawiciela ustawowego A. M. na rzecz osób uprawnionych K. M. i W. M. przyznanych decyzją Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej Nr [...]z dnia [...]r. wypłaconych w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. w łącznej wysokości [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty wynoszącymi na dzień wydania decyzji [...]zł razem [...]zł. W uzasadnieniu tak sformułowanego rozstrzygnięcia, Kierownik MGOPS w [...]wskazał treść art. 27 ust. 1 w/w ustawy i stwierdził, że wierzycielowi decyzją z dnia [...]. przyznano od [...]. do dnia [...] świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione K. M. i W. M. w łącznej kwocie [...]zł miesięcznie. W związku z zakończeniem okresu świadczeniowego zobowiązuje się R. M. do zwrotu wskazanych należności. R. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że jego zdaniem przedmiotowa należność została wyłudzona ze Skarbu Państwa przez A. M. W uzasadnieniu odwołania R. M. podniósł, że w dniu [...]. w Miejsko Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]złożył oświadczenie, że A. M. otrzymywała od niego pieniądze na utrzymanie dzieci i potwierdził to przedłożeniem dowodów wpłat, na których było jego miejsce zamieszkania. Wobec tego A. M. miała od początku jego adres, a jednocześnie wyłudziła od Sądu Okręgowego zaświadczenie (sygn.akt [...]z dnia [...]. Nigdy nie ukrywał się i nikt go nie szukał. Od czerwca na dowodach wpłaty zaznaczał, że są to alimenty na dzieci, a A. M. powinna powiadomić o tym fakcie M-GOPS. Ponadto, otrzymał zapewnienie, że od [...]. A. M. nie będzie otrzymywała alimentów z Funduszu, a tymczasem okazało się, że otrzymywała je do [...]. Według strony organ wiedząc o tym, że alimenty zostały zdobyte podstępnie, przekroczył swoje kompetencje "i tym samym popierał oszustwo". Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]. Nr [...]działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071) oraz art. 27 ust. 1 – 3, ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Kolegium uznało odwołanie za nie zasadne. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w trybie odwoławczym przedmiotem rozpatrywania przez Kolegium odwołania skarżącego jest zgodność z prawem i ze stanem faktycznym zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy, badając całokształt sprawy, dokonuje kontroli wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji pod względem zarówno faktycznym, dotyczącym zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, jak i pod względem prawnym. Opierając się na aktach sprawy organ ustalił, że skarżący jest ojcem małoletnich W. i K. M. i na mocy wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...]roku sygn. [...]zobowiązany jest do alimentacji na rzecz K. M. w kwocie po [...]zł miesięcznie i W. M. w kwocie po [...]zł miesięcznie. W dniu [...]roku przedstawicielka ustawowa uprawnionych złożyła wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione załączając wymagane przepisami prawa dokumenty. W dniu [...]roku Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wydał decyzję nr [...]przyznającej osobom uprawnionym tj. W. M. i K. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W dniu [...] roku organ pierwszej instancji wydał informację o wydaniu decyzji nr [...] przyznającej osobom uprawnionym tj. W. M. i K. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz o obecnej wysokości zobowiązana na rzecz Skarbu Państwa. Podnoszony przez dłużnika zarzut wyłudzenia tychże świadczeń od Skarbu Państwa nie może być wzięty pod uwagę przez Skład Orzekający kolegium przy rozpatrywaniu odwołania skarżącego. Zgodnie z tym, co zaznaczono na wstępie uzasadnienia, przedmiotem rozpatrzenia odwołania skarżącego jest zgodność wydanej w pierwszej instancji decyzji z obowiązującymi przepisami prawa. Zdaniem Kolegium decyzja wydana przez organ pierwszej instancji wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego przeprowadzone zostało w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust 1 i 2 wskazanej wyżej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ust. 7 pkt. 1 i 2 powołanej ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak już wspomniano informację taką przesłano do dłużnika alimentacyjnego w dniu [...]roku. Organ odwoławczy wskazał także, że na skutek złożenia przez skarżącego doniesienia do Prokuratury Rejonowej w [...]o popełnieniu przestępstwa przez matkę uprawnionych Prokuratura umorzyła dochodzenie w sprawie z uwagi na brak znamion czynu zabronionego tj do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wypłatę świadczeń alimentacyjnych na rzecz A. M. Twierdzenie zatem skarżącego, że organ pierwszej instancji wiedząc o fakcie popełnienia przestępstwa popierał je są całkowicie bezpodstawne. Ponadto, jak słusznie zaznaczył w piśmie z dnia [...]roku przesyłane przez skarżącego przekazami pocztowymi pieniądze nie mogą zostać uznane za alimenty i nie można traktować ich w taki sposób. Kolegium nie znalazło także uchybień formalnych powodujących, że zaskarżona decyzja wydana została niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i w związku z powyższym orzekło jak w sentencji. R. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na wyżej opisaną decyzję ostateczną domagając się jej uchylenia i zarzucając: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegający na przyjęciu, że istniały prawem przewidziane podstawy do ustalenia obowiązku zwrotu przez skarżącego R. M. zwrotu należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną, tj. W. M. oraz K. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami, a nadto, że istniały takie same podstawy do wydania wcześniej tj. w dniu [...]roku przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Opieki Społecznej decyzji nr [...]przyznającym osobom uprawnionym, tj. W. M. i K. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a zatem, że brak było podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 132 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organy administracyjne nie poczyniły prawidłowych ustaleń w niniejszej sprawie, a z dokonanych ustaleń wyprowadziły merytorycznie błędne wnioski. W szczególności organy administracyjne nie dokonały prawidłowych ustaleń dotyczących podstaw wdrożenia wobec skarżącego procedury obowiązku zwrotu przez niego należności z tytułu otrzymywanych przez uprawnionych W. M. i K. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami. Przedłożony przez przedstawicielkę ustawową uprawnionych w dniu [...]roku wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione wraz z załączonymi do niego dokumentami nie odpowiadał prawdzie, albowiem A. M., przedstawicielka ustawowa uprawnionych, składając taki wniosek, "dopuściła się oszustwa" twierdząc, że skarżący wyjechał za granicę, a ona oraz najbliższa rodzina skarżącego nie znają jego miejsca pobytu i w ten sposób uzyskała nienależne świadczenie. Jest poza sporem, że skarżący zawsze na dowodach przelewu alimentów wpisywał swój adres, adres aktualny, a pieniądze przesyłał za pośrednictwem wybranego przez A. M. banku w [...]. Ponadto strony pozostawały ze sobą w kontakcie telefonicznym, gdyż skarżący musiał podać A. M. kod PIN, by mogła ona podjąć przesłane pieniądze. Wówczas nawet pozwoliła skarżącemu rozmawiać z dziećmi. Taki stan rzeczy spowodował, że bezpodstawnie podjęto decyzję wpierw o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a później w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu należności. W tym stanie rzeczy skarżący stwierdził, że całe to postępowanie było bezprzedmiotowe, zbędne, albowiem swoim zachowaniem nigdy nie doprowadził do sytuacji, by zastosowana procedura wobec niego mogła być wdrożona. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest w pełni zasadna, bowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja ją poprzedzająca, jest niezgodna zarówno z przepisem prawa materialnego powołanego w jej podstawie prawnej jak i z przepisami postępowania administracyjnego. Podstawą materialną zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2009r. Nr 1, poz. 7) nakładający na dłużnika alimentacyjnego obowiązek zwrotu organowi należności – w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi obowiązkami. Obowiązkowi temu odpowiada określone w art. 27 ust. 2 ustawy kompetencja organu właściwego wierzyciela do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jednej z dwóch poniższych sytuacjach : 1/ po zakończeniu okresu świadczeniowego lub 2/ po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wprawdzie Kolegium na wstępie wywodów zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdziło, że odwołanie strony uznało za niezasadne po "wnikliwym rozpatrzeniu sprawy i przeanalizowaniu zgromadzonego materiału dowodowego", jednakże cytowane stwierdzenie w konfrontacji z zebranym w sprawie materiałem tego nie dowodzi. Analiza treści skargi dokonana w kontekście utrwalonego w aktach administracyjnych przedstawionych Sądowi materiału dowodowego prowadzi bowiem do wniosków przeciwnych. Mianowicie wskazuje na całkowity brak rozważenia przez organy orzekające w sprawie materialno – prawnych przesłanek zastosowanego przepisu oraz pozbawioną dociekliwości, a w konsekwencji dowolną oceną materiału dowodowego sprawy. Powyższa konkluzja Sądu wynika z następujących spostrzeżeń i okoliczności. Po pierwsze, przepis art. 27 ust. 1 i następne ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów – dalej określonej jako ustawa o p.o.u.a. jako podmiot zobowiązany do zwrotu określonej kwoty wskazuje dłużnika alimentacyjnego. Pojęcie dłużnika alimentacyjnego nie jest równoznaczne z pojęciem zobowiązanego alimentacyjnie. Zobowiązanym jest bowiem osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, zaś dłużnikiem alimentacyjnym jest zobowiązany, który nie łoży na utrzymanie uprawionej osoby, co do którego zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, czyli przed skierowaniem tytułu egzekucyjnego do egzekucji komorniczej, osoby zobowiązanej do łożenia alimentów nie można nazywać dłużnikiem. Przy tym rozróżnieniu trzeba mieć na uwadze, że odkodowanie treści normy prawnej musi odbywać się z zastosowaniem terminologii prawniczej wynikającej – między innymi z definicji ustawowych, natomiast nie wolno posługiwać się językiem potocznym. Skoro tak, to aby można było mówić o obowiązku zwrotu należności należy ustalić na podstawie dowodów, że strona co do której wszczęto postępowanie, czyli potencjalny adresat decyzji jest dłużnikiem, a więc osobą, zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja stała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 ustawy o p.o.u.a.). Nie potrzeba bowiem nadzwyczajnej wyobraźni, aby dostrzec, że wszczęta i początkowo bezskuteczna egzekucja, może w dalszym czasie stać się egzekucją skuteczną całkowicie lub w części i to zarówno wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych jak i w następstwie dobrowolnych wpłat przez dłużnika za pośrednictwem komornika jak i bezpośrednio do rąk wierzyciela. Po drugie, jak wskazało to Kolegium w ust. 7 pkt 1 i 2 ustawodawca nałożył na organ właściwy wierzyciela obowiązek poinformowania dłużnika alimentacyjnego o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku zwrotu tych świadczeń przez dłużnika. Organ odwoławczy ustalił, że taką informację przesłano do skarżącego w dniu [...]r., ale z ustalenia tego nie wyprowadził żadnych wniosków podobnie, jak nie rozważył jakie jest ratio legis art. 27 ust. 7 stosowanej ustawy. Wyjaśnić zatem trzeba organowi, że po to informuje się dłużnika o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aby nie tylko wiedział o potencjalnej możliwości wydania decyzji obligującej go do ich zwrotu i to wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wypłaty, ale także aby mógł podjąć kroki minimalizujące własne zadłużenie poprzez przystąpieniu do spłaty rat alimentacyjnych. Poza tym wiedza ta jest niezbędna dłużnikowi również po to aby nie znalazł się w sytuacji, takiej jaka mogła zaistnieć w niniejszej sprawie, kiedy to z powodu niepowiadomienia przez wierzycielkę organu o otrzymywaniu alimentów do rąk własnych od zobowiązanego będzie ona pobierała alimenty z dwóch źródeł : raz od zobowiązanego i drugi raz z funduszu. Zarówno organ I instancji jak i Kolegium nie ustosunkowały się do twierdzenia strony, że już w [...]. wykazał, że alimenty przekazywał i przekazuje matce dzieci. Po trzecie, wynikająca ze znajdującego się w aktach pierwszoinstancyjnych pisma organu z dnia [...]. sugestia, że dokonane wpłaty nie są alimentami, lecz stanowią prezenty skarżącego na rzecz matki dzieci powtarzana również przez organ odwoławczy brzmi kuriozalnie, zwłaszcza gdy nie poprzedziła jej żadna analiza przekazów pocztowych, a także gdy na okoliczność tych wpłat nie przesłuchano matki dzieci – A. M. oraz nie rozpytano w charakterze strony skarżącego. Po czwarte, nałożenie na dłużnika obowiązku zwrotu wypłaconych z funduszu alimentów musi mieć, co do ustalonej w decyzji kwoty uzasadnienie faktyczne wynikające z dowodów. Wykonanie matematycznej operacji mnożenia wypłaconych przez Fundusz kwot przez liczbę miesięcy ich wypłaty nie posiada waloru dowodu, skoro nie jest poparte żadnym dowodem pochodzącym od komornika prowadzonego egzekucję na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego oraz innym dowodem koniecznym w danych realiach sprawy. W rezultacie stwierdzić trzeba, że organy orzekające w sprawie nie udowodniły, że skarżący powinien uiścić kwotę wskazaną w decyzji. Po piąte, organ odwoławczy uchylił się od rozpatrzenia zarzutu, że organ I instancji już od [...]. posiadał informację i dowody na okoliczność zapłaty przez skarżącego alimentów za pośrednictwem matki dzieci i bezpośrednio do jej rąk, jak też nie zobowiązał organu I instancji do wyjaśnienia tej kwestii. Po szóste, okoliczność że prokurator umorzył postępowanie przygotowawcze przeciwko A. M. wszczęte na podstawie doniesienia skarżącego - o wyłudzenie świadczeń z funduszu (art. 286 § 1 kk), ani nie wiąże organów orzekających w sprawie, ani nie stanowi w niej dowodu o istotnym znaczeniu. Przestępstwo wyłudzenia stypizowane w art. 286 § 1 kk charakteryzuje się umyślnością działania sprawcy o szczególnym zabarwieniu, bowiem nakierowane być musi na osiągnięcie korzyści majątkowej. Nie każdy zatem stan faktyczny pobierania przez wierzyciela świadczenia z funduszu alimentacyjnego będzie równoznaczny z realizacją zamiaru bezpośredniego polegającego na wyłudzeniu w ujęciu art. 286 § 1 kk. Tak zresztą – jak wynika to ze znajdującego się w aktach odpisu postanowienia asesora Prokuratury Rejonowej w [...]z dnia [...]r. uzasadnione zostało stanowisko oskarżyciela publicznego. Po siódme, organ drugiej instancji prezentując pogląd, że "przesyłane przez skarżącego przekazami pocztowymi pieniądze nie mogą zostać uznane za alimenty i nie można traktować ich w taki sposób", nie uzasadnił dlaczego zajął takie stanowisko. Po ósme, żaden z organów nie zastanowił się nad tym, na jakiej podstawie faktycznej przyznano A. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wbrew dowodom organ odwoławczy stwierdził w niniejszej sprawie, że wniosek o przyznanie tych świadczeń spełniał wymogi przewidziane prawem. Tymczasem ani wnioskodawczyni nie złożyła, ani organ nie zebrał we własnym zakresie dowodu w postaci zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji, czego wymaga art. 3 ust. 3 ustawy o p.o. u. a. Nie wiadomo czemu miała służyć w toku niniejszego postępowania korespondencja organu I instancji z Sądem Okręgowym w [...], skoro Sąd nie jest organem prowadzącym egzekucję, na co zresztą ten Sąd zwracał uwagę organowi w pismach z dnia [...]. Co więcej, w świetle pisma organu I instancji z dnia [...]. kierowanego do Sądu Okręgowego w [...]i powołującego się na art. 3 ust. 6 ustawy o p. o. u. w. można odnieść wrażenie, że organ ten nie dostrzega różnicy między Sądem a komornikiem. Reasumując, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Kolegium nie dostrzegając wad postępowania organu I instancji wady te powieliło, a popełnione naruszenia w gromadzeniu i ocenie materiału dowodowego zaowocowały istotnym naruszeniem prawa materialnego. Organ odwoławczy ponadto przypisując sobie funkcję kontrolną, czemu dał wyraz na wstępie swoich rozważań, najwyraźniej pominął swoje obowiązki wynikające z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego określonej w art. 15 kodeksu postępowania administracyjnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie usunięcie powyższych uchybień przy uwzględnieniu wyżej wymienionych zapatrywań Sądu oraz ustalenie czy przeciwko skarżącemu wszczęte i prowadzone było oraz z jakim skutkiem postępowanie egzekucyjne przez właściwego komornika sądowego na podstawie odpowiedniego tytułu wykonawczego (wyrok Sądu Rejonowego w Drawsku Pomorskim z dnia 27 maja 2008r. sygn. akt III RC 377/07). Powyższe ustalenie warunkowało będzie dalszy tok postępowania i wydanie rozstrzygnięcia o charakterze merytorycznym (art. 27 u o. p. o. u.) lub procesowym (art. 105 § 1 kpa). Z tych względów należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.