II SA/Sz 1374/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania pomocy w formie opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., Nr [....]. Wnioskiem z dnia [...] r. B. Ł. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy w postaci opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta, odmówił B. Ł. opłacenia składek emerytalno-rentowych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 42 ust.1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie nie zamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Podstawowym warunkiem uzyskania prawa do opłacenia składek emerytalno-rentowych przez organ pomocy społecznej jest posiadanie statusu "osoby, która zrezygnowała z zatrudnienia". Osobą rezygnującą z zatrudnienia jest osobą, która powstrzymuje się od podjęcia pracy (tj. nie wyraża woli zatrudnienia, choćby uzyskała ofertę ze strony potencjalnego pracodawcy), a także osoba, która rozwiązuje istniejący już stosunek pracy powołując się na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny określonym w art. 42 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku wnioskodawcy, w ocenie organu, zostały spełnione wszystkie warunki otrzymania ww. świadczenia z pomocy społecznej tj.: dotyczące kryterium dochodowego, posiadanych okresów składkowych i nieskładkowych ubezpieczenia społecznego i konieczność sprawowania opieki nad chorą matką wymagającą stałej opieki osoby drugiej według zaświadczenia lekarskiego, z wyjątkiem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Od dnia [...] r. do dnia [...] r. wnioskodawca pobierał świadczenie pielęgnacyjne przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] r. W momencie złożenia wniosku o opłacenie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, jak i w dacie orzekania, wnioskodawca nie pracował zawodowo i nie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna zdolna i gotowa podjąć zatrudnienie. Należało zatem odmówić B. Ł. opłacenia składek emerytalno-rentowych. B. Ł. i odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o przyznanie wnioskowanych składek. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że podstawą przyznania przedmiotowego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą chorą. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2010 r. rezygnacja z zatrudnienia ma miejsce wówczas gdy między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki istniał związek przyczynowy, polegający na tym, iż bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana świadczeniami opiekuńczymi osoba nie zrzekłaby się zatrudnienia. Musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, że rezygnacja z pracy nie była spowodowana inną sytuacją np. wygaśnięciem umowy lub redukcją zatrudnienia. Jak wykazało postępowanie dowodowe, B. Ł. zatrudniony był w [...] r., w latach [...] pobierał zasiłek stały, następnie od [...] r do [...] r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne z uwagi na opiekowanie się matką. Znaczny stopień niepełnosprawności Z. Ł. datuje się natomiast od [...] r., tym samym nie występuje przesłanka rezygnacji z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą. W świetle powyższego w ocenie składu orzekającego brak było podstawy prawnej do przyznania wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia [...] r. B. Ł. i złożył skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w jego przypadku rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła poprzez jego niepodejmowanie z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad niepełnosprawną [...] , w związku z czym do końca [...] r. pobierał on świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga B. Ł. jest zasadna. Podstawą materialnoprawną kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji jest przepis art. 42 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 ww. artykułu za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150% kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do niespełnienia przez skarżącego, zdaniem organu, przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką. Zdaniem organu rezygnacja z zatrudnienia ma miejsce wówczas, gdy między zakończeniem zatrudnienia a koniecznością opieki istniał związek przyczynowy, polegający na tym, iż bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana świadczeniami opiekuńczymi osoba nie zrzekłaby się zatrudnienia. Musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, że rezygnacja z pracy nie była spowodowana inną sytuacją np. wygaśnięciem umowy lub redukcją zatrudnienia. Okoliczności niniejszej sprawy wskazują, że skarżący zatrudniony był ostatni raz w [..] r., w latach [...] pobierał zasiłek stały, do [...] r. był zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, następnie od [...] r. do [...] r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu, przyjęta przez organ argumentacja jest niekonstytucyjna przez to, że ogranicza w sposób nieuzasadniony krąg podmiotów uprawnionych do otrzymywania pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe i przez to podważa społeczne uwarunkowania opieki nad osobami, które tej opieki wymagają. Nie ulega wątpliwości, że stan zdrowia matki skarżącego nie pozwala na pozostawienie jej bez opieki. Konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką zmusiła skarżącego do wyrejestrowania się z ewidencji osób bezrobotnych prowadzonej przez urząd pracy, gdzie będąc zarejestrowanym był osobą gotową do podjęcia zatrudnienia, jednak w związku z przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego na matkę został z ww. ewidencji wyrejestrowany. Powyższe okoliczności – istotne dla możliwości prawidłowego zastosowania art. 42 ustawy o pomocy społecznej – nie zostały w ogóle zweryfikowane, a są, w ocenie Sądu, kluczowym elementem stanu faktycznego. Pozwalają one ocenić powiązania pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i opieką nad chorą matką. Nie sposób też przyjąć, zdaniem Sądu, takiej argumentacji, że osoba otrzymująca dotychczas świadczenie pielęgnacyjne powinna najpierw zatrudnić się, a następnie złożyć rezygnację z zatrudnienia. Byłby to wymóg nie do zaakceptowania biorąc pod uwagę stopę bezrobocia, gdyż w aktualnej sytuacji ekonomicznej dla wielu osób byłby w praktyce niewykonalny. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem organu, które prowadzi do wyeliminowania znacznej grupy obywateli pobierających świadczenia pielęgnacyjne z możliwości korzystania pomocy w formie opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ze względu na ustanowienie kryterium w praktyce nierealnego. Podkreślić należy, że celem ww. świadczenia jest udzielenie rekompensaty osobom, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi niepełnosprawnymi obywatelami. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny zastosować przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o pomocy społecznej i ponownie dokonać oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku, mając na jednocześnie na uwadze, że skarżący spełnił wszystkie pozostałe warunki otrzymywania powyższego świadczenia, o których mowa w art. 42 ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.