II SA/Sz 1399/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lutego 2010r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art.6 pkt16 i art. 98 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Burmistrz Gminy [...] nakazał I. D. zwrot [...] zł z tytułu świadczenia nienależnie pobranego za okres od [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w okresie od [...] r. przyznawał rodzinie I. D, różnego rodzaju pomoc finansową (zasiłki okresowe, zasiłki celowe, na sporządzenie posiłków oraz inne formy pomocy), biorąc pod uwagę bezrobocie w rodzinie, niepełnosprawność męża oraz niski dochód rodziny. Wywiad rodzinny przeprowadzony w dniu 18 września 2009 r. wykazał dysproporcje między dochodem rzeczywistym, a dochodem wykazywanym przez rodzinę wnioskodawczyni, nie wykazano bowiem odszkodowania, które mąż I. D. – A.D.i uzyskał z tytułu wypadku. Organ uznał więc, iż we wskazanym wyżej okresie I. D., nienależnie, na podstawie nieprawdziwych danych, pobierała świadczenia z pomocy społecznej, nie informując o zmianie sytuacji materialnej rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji I. D.podała, iż informowała pracownika socjalnego o przyznanym odszkodowaniu. Natomiast nie została pouczona o prawie zapoznania się z aktami sprawy. Ponadto odwołująca się wskazała art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w którym znajduje się odesłanie do art. 104 tej ustawy, w myśl którego w szczególnych przypadkach, na wniosek zainteresowanego, organ może odstąpić od żądania zwrotu nienależnego świadczenia, o czym nikt jej nie poinformował. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji podał, że z akt sprawy nie wynika jakoby strona informowała organ o otrzymanych kwotach z tytułu odszkodowania. Natomiast z notatki pracownika socjalnego Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , sporządzonej na podstawie dokumentacji przedstawionej przez I. D. wynika, że rodzina strony otrzymała odszkodowanie powypadkowe w [...] ratach, tj. I ratę [...] r. w wysokości [...] zł, II ratę [...] r. w wysokości [...] zł, III ratę[...] . w wysokości [...] zł i IV ratę [...] r. w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 8 ust.11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego rodziny, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Według ustaleń Kolegium rodzina strony w okresie od grudnia [...] r. do [...] r. przekraczała kryterium dochodowe rodziny uprawniające do korzystania ze środków pomocy społecznej. Dlatego też, pobrane w tym okresie świadczenia były nienależne i zgodnie z art. 98 ustawy podlegają zwrotowi. Organ odwoławczy potwierdził również uprawnienia I. D. wynikające z treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, lecz wskazał jednocześnie, że zastosowanie tego przepisu wymaga wniosku odwołującej się. Na decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji I. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi, I. D. powołała te same zarzuty, które podnosiła w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nadto dodała, że dopiero z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego dowiedziała się o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] r., naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały[...] r. do [...] r. różnego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej, na łączną kwotę [...] zł, były świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W związku z powyższym, orzeczono o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano zaś między innymi art. 98 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, stanowi z kolei, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. W tym miejscu należy przywołać zdanie pierwsze art. 100 ust.1 ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym, w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Mając na uwadze powyższe, odpowiednie stosowanie art. 104 ust 4 oznacza, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w którym należałoby dokonać analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia, a przede wszystkim pouczyć stronę o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia nienależnego. Tymczasem z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby pracownik socjalny po stwierdzeniu okoliczności uzasadniających wszczęcie postępowania administracyjnego w celu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej ze względu na niepoinformowanie organu, wbrew obowiązkowi ciążącemu na świadczeniobiorcy, pouczył I.D. o możliwości wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z okoliczności sprawy wynika, że rodzina I. D. nadal jest w trudnej sytuacji albowiem ubiega się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, co uprawdopodabnia znajdujący się w aktach sprawy wniosek o przyznanie zasiłku celowego. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w związku z art. 104 ust. 4 oraz art. 98 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji z dnia [...] r. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, na których oparto zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji będzie miało miejsce wówczas, gdy zostaną wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy. Zatem postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia winno zostać poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, przewidzianym w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, czemu organ winien dać wyraz w decyzji kończącej to postępowanie. Zaznaczyć należy wszakże, że skorzystanie z uprawnienia przewidzianego art. 104 ust. 4 pozostawiono swobodnej ocenie organu, jednakże bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego sytuację osobistą i majątkową rodziny świadczeniobiorcy brak jest możliwości skontrolowania, czy ocena taka nie narusza granic swobodnego uznania. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji przeprowadzi analizę sytuacji osobistej i materialnej rodziny I. D. rozważając, czy w sprawie nie zachodzi przypadek szczególny, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie przesądzając treści decyzji, która zapadnie w wyniku ustaleń, które przeprowadzi organ I instancji, weźmie on w szczególności pod uwagę, czy żądanie od rodziny skarżącej zwrotu całości lub części kwoty 3966,50 zł nie zniweczy skutków udzielonej dotychczas pomocy. Ewentualne odstąpienie od żądania zwrotu części lub całości świadczenia powinno również przyjąć formę decyzji administracyjnej. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.