II SA/Sz 140/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 lipca 2025 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 12 lutego 2025 r. nr SKO.4110.233.2025 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. Wójt Gminy Wałcz, działając na podstawie art. 104, art. 127a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej "k.p.a."), art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, 2, 3, art. 17, art. 36 pkt 1 lit.c, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.; dalej "u.p.s."), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1044), wydał w dniu 14 stycznia 2025 r. decyzję nr 4612.5.2025, w której przyznał T. S. (dalej "skarżący") zasiłek celowy z przeznaczeniem na zaspokojenie potrzeb bytowych w miesiącu styczniu 2025 r. w kwocie 500 zł. Organ I instancji podał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie mu zasiłku celowego. Z przeprowadzonego wywiadu w dniu 9 stycznia 2025 r. wynikało, że dochód strony nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust.1 pkt 1 i 2 u.p.s. Organ I instancji przyznał skarżącego ww. zasiłek, mając na uwadze zasoby i możliwości strony oraz możliwości finansowe Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. . Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, wskazując że opiekuje się osobą niepełnosprawną i kwota przyznana przez organ nie jest wystarczająca na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych dwóch osób. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wydało w dniu 12 lutego 2025 r. decyzję nr SKO.4110.233.2025, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przytoczył treść art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, ust. 4, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Wyjaśnił, że rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań zmierzających do podwyższenia standardu codziennego funkcjonowania beneficjentów pomocy społecznej. Pomoc społeczna zależy nie tylko od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, ale także od aktualnej sytuacji finansowej ośrodka pomocy społecznej. W związku z ograniczonymi środkami organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału funduszy tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Organ odwoławczy podał, że jedną z form możliwej pomocy jest uzyskanie zasiłku celowego, który może być przyznany na zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego. Uznaniowa konstrukcja orzekania o uprawnieniu oznacza, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz liczby innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Organ odwoławczy podał, że niewątpliwie sytuacja finansowa skarżącego jest trudna. Jednak jak wynika z uchwalonego przez Radę Gminy Wałcz budżetu gminy na rok 2025 (uchwała z dnia 19 grudnia 2024 r. IX/83/2024, opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego w dniu 31 grudnia 2024 r. pod pozycją 6490) nie dysponuje ona nieograniczonymi środkami na pomoc społeczną w roku 2025. Na ten rok zaplanowano łączne wydatki na zasiłki okresowe, celowe, pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalno-rentowe w kwocie 560.069 zł na cały rok 2025. Według dostępnego publicznie raportu o stanie gminy Wałcz za rok 2023, w dniu 31 grudnia 2023 roku gminę zamieszkiwało 11.978 osób, a pod względem powierzchni jest to największa gmina wiejska w Polsce. Organ odwoławczy wskazał, że gmina musi rozsądnie dystrybuować powierzonymi jej środkami na pomoc społeczną, tym bardziej, że są to środki wypracowane przez pozostałych pracujących obywateli - podatników. Według organu odwoławczego, organ gminy nie przekroczył zatem granic uznania administracyjnego, decydując że wnioskodawca powinien otrzymać tylko kwotę 500 złotych. Organ gminy musi ważyć interes strony z możliwością wystąpienia innych potrzeb socjalnych pozostałych członków społeczności lokalnej. Wnioskodawcy nadal przysługuje możliwość wielokrotnego nieograniczonego występowania o pomoc społeczną. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że osoba niepełnosprawna może ubiegać się także o inną pomoc np. zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie wspierające, renta z tytułu niezdolności do pracy, renta socjalna, dodatek pielęgnacyjny, świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję, w której wskazał, że opiekuje się osobą niepełnosprawną w stosunku, do której sprawa o ubezwłasnowolnienie jest w toku. Z uwagi na powyższe skarżący nie może podjąć pracy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W piśmie z 9 lipca 2025 r. pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zdaniem pełnomocnika, organy nie poczyniły wnikliwych ustaleń na temat sytuacji skarżącego. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego jest decyzją uznaniową, lecz nie oznacza ona dowolności organu. Podkreślił, że dopiero w zaskarżonej decyzji powołano się na wysokość budżetu gminy, lecz brak jest informacji o ilości osób korzystających z pomocy gminy. Bez znaczenia dla rozpoznania sprawy pozostaje informacja o ilości osób zamieszkujących w gminie. Nie przeprowadzono również analizy związanej z wydatkowaniem posiadanych środków w latach poprzednich i wpływu tej analizy na prawidłowe gospodarowanie środkami publicznymi na cele pomocy społecznej. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór w sprawie dotyczy wysokości przyznanej skarżącemu pomocy. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja wydana na podstawie ww. przepisu jest decyzją uznaniową. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie danej sprawy, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie pomocy. Oznacza to, że złożenie wniosku o przyznanie danego świadczenia przez osobę, która spełnia przesłanki do jego otrzymania nie obliguje organu do przyznania tej osobie świadczenia. Organ po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego może przyznać świadczenie w wysokości, wynikającej z wniosku strony bądź przyznać świadczenie w wysokości niższej lub odmówić przyznania świadczenia. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, organ musi działać na podstawie przepisów prawa. Organ, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych kompetencji, ma obowiązek wnikliwie i wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie. Decyzja taka musi być co do zasady wyczerpująco i przekonująco uzasadniona. Podając decyzję uznaniową kontroli, Sąd bada przede wszystkim, czy organ administracji publicznej, wydając decyzję, nie przekroczył granic swobody decyzyjnej, czy jego działanie nie było dowolne oraz czy zostały zachowane procedury i przepisy prawa. Sąd sprawdza również, czy decyzja jest zgodna z prawem materialnym i procesowym, oraz czy uzasadnienie decyzji jest wystarczające i logiczne. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy nastąpiło z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Organ odwoławczy nie wskazał przekonujących argumentów na zasadność wydania decyzji z punktu widzenia zasad i trybu udzielania pomocy społecznej. Skoro organ odwoławczy, dowodząc trafności decyzji organu I instancji, odwołuje się ponoszonych przez ten organ wydatków na pomoc społeczną, winien przedstawić je w sposób jasny i szczegółowy. Organ odwoławczy powołał się jedynie na ogólny zapis w budżecie gminy Wałcz na wysokość zaplanowanych w 2025 r. wydatków przeznaczonych na pomoc społeczną. Jak słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, kwestia ilości osób zamieszkujących w ww. gminie nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy. Podkreślając zasadę racjonalności i ograniczonych zasobów finansowych organu I instancji organ odwoławczy winien odnieść się do konkretnych danych, np. ile wydatkowano w ubiegłym roku środków finansowych na pomoc społeczną, ile osób skorzystało z ww. pomocy, czy przewiduje się wzrost lub spadek ilości osób, korzystających z pomocy, czy posiadane środki finansowe przez ww. gminę są wystarczające na zaspokojenie potrzeb wnioskodawców, czy wnioskodawca korzystał wcześniej z pomocy społecznej, a jeśli tak to z jakich form. Według Sądu, organ odwoławczy może bez trudu uzyskać ww. informacje w trybie art. 136 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu, wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone prawidłową oceną możliwości finansowych organu I instancji, co przełożyło się na brak możliwości zbadania przez Sąd prawidłowości wydanej decyzji. Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu, organ odwoławczy naruszył ww. przepisy oraz art. 107 § 3 k.p.a., które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy uwzględni ww. wskazania Sądu i wyda stosowne orzeczenie. Skarżącemu wyjaśnić należy, że organ I instancji rozpoznając jego wniosek zobowiązany był dokonać jego oceny pod kątem sytuacji finansowej skarżącego. Osoba niepełnosprawna, którą skarżący się opiekuje może składać odrębne wnioski o pomoc we własnym imieniu do organów pomocy społecznej. W przypadku ubezwłasnowolnienia tej osoby w jej imieniu może występować opiekun. Osoba niepełnosprawna może uzyskać również świadczenie wspierające od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Postanowienie o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu zostanie wydane odrębnie na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.