II SA/Sz 1415/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewody Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość p o s t a n a w i a: 1/ zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, 2/ ustanowić adwokata. Wyrokiem wydanym w dniu 15 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę K. F. na opisane w sentencji postanowienie Wojewody z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Razem z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, skarżąca wniosła o zwolnienie z kosztów i opłat sądowych oraz przyznanie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku, przesłanego w wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie na urzędowym formularzu PPF, skarżąca podała, że jest schorowaną emerytką, nie posiada żadnych oszczędności, a jej mieszkanie uległo spaleniu. Nie stać jej na wynajęcie adwokata, który sporządziłby skargę kasacyjną. Koszty utrzymania mieszkania wraz z mediami wynoszą ok. [...] zł, ponadto na zakup lekarstw skarżąca wydatkuje miesięcznie ok. [...] zł, a miesięczny dochód jej jednoosobowego gospodarstwa domowego stanowi emerytura w wysokości [...] zł. Do formularza PPF strona załączyła decyzję ZUS o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2018 r., z której wynika, że wysokość tego świadczenia do wypłaty wynosi [...] zł miesięcznie. Wniosek zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r.0(sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Oceniając sytuację rodzinną i materialną skarżącej, starszy referendarz sądowy uznał, że zarówno uiszczenie kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, jak i poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika procesowego, stanowi dla niej nadmierne obciążenie, ponieważ wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewątpliwie bowiem K. F. znajduje się w trudnej sytuacji. Wnioskodawczyni jest osobą samotną, dysponuje miesięcznie niewysokim dochodem wynoszącym [...] zł. Z kwoty tej [...] zł przeznacza na opłaty za mieszkanie i media, [...] zł na zakup lekarstw. Mając zatem na względzie wskazane informacje odnośnie sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej należało uznać, że zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 245 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.