II SA/Sz 1422/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi I. i M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności nieruchomości oddala skargę Po rozpoznaniu wniosku z [...] r. M. i T. K., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w [...] wydało w dniu [...] r. decyzję, którą przejęto na własność Państwa gospodarstwo rolne położone we wsi [...] o pow. ogólnej [...] ha. W zamian za to wnioskodawcom przyznano świadczenia rentowe, przyznano im również prawo do bezpłatnego dożywotniego użytkowania pokoju i kuchni od strony granicy P.N. oraz pomieszczenie w budynku gospodarczym /parownik i kurnik/. Pierwotnie działki oznaczone nr, nr: [...] stanowiące Państwowy Fundusz Ziemi, w roku 1983 zostały podzielone na działki oznaczone nr nr: [...]. Działki oznaczone nr, nr: [...] o łącznej powierzchni [...] ha zakupili od Skarbu Państwa za pośrednictwem Banku Spółdzielczego w [...] I. i M. K. Zostały one wpisane do księgi wieczystej nr[...]. Działka oznaczona nr [...] o powierzchni [...] ha została wydzielona dla części budynków i związanego z nim gruntu, wobec obciążenia tej części budynków służebnością dożywocia – na podstawie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa nr [...] z dnia [...] r. Działka oznaczona nr [...] o powierzchni [...] ha jest własnością Gminy [...] i stanowi drogę dojazdową do działki siedliskowej nr [...]. W dniu [...] r. M.K. złożyła wniosek o przyznanie jej na własność nieodpłatnie na podstawie art. 118 ust.2 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy [...] na podstawie art. 118 ust. 2 i 4 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przeniósł nieodpłatnie na rzecz M.K. prawo własności działki zabudowanej o pow. 0.03 ha, oznaczonej Nr [...], położonej w obrębie ewidencyjnym [...]. Organ wydając tę decyzję ustalił, że użytkowane przez T. i M. K. na podstawie aktu nadania gospodarstwo rolne przekazali na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę decyzją z [...] r.. Na podstawie tej decyzji wydzielono im do bezpłatnego dożywotniego użytkowania pokój z kuchnią oraz pomieszczenia w budynku gospodarczym. Według organu z wnioskiem o przyznanie prawa własności lokalu mieszkalnego z przynależnymi pomieszczeniami w budynku gospodarczym może wystąpić na podstawie art. 118 ust. 2 i 4 cyt. ustawy osoba, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z tych pomieszczeń z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...]r. dla działki zabudowanej Nr [...] o pow. [...] ha, położonej w obrębie [...] gmina [...] założona została księga wieczysta Kw nr [...]. Wnioskiem z dnia [...]r., skierowanym do Wójta Gminy [...] a przekazanym Wojewodzie [...] celem załatwienia, I. i M. małż. [...] wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. nr [...] zarzucając jej rażące naruszenie prawa. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżący podnoszą, że: - nabywając od Skarbu Państwa działki: nr [...] i nr [...] zapłacili również za zabudowania znajdujące się na działce nr [...] natomiast działka gruntu miała być im sprzedana po wygaśnięciu dożywocia przysługującego M.K., - wyżej wymieniona decyzja była wydana w sprzeczności z Kpa tj. bez rozprawy, bez dowodów, bez udziału stron, oględzin i tym rażąco narusza prawo, - w toku podejmowania decyzji uwłaszczeniowej pozbawieni zostali prawa strony. Decyzją z dnia [...] r. Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. nr [...] orzekającej o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności działki zabudowanej nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości [...] gmina [...], na rzecz M.K. zam. w [...] przy ul. [...] m. [...]. W skutek odwołania od tej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, decyzją z [...]r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie uznając, że właściwym organem do rozpoznania wniosku, w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...]r., jest właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a nie Wojewoda [...]. Decyzją z dnia [...]r. na podstawie: - art. 157 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, - art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych /Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.856/, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. oraz podania z dnia [...] r. Państwa I. i M. K. zam. w M. o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przeniesienia własności działki gruntu na posiedzeniu w dniu [...] r. odmówił wszczęcia powstępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej Wójta Gminy [...] z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesieniu prawa własności działki zabudowanej nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w miejscowości [...] gmina [...], na rzecz Pani M.K., zam. ostatnio w [...] przy ul. [...]. Według oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] I. i M. K. nie mieli interesu prawnego wynikającego z przepisów prawa materialnego w żądaniu przeniesienia na nich własności przedmiotowej nieruchomości wraz z zabudowaniami. Mieli zdaniem organu jedynie interes faktyczny. Zdaniem organu osoba, która kwestionuje decyzję stwierdzającą przyznanie własności gruntu z mocy art. 118 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, musi dla wykazania, że jest legitymowana do żądania wszczęcia trybu nadzwyczajnego celem stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej udowodnić, że spełnia wszystkie warunki wynikające z art. 118, bo dopiero łączne spełnianie warunków, o których mowa w tym przepisie, powoduje, że ma ona interes prawny w każdym postępowaniu administracyjnym dotyczącym wskazanych w tym przepisie gruntów. Stronami postępowania o zwrot nieruchomości, a więc podmiotami posiadającymi interes prawny, jest jej poprzedni właściciel lub jego następcy prawni, aktualny właściciel nieruchomości, a także osoby, które wykażą, że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy do tej nieruchomości. Żaden z tych przymiotów nie przysługuje wnioskodawcom. Państwo I. i M. małż. K. nie przedstawili żadnego dokumentu potwierdzającego ich tytuł prawny do spornej nieruchomości. Nie posiadali go również w dacie wydania kwestionowanej decyzji i nie posiadają go również w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Z akt sprawy wynika, że działka nr [...] o pow. [...] ha, położona w obrębie [...] gmina [...] w dniu wydania zaskarżonej decyzji - wg zapisu w ewidencji gruntów - stanowiła własność Skarbu Państwa. Skoro M.K. spełniała warunki, o których mowa w art. 118 ust.2 cyt. ustawy i złożyła wniosek o nabycie prawa własności ww. nieruchomości, to organ pierwszej instancji, w niniejszym przypadku - Wójt Gminy [...], miał obowiązek wydać decyzję na mocy której wnioskodawczyni nabyła nieodpłatnie własność omawianej nieruchomości. A zatem stroną postępowania uwłaszczeniowego była M.K. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnieśli I.i M. K. We wniosku tym podnieśli, że decyzja z [...] r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa gdyż: 1/ osoba uwłaszczeniowa nie korzystała z przedmiotowej służebności dożywocia, 2/ decyzja ta została wydana w niejasnych okolicznościach /od ręki/ bez przeprowadzenia postępowania administracyjnego, 3/ zostali pozbawieni prawa strony i uwłaszczono p.M.K. budynkami, które wykupli w całości i tym naruszono prawo osób trzecich. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności w/w decyzji wójta Gminy [...] z dnia [...] r. Nr [...]. Konsekwentnie stanął na stanowisku organ, iż skarżący nie byli stronami postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. Organ uznał też, że w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru może badać sprawę wyłącznie w sprawach określonych w art. 156 § 1 Kpa, a nie ponownie ją rozpatrywać, gdyż jest to sprawa zakończona w normalnym trybie instancyjnym. Powyższą decyzję zaskarżyli I. i M. K. wnosząc o uznanie ich roszczeń wynikających z aktu notarialnego tzn., że są jedynymi właścicielami budynku mieszkalnego, stodoły i szopy oraz uznanie decyzji Wójta Gminy [...] za niewykonalną, której niewykonalność w dniu jej wydania miała charakter trwały. Zdaniem skarżących na podstawie umowy notarialnej z [...]r. nabyli działki nr, nr [...] i [...] o powierzchni [...] ha wraz z budynkami tj. budynkiem mieszkalnym, stodołą i szopą. Ich niepokój budzi to, że na ich własności zostały uwłaszczone inne osoby i dzisiaj domagają się zapłaty za to, za co już raz skarżący zapłacili. Ponadto skarżący twierdzą, że służebność dożywocia działki nr [...] była fikcją, a kres tej fikcji dał art. 293 Kc. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. W świetle ustalonego stanu faktycznego Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej polegającej o ile ustawy nie stanowią inaczej na kontroli wg kryterium zgodności z prawem. Przeprowadzone pod tym kątem badania zaskarżonej decyzji doprowadziło do uznania przez Sąd , iż skarga I. i M. K. jest bezpodstawna. Pojęcie strony zostało określone wart. 28 Kpa. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Tak więc aby, mieć przymiot strony, należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ. Pojęcie zaś interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, to znaczy, że musi wynikać z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej stanowiącej podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Nie wystarczy wykazać jakiegokolwiek interesu, ale musi mieć on charakter prawny, a więc musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym dana osoba wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mogącego stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Materialnoprawną podstawę podjęcia zaskarżonej decyzji stanowił art. 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1993r. nr 71, poz. 342 t.j. z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem - osobie której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarskich z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajduje się ten lokal i pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków. Powołanego wyżej przepisu nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub gminy albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach (art. 118 ust. 3 cyt. ustawy). Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego działka Nr [...] o pow. [...] ha położona w obrębie [...] gmina [...] w dniu wydania decyzji [...]r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Skoro M.K. spełniała warunki określone w art. 118 ust.2 cyt. ustawy Wójt Gminy [...], miał obowiązek wydać decyzję o nieodpłatnym nabyciu własności nieruchomości. Sąd podziela pogląd organu, iż skarżący nie wykazali, że posiadają tytuł do skutecznego żądania przeniesienia na ich rzecz przedmiotowych nieruchomości dający im pierwszeństwo nabycia przed M.K. Takie prawo dawała by m.in. umowa przedwstępna przeniesienia nieruchomości. Z treści aktu notarialnego z dnia [...] r. nie wynika, by taka umowa miała być zawarta, natomiast wyraźnie są określone numery działek i ich powierzchnia. zatem skarżący nie mogli nabyć niniejszą umową tych części budynków, które posadowione zostały na innej działce będącej przedmiotem decyzji z [...] r. Brak zatem interesu wynikającego z przepisów prawa materialnego skutkuje uznaniem skarżących za osoby posiadające interes faktyczny, a tym samym organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji /art. 157 § 3 kpa/ /por. wyrok NSA III SA 182/95 z 8 listopada 1995r. ONSA 1996/4/167/. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.