II SA/Sz 1446/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną w oparciu o upoważnienie Burmistrza Miasta [...] oraz na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 8 ust.1 pkt 2 i art. 39 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) – odmówił M. P. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ I instancji w oparciu o wywiad rodzinny przeprowadzony na podstawie art. 106 ustawy o pomocy społecznej ustalił, że w rodzinie wnioskodawczyni dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Kierownik MOPS wyjaśnił, ze zgodnie z art. 8 ust. 2 powyższej ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty [...] zł. zwanej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie." Organ stwierdził ponadto, że z uwagi na ograniczone środki finansowe oraz dużą liczbę osób uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej Ośrodek nie jest w stanie udzielić pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku okresowego specjalnego. W odwołaniu M. P. podniosła, że jest inwalidą I grupy, jej dziecko posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej opieki lekarskiej, jest po operacji obu oczu. Posiadany dochód nie wystarcza na zakup niezbędnych lekarstw, kosztów rehabilitacji i konieczne opłaty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 8 ust.1 pkt 2, art. 39 ust.1 i 2 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12.03. 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium ustaliło, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, że M. P. samotnie wychowuje uczącego się syna i wraz z nim prowadzi gospodarstwo domowe. Z powodu stanu zdrowia jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, otrzymuje rentę z ZUS w kwocie [...] zł. Syn strony także choruje, zaliczony został do osób niepełnosprawnych. Strona na dziecko nie otrzymuje alimentów, a jedynie świadczenia rodzinne- zasiłek rodzinny - [...] zł., dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – [...] zł., zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł. Rodzina ma przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł. (429,45 zł. na osobę). Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe 2-osobowej rodziny wynosi, [...] zł., kryterium na osobę -[...] zł. i z powodu przekroczenia kryterium dochodowego Kierownik MOPS odmówił stronie przyznania pomocy finansowej. Kolegium zaakceptowało także stanowisko organu I instancji, który rozpatrzył sprawę również w oparciu o art. 41 pkt 1, uznał jednak, że z uwagi na ograniczone środki i dużą liczbę osób uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej, brak jest możliwości przyznania stronie zasiłku celowego specjalnego. Organ podkreślił, że pomoc społeczna swym zakresem obejmuje sytuacje, kiedy to dochody rzeczywiste są niższe od ustawowego kryterium. Pomoc ta ma charakter uzupełniający. Specjalny zasiłek celowy, w myśl art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przypadki te muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Pomoc w postaci zasiłku specjalnego nie ma jednak charakteru obowiązkowego. Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] samodzielnie gospodaruje posiadanymi środkami i jest najlepiej zorientowany w sytuacji rodzin ubiegających się o wsparcie z funduszu społecznego. W skardze do sądu, M. P. nie zgadzając się z powyższą decyzją ostateczną powołała się na swoją trudną sytuację życiową i materialną spowodowaną chorobą własną oraz syna, podniosła, że pomoc społeczna w MOPS w [...] nie jest przyznawana sprawiedliwie i wniosła o "dokładne przeczytanie i skontrolowanie" sprawy. Skarżąca na poparcie swoich twierdzeń dołączyła do skargi kserokopie posiadanych orzeczeń lekarskich i pedagogicznych, opinii psychologicznych, zaświadczeń lekarskich i rachunków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem i w granicach orzekania sądu zakreślonych w art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego bezsporne jest, że prawidłowe są ustalenia organów orzekających obu instancji co do wysokości dochodu rodziny skarżącej i dochodu na osobę w tej rodzinie ([...] zł.) oraz co do faktu, że dochód ten przekracza kryterium dochodowe ([...] zł.) określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), co w konsekwencji doprowadziło do zgodnej z prawem konkluzji, że M. P. nie przysługuje pomoc społeczna w postaci zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust.1 i 2 tej ustawy. Zgodnie z dosłownym brzmieniem art. 8 ust. 1 pkt 2 tej ustawy: "Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". Wskazane w cytowanym przepisie zastrzeżenie obliguje organy pomocy społecznej rozpatrujące wniosek o przyznanie zasiłku celowego (w rozpatrywanej sprawie wniosek dotyczył pomocy na zakup lekarstw) do zbadania czy w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Lektura uzasadnień decyzji organów obu instancji z pozoru prowadzi do wniosku, że organy te wywiązały się z powyższego obowiązku. Jednakże bliższa ich analiza wniosku tego nie potwierdza. Rację ma kolegium podkreślając, że zasiłek specjalny z art. 41 nie ma charakteru obligatoryjnego, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powyższe stwierdzenia nie są jednakże wystarczające dla wykazania zgodności z prawem decyzji odmawiającej przyznania pomocy specjalnej wówczas, gdy odnoszą się do decyzji, w której uzasadnieniu organ I instancji stwierdził jedynie, że nie jest w stanie udzielić zasiłku celowego specjalnego "z uwagi na ograniczone środki finansowe oraz dużą liczbę osób uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej". W związku z tym należy podkreślić, że uzasadnienie decyzji wydanej w ramach tzw. uznania administracyjnego powinno być tak sporządzone aby możliwe było prześledzenie toku rozumowania organu i ustalenie czy rozumowanie to nie wykracza poza granice uznana, a wiec czy nie jest rozumowaniem dowolnym, a zatem czy decyzja nie została podjęta z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z cała pewnością uzasadnienie decyzji organu I instancji wymogom tym nie czyni zadość i w tym zakresie decyzja ta, w związku z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów, narusza także art. 107 § 3 Kpa. Organ odwoławczy ponownie rozpatrujący i rozstrzygający sprawę naruszenia tego nie usunął. Wprawdzie Kolegium podjęło próbę wyjaśnienia istoty zasiłku celowego specjalnego, ale dokonało tego w sposób ogólnikowy, w całkowitym oderwaniu od realiów sprawy. Trafne nawet co do zasady sformułowania natury ogólnej, nie mogą bowiem zastąpić rozważenia konkretnych okoliczności rozpatrywanej sprawy. Nie może być ocenione jako mieszczące się w granicach uznania administracyjnego stwierdzenie, że: "Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] samodzielnie gospodaruje środkami i jest najlepiej zorientowany w sytuacji rodzin ubiegających się o wsparcie z funduszu społecznego", w sytuacji, gdy z uzasadnienia decyzji tego organu nie wynikają okoliczności dające podstawę do takiego wnioskowania. W szczególności, w decyzji tej nie wskazano jakimi środkami tenże Ośrodek dysponował w momencie rozpatrywania wniosku, jaka jest liczba rodzin korzystających z pomocy, czy posiadane fundusze pozwalają na udzielanie pomocy innej niż obowiązkowa. Kolegium, przedstawiając istotę zasiłku specjalnego stwierdziło, że szczególnie uzasadniony przypadek, to przypadek tak wyrazisty i odbiegający od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego, że uzasadnia przyznanie tej szczególnej pomocy, nie wyjaśniło jednak, co rozumie pod określeniem przypadek wyrazisty i dlaczego przypadek rodziny skarżącej nie został uznany za wyrazisty i nie dość odbiegający od sytuacji pozostałych osób kwalifikujących się do uzyskania pomocy. Konieczne jest w związku z tym odwołanie się do dowodów zebranych w sprawie. Z akt administracyjnych, a także dołączonych do skargi orzeczeń i zaświadczeń lekarskich wynika mianowicie, że skarżąca jest inwalidką z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności o trwałym charakterze, całkowicie niezdolną do pracy, utrzymującą się z renty, co wyklucza jakąkolwiek Jej możliwość poprawienia sytuacji materialnej we własnym zakresie. M. P. samotnie wychowuje syna urodzonego w [...] r., będącego dzieckiem niepełnosprawnym, wymagającym stałego leczenia i rehabilitacji co do którego orzeczono o potrzebie nauczania indywidualnego i specjalnego. Odmowa przyznania pomocy specjalnej uzasadniona w sposób taki, jak uczyniły to organy obu instancji w niniejszej sprawie, dotknięta jest – zdaniem sądu- dowolnością. Nie rozważa bowiem powyższych (wskazanych przez sąd w sposób ogólny z uwagi na poszanowanie prawa strony do prywatności, ale znajdujących wyczerpujące oparcie w materiale dowodowym) okoliczności indywidualnej sprawy i nie daje odpowiedzi na pytanie jakie jeszcze muszą wystąpić w rodzinie nadzwyczajne okoliczności, ponad te które już występują w rodzinie skarżącej, aby można było mówić o tym, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wobec stwierdzenia wyżej wskazanego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i wymaga wyeliminowania przy ponownym jej rozpatrzeniu, ale nie przesądzając ostatecznego sposobu jej rozstrzygnięcia, należało na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec o uchyleniu decyzji organów obu instancji. Rozstrzygniecie o niewykonalności zaskarżonej decyzji do chwili uprawomocnienia się wyroku oparte zostało na przepisie art. 152 tej samej ustawy.