II SA/Sz 145/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2015 r., odmawiającego przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu A. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Stowarzyszenie [...] złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...], nr [...], ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pod nazwą [...]. Jednocześnie Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 24 marca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie złożyło sprzeciw. Na skutek rozpoznania sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2015 r., odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sąd wskazał, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem, w szczególności nie wykazało, że ustaliło składki członkowskie, przeznaczone na pokrycie kosztów swojej działalności, jak również nie wykazało aby takie składki były zbierane. W ocenie sądu nie jest wystarczającym twierdzenie, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani dochodów, a jego działalność opiera się na społecznym zaangażowaniu jego członków. Jeżeli działalność Stowarzyszenia jest związana również z realizacją jego praw przed sądem, to siłą rzeczy wiąże się również z obowiązkiem poniesienia kosztów postępowania sądowego. Przewidując inicjację postępowania sądowego Stowarzyszenie powinno zatem podjąć działania zmierzające do zabezpieczenia środków na opłacenie tych kosztów. Na powyższe postanowienie zażalenie złożyło Stowarzyszenie [...], podnosząc zarzuty naruszenia postępowania, wyrażające się w błędnej interpretacji przepisów ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", w szczególności art. 245 tej ustawy. Zażalenie zostało podpisane przez M. G. – członka Stowarzyszenia. Zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2015 r. pozostali członkowie Stowarzyszenia zostali wezwani do podpisania zażalenia lub nadesłania egzemplarza zażalenia podpisanego przez wszystkich członków, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. W związku z bezskutecznym upływem terminu i niewykonaniem zobowiązania, postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił zażalenie na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Na postanowienie o odrzuceniu zażalenia, zażalenie złożyło Stowarzyszenie [...]. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r. oddalił zażalenie Stowarzyszenia [...] na powyższe postanowienie. W związku z powyższym skarżące Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie ponownie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie odwołało się do art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej również jako "P.p.s.a." i wywiodło, że przepis ten stanowi, iż prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Stowarzyszenia, z uwagi na wagę sprawy , bariera finansowa nie powinna stanowić przeszkody, aby słuszna, leżąca w interesie społecznym sprawa nie została rozpatrzona przez sąd, a błędna decyzja administracji nie została naprawiona. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2015 r., odmawiającego przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu [...]prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem zainicjowanym jego skargą. Wskazano również, że wniosek skarżącego był już przedmiotem rozstrzygnięcia tutejszego sądu, który postanowieniem z dnia 5 czerwca 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie referendarza sądowego, ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z dnia 5 czerwca 2015 r. Powołując się na art. 165 P.p.s.a., referendarz wyjaśnił, że skarżące Stowarzyszenie składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wykazało, by okoliczności, które były brane pod uwagę przy ocenie poprzedniego wniosku uległy zmianie, a zatem nie było podstaw do zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego złożyło Stowarzyszenie [...], zarzucając błędne przyjęcie jakoby nie zaszły nowe okoliczności w stosunku do wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego ze skargą. W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie wskazało, że w zakresie braku posiadania jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania faktycznie nie zaszły żadne nowe okoliczności. Jednocześnie wywiodło, że jedyna zmiana jaka w jego sytuacji mogłaby nastąpić , mogłaby polegać na pozyskaniu środków finansowych, a wówczas doszłoby do odmowy przyznania prawa pomocy z tego powodu. Dalej Stowarzyszenie argumentowało, że jego zdaniem jedyną przesłanką , warunkującą przyznanie prawa pomocy jest brak środków finansowych i w stosunku do Stowarzyszenia przesłanka ta zachodzi. Podniosło również, że reprezentuje interes społeczny i to znacznie szerszy aniżeli interes zrzeszonych w Stowarzyszeniu osób. Dlatego też w interesie społecznym leży, aby brak środków na pokrycie kosztów nie ograniczał gwarantowanego Konstytucją prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Dokonując oceny zasadności argumentacji podniesionej przez Stowarzyszenie [...] w pierwszej kolejności wskazać należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym wnioskiem złożonym w tej samej sprawie. Postanowienie z dnia 5 czerwca 2015 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił skarżącemu Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowity, jest prawomocne. Konsekwencją tego stanu rzeczy jest ocena kolejnego wniosku przez pryzmat tego, czy zawiera on nowe i niebadane dotychczas przez sąd okoliczności, które uzasadniałyby jego pozytywne rozpatrzenie. Zgodnie bowiem z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku ze złożeniem kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozważyć możliwość zmiany poprzedniego prawomocnego postanowienia, wydanego w tym przedmiocie, w szczególności zaś dokonanie oceny przywoływanych we wniosku okoliczności, uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Analiza wniosku Stowarzyszenia [...] prowadzi do konkluzji, iż skarżący powołuje się na identyczne okoliczności uzasadniające, w jego ocenie, przyznanie prawa pomocy, jak w pierwotnie złożonym wraz ze skargą wniosku. W szczególności skarżący wywodzi, że nie posiada żadnych własnych środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika i wywodzi, że działa w interesie społecznym, co samo w sobie powinno uzasadniać zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie wywodzi skarżący, że w jego ocenie jedyną przesłanką warunkująca przyznanie prawa pomocy jest brak środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego i taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Wniosek Stowarzyszenia [...] nie zasługiwał na uwzględnienie, a w konsekwencji brak było podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2015 r. Stowarzyszenie nie wskazało na żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby zmianę stanowiska sądu w tej sprawie, zaś okoliczności, na które powołuje się Stowarzyszenie w kolejnym wniosku były badane przez sąd przed wydaniem postanowienia z dnia 5 czerwca 2015 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego sam brak środków własnych na pokrycie kosztów sprawy sądowej nie przesądza o konieczności przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący nie wykazał, aby poczynił jakiekolwiek starania aby takie środki pozyskać. Założenie stowarzyszenia, którego celem jest działalność w szeroko rozumiany interesie społecznym, nie oznacza konieczności finansowania działalności tego stowarzyszenia ze środków publicznych, zwłaszcza jeżeli nie wykazało ono jakiejkolwiek inicjatywy w pozyskaniu środków na prowadzenie statutowej działalności z innych źródeł – np. poprzez ustalenie i gromadzenie składek członkowskich, pozyskanie sponsorów, darowizn itp. Ugruntowane w orzecznictwie jest stanowisko, iż skoro stowarzyszenie nie korzysta z przewidzianej statutem możliwości egzekwowania regularnego opłacania składek członkowskich, to nie może skutecznie żądać przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru kosztów prowadzonej przez siebie działalności statutowej (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 września 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1187/05, postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku, sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.