II SA/Sz 1454/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Asesor WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Decyzją Koordynatora Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie Śródmieście w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w [...] nr [...] z dnia [...] r. przyznano Z. P. zasiłek stały wyrównawczy od dnia [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r. tenże organ, w związku ze zmianą wysokości dochodu wnioskodawcy, zmienił wymienioną decyzję w ten sposób, że ustalił wysokość zasiłku na kwotę [...] zł miesięcznie. Po uzyskaniu informacji z Sądu Rejonowego Wydział Karny w [...] z dnia [...] r., że postanowieniem z dnia [...] r. Z. P. został tymczasowo aresztowany do dnia [...] r. organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] r. zmienił własną decyzję z dnia [...] r., w ten sposób, że przyznał Z. P. zasiłek stały wyrównawczy od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie – stanowiącej 30% przyznanego świadczenia (liczonego od [...] zł). W odwołaniu od tej decyzji Z. P. zarzucił przede wszystkim, iż organ I instancji błędnie wskazał, że przebywa on w zakładzie karnym, gdy w rzeczywistości przebywa w areszcie śledczym, a ponadto podniósł, iż z przyznanej kwoty nie jest w stanie zaspokoić swych potrzeb żywieniowych i higienicznych w areszcie, gdyż do jego dyspozycji pozostaje jedynie kwota [...] zł – pozostała część świadczenia jest przekazywana do tzw. żelaznej kasy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] r. umorzyło postępowanie odwoławcze w sprawie, uznając iż postępowanie to stało się bezprzedmiotowe, wobec treści art. 149 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (która weszła w życie w dniu 01.05.2004 r.), w myśl którego z dniem wejścia w życie tej ustawy wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej. Decyzja organu odwoławczego została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] z dnia [...] r., po rozpatrzeniu skargi Z. P. Sąd stwierdził bowiem, iż zamiast umarzać postępowanie odwoławcze Kolegium powinno rozpoznać odwołanie w oparciu o przepisy nowej ustawy o pomocy społecznej z dnia [...] r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] r. - wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 27 ust. 4 pkt 1, art. 43 ust. 2a i art. 28 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) oraz art. 13, art. 150 i art. 161 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593) - uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] r. w części i orzekło o zawieszeniu prawa do świadczenia z pomocy społecznej od dnia [...] r., a w pozostałej części decyzję tę utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] r. organ I instancji zmienił własną decyzję ostateczną z dnia [...] r. w ten sposób, że przyznał zasiłek stały wyrównawczy na okres od [...]r. do [...]r. w wysokości 30 % świadczenia (kwoty [...] zł), w związku z faktem tymczasowego aresztowania Z. P. Zmiana decyzji podyktowana była treścią art. 28 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, który obowiązywał w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji, w myśl którego osobie samotnej uprawnionej do renty socjalnej lub zasiłku stałego wyrównawczego tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności, przysługuje 30 % przyznanego świadczenia. Decyzja ta miała charakter deklaratoryjny, czyli potwierdzała jedynie wynikający z mocy ustawy nakaz, że w przypadku tymczasowego aresztowania osobie uprawnionej przysługuje 30 % przyznanego świadczenia, na co wskazał Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku. Wobec zmiany w dniu 01.05.2004 r. stanu prawnego dotyczącego pomocy społecznej, wprowadzonego ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 150 nowej ustawy - obowiązującej w dniu orzekania przez organ odwoławczy – "do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy". Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.: "osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo doświadczeń z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń". Organ II instancji wyjaśnił w związku z tym, że decyzja oparta o przepis art. 13 ust. 2 ustawy ma również charakter deklaratoryjny, tj. potwierdza i informuje o wynikającym z mocy ustawy fakcie zawieszenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej i nieudzielaniu świadczeń za okres tymczasowego aresztowania. Organ stosujący ustawę jest związany treścią tego przepisu, a zatem okoliczności podnoszone przez stronę w odwołaniu nie mają wpływu na rozstrzygnięcie wydanej decyzji. Wskazując jednak na fakt, że treść art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. jest dla strony mniej korzystna niż art. 28 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r., organ odwoławczy stwierdził, że niekorzystny dla strony przepis nie powinien mieć zastosowania do tych zdarzeń, które zaistniały przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. 01.05.2004 r.) - co należało także wywieść z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.03.2005 r. (OTK-A 2005/3/21). Z tego względu organ odwoławczy uznał za zasadne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w tym zakresie, który dotyczy ustalenia, że świadczenie w okresie od dnia [...]r. do [...]r. przysługuje w wysokości [...] zł - zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Natomiast od dnia [...] r. świadczenie to zawiesza się z powodu tymczasowego aresztowania, a za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczenia, o czym stanowi art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, obowiązujący w dniu orzekania przez organ odwoławczy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], zatytułowanej "zażalenie", Z. P. podniósł, że Kolegium Odwoławcze nie wzięło pod uwagę jego trudnych warunków materialnych i zdrowotnych. W piśmie z dnia [...]r., uzupełniającym skargę, Z. P. wyjaśnił, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności orzekł, że jest on niepełnosprawny do dnia [...]r., co oznacza, że w dalszym ciągu nie będzie miał środków finansowych na życie, zwłaszcza po opuszczeniu zakładu karnego, a ponadto stan zdrowia jego rodziców również się pogarsza i będą oni wymagać jego opieki. W związku z tym skarżący wniósł o przyznanie mu stałego zasiłku. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny u z n a ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy te sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje tym, że w przypadku stwierdzenia, iż decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego doprowadziła do stwierdzenia, że decyzja ta jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa, a skarga nie jest zasadna. Sąd nie znalazł bowiem podstaw do uznania, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – co pozwoliłoby, w myśl przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a., na uchylenie tej decyzji albo na stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie z art. 43 ust. 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 ze zm.) "właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa lub jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osób otrzymujących świadczenie, a także może zmienić lub uchylić decyzję administracyjną na niekorzyść strony, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w ust. 4 i 5 oraz w art. 6 i art. 34 ust. 4a. Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody". Na podstawie tego przepisu organ przyznający świadczenie – po uzyskaniu informacji o tymczasowym aresztowaniu Z. P. - zobowiązany był do zmiany swej decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego wyrównawczego. W myśl art. 28 wymienionej ustawy "osobie samotnej uprawnionej do zasiłku stałego wyrównawczego tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności przysługuje 30 % przyznanego świadczenia. Pozostała część zasiłku może być, w razie potrzeby, przeznaczona na pokrycie wydatków na opłaty mieszkaniowe tej osoby. Zasadnie zatem organ I instancji w decyzji z dnia [...] r. obniżył skarżącemu wysokość zasiłku do 30% świadczenia na okres tymczasowego aresztowania. Wobec zmiany stanu prawnego, spowodowanego wejściem w życie w dniu [...] r. ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), organ odwoławczy rozpoznający sprawę już po wejściu w życie tej ustawy, obowiązany był – zgodnie z art. 150 nowej ustawy, w myśl którego: "Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy" – stosować właśnie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zgodnie z art. 13 ust. 1 tej ustawy "osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej", natomiast zgodnie z ust. 2 tegoż artykułu "osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń". Zasadnie zatem organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji uchylił decyzję organu I instancji w części i orzekł o zawieszeniu wobec skarżącego prawa do świadczenia z pomocy społecznej. Wprawdzie w zaskarżonej decyzji wskazano, że zawieszenie to następuje "od dnia [...]r.", uznać jednak należy, że data ta jest wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej organu odwoławczego, gdyż zarówno z okoliczności faktycznych sprawy, daty wejścia w życie nowej ustawy (na którą powołuje się organ odwoławczy), jak i argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że zawieszenie prawa do świadczenia nastąpiło z dniem [...] r. i taka data prawidłowo powinna być wpisana w sentencji i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zamiast omyłkowej ([...]r.). Ta oczywista omyłka pisarska organu odwoławczego nie mogła więc mieć wpływu na wynik sprawy. Zasadnie również organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w pozostałym zakresie, tj. w zakresie przyznającym skarżącemu zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 30% świadczenia w okresie od [...] r. do [...] r. (z uwagi na fakt tymczasowego aresztowania skarżącego w dniu [...] r.). Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że decyzja o obniżeniu wysokości zasiłku w związku z tymczasowym aresztowaniem świadczeniobiorcy ma charakter deklaratoryjny, a organ przyznający świadczenie jest obowiązany zastosować się do przepisów prawa. Sąd podzielił również w omawianej kwestii pogląd organu odwoławczego, że niekorzystna dla świadczeniobiorców zmiana sytuacji prawnej osób tymczasowo aresztowanych, wprowadzona przepisem art. 13 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. nie może mieć zastosowania do zdarzeń, które zaistniały przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed 01.05.2004 r., bowiem byłoby to sprzeczne z zasadą niedziałania prawa wstecz, znajdującą uzasadnienie w art. 2 Konstytucji. Prawidłowo zatem zachowano skarżącemu prawo do wymienionego zasiłku za okres do wejścia w życie nowej ustawy o pomocy społecznej (w obniżonej wysokości – zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., obowiązującej do dnia 30.04.2004 r.). Organ odwoławczy nie mógł natomiast – wbrew sugestiom skarżącego – dodatkowo uwzględniać (uwzględnionej już w chwili przyznawania świadczenia, przy ustalaniu prawa do zasiłku i jego wysokości) trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego i jego rodziców, bowiem kwestie te nie mogły mieć wpływu na treść tej decyzji, z uwagi na brzmienie przepisów prawa regulujących zasady przyznawania przedmiotowego świadczenia. Również Sąd nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie takiego świadczenia, bowiem sąd administracyjny nie jest uprawniony do przyznawania świadczeń, sprawując jedynie – jak wskazano na wstępie uzasadnienia - w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mając wszystko powyższe na względzie należało orzec jak w sentencji (art. 151 p.p.s.a.).