II SA/Sz 146/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk Meder, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie sprostowania aktu małżeństwa oddala skargę K. D. w dniu [...]r. złożył wniosek o wpisanie w akcie małżeństwa R. D. i E. D. wzmianki dodatkowej o orzeczeniu separacji tego małżeństwa. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego dokonał w akcie małżeństwa R. i E. D. Nr [...]wpisu wzmianki dodatkowej o następującej treści: "[...]." W dniu [...]r. E. D. złożyła do Kierownika USC wniosek o anulowanie powyższej wzmianki podnosząc, że instytucja separacji na terenie N. nie istnieje. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 21 i art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. z 2004r., Nr 161 poz. 1688 ze zm.) oraz art. 104 Kpa, po rozpatrzeniu wniosku E. D. - sprostował akt małżeństwa nr [...], przez anulowanie wzmianki dodatkowej dotyczącej separacji małżeństwa E. D. z d. M. z R. Dl, wpisanej na podstawie oświadczenia o trwałej separacji wydanego przez Urząd Okręgowy M. - Urząd Spraw Obywatelskich. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w prawie n. nie istnieje "[...]" jako samodzielna instytucja prawna i Sąd n. nie wydaje w tej kwestii orzeczenia. Dlatego w rozumieniu prawa polskiego nie można wpisać do przedmiotowego aktu małżeństwa powyższej separacji, a zatem należało anulować błędnie wpisaną wzmiankę o separacji. Odwołanie od tej decyzji wniósł K. D. podnosząc, że oświadczenie separacji wydał Urząd Okręgowy M. co przesądza, że separacja jako instytucja prawna istnieje. W prawie n. konieczna jest separacja, kiedy jedno z małżonków nie wyraża zgody na rozwód, wtedy po upływie roku zainteresowany małżonek otrzymuje rozwód bez zgody drugiego małżonka. Wskazał też, że zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z 20 września 1983r., II CR 278/83, OSNC Nr 4/1984, poz. 61, orzeczeniem zagranicznym może być również orzeczenie organu innego niż Sąd, gdy tak przewiduje obce prawo. Wojewoda decyzją z dnia [...]r. Nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.Dz.U.z 2004r., Nr 161, poz. 1688 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy – jak wynika to z uzasadnienia decyzji – wskazał, że zgodnie z art. 28 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. W trybie art. 28 tej ustawy można sprostować również wzmianki dodatkowe i do ich sprostowania mają zastosowanie ogóle zasady prostowania aktów stanu cywilnego. Organ I instancji wykreślił wzmiankę o separacji małżonków D. gdyż uznał, że w prawie n. nie istnieje "separacja" jako samodzielna instytucja prawa. Przepis art. 21 tej ustawy stanowi, że jeżeli po sporządzeniu aktu stanu cywilnego nastąpią zdarzenia, które mają wpływ na jego treść lub ważność, zmiany z nich wynikające wpisuje się do aktu w formie wzmianki dodatkowej. Zgodnie z art. 62 ust. 5 powyższej ustawy, prawomocne orzeczenia o rozwodzie, unieważnieniu małżeństwa, o separacji i o zniesieniu separacji stanowi podstawę wpisania wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa. Jak stanowi art. 73 ust. 2 tej ustawy wpisanie wzmianki dodatkowej lub zamieszczenie przypisku w akcie stanu cywilnego na podstawie orzeczenia organów państwa obcego w sprawie niemajątkowej należącej w Polsce do drogi sądowej może nastąpić, jeżeli orzeczenie to zostało uznane przez sąd polski, chyba że umowa międzynarodowa stanowi inaczej. Organ odwoławczy podkreślił, że kwestia uznawania orzeczeń sądów Państw Członkowskich Wspólnoty Europejskiej w sprawach małżeńskich została uregulowana Rozporządzeniem Rady (WE) NR 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003r. dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskichoraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającym rozporządzenie (WE) NR 1347/2000. Przepis art. 2 ust. 4 rozporządzenia zawiera definicję "orzeczenia" i tak "orzeczenie" oznacza każde wydane przez sąd Państwa Członkowskiego orzeczenie orzekające rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa, jak również każde orzeczenie dotyczące odpowiedzialności rodzicielskiej, niezależnie od tego, w jaki sposób nazwane jest dane orzeczenie, w tym wyrok lub postanowienie. Określenie "Sąd" zgodnie z ust. 2 art. 4 obejmuje wszystkie organy Państw Członkowskich posiadające właściwość w sprawach objętych zakresem stosowania rozporządzenia. Z kolei przepis art. 21 ust.1 rozporządzenia stanowi, że orzeczenia wydane w jednym Państwie Członkowskim są uznawane w innych Państwach Członkowskich bez potrzeby przeprowadzania specjalnego postępowania. W dalszej części uzasadnienia Wojewoda wskazał, że warunkiem koniecznym uznania orzeczenia jest jego istnienie. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że w dniu [...]r. Urząd Okręgowy M. - Urząd Spraw Obywatelskich Oddział [...] uwierzytelnił złożone w urzędzie oświadczenie R. D. o pozostawaniu w trwałej separacji z jego małżonką E. D. od [...]r. W ocenie organu odwoławczego powyższy dokument nie stanowi decyzji sądu Państwa Członkowskiego w znaczeniu nadanym temu pojęciu przez art. 2 rozporządzenia, gdyż nie zawiera woli wywoływania skutków prawnych przez organ we wzajemnych relacjach między małżonkami, innych niż tylko urzędowe poświadczenie złożonego przez R. D. oświadczenie o faktycznej separacji. Dokument ten nie powoduje skutków takich jak orzeczenie separacji przez Sąd w Polsce. Dlatego wzmianka o separacji nie mogła zostać zamieszczona w akcie małżeństwa E. i R. D. i jako błędnie wpisaną należało ją wykreślić. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem prawa. Skarżący podniósł, że nie zgadza się z ustaleniem organu, iż separacja zawarta w N. nie zawiera żadnej woli, poza wolą oświadczenia, że małżonkowie żyją w separacji. W rzeczywistości jest tak, że to oświadczeni woli ma skutki podatkowe i podobnie jak w Polsce stanowi przesłankę rozwodu. Separacja musi zostać zawarta, aby po upływie roku można było wziąć rozwód. Ponadto wskazał, że małżonkowie przed zawarciem separacji już od [...] lat żyli oddzielnie oraz notarialnie przeprowadzili rozdzielność majątkową. W ocenie skarżącego, w rozpoznawanej sprawie, bezsporne jest, że mamy tu do czynienia przynajmniej z urzędowo potwierdzonym oświadczeniem o separacji, w połączeniu z oświadczeniem złożonym przy znoszeniu wspólności majątkowej (że strony nie mają żadnych roszczeń na przyszłość) oznacza, iż małżonkowie chcieli zaznaczyć wolę wyłączenia drugiej osoby od dziedziczenia, tak jak w klasycznej polskiej separacji. Dlatego nie uznając separacji doszłoby do absurdu, że małżonek nadal by dziedziczył, ale z powodu, że nie upłynął rok przed rozwodem. Nie uznanie separacji powoduje nieprzewidzianej przez system luki prawnej, sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Wojewoda odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uczestniczka postępowania E. D. otrzymała odpis skargi i odpowiedź na skargę, lecz nie zajęła stanowiska w sprawie. Skarżący K. D. wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożył w dniu [...]r. (data nadania wniosku w urzędzie pocztowym), wniosek ten wpłynął do Sądu w dniu [...]r. Na rozprawie w dniu [...]r. Sąd na podstawie art. 139 § 1 P.p.s.a. odroczył ogłoszenie wyroku na dzień [...]r. Skarżący nie był obecny na rozprawie w dniu [...]r. oraz do dnia ogłoszenia wyroku Sąd nie odmówił skarżącemu sporządzenia uzasadnienia z uwagi na przedwczesne złożenie wniosku, dlatego należało uznać, że wniosek został złożony w terminie określonym w art. 141§ 2 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest niezasadna. Sąd w pełni podzielił stanowisko wyrażone zaskarżoną decyzją, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 28 ustaw z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach aktu cywilnego (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 161, poz. 1688 ze zm.), który to przepis w powiązaniu z art. 21 ust.1 i 2 tej ustawy daje podstawę do sprostowania wzmianki dodatkowej uprzednio wpisanej w akcie stanu cywilnego. Podobne stanowisko prezentuje doktryna (por. Prawo o aktach stanu cywilnego – Komentarz; Alicja Czajkowska, Elżbieta Pachniewska, Wyd. LEXIS NEXIS, W-wa 2004r. str. 57,; Prawo o aktach stanu cywilnego – Komentarz; Alicja Czajkowska, Elżbieta Pachniewska, Wyda. LEXIS NEXIS, W-wa 2009r. str. 64). W rozpatrywanej sprawie sprostowanie aktu stanu cywilnego polegało na "anulowaniu", a więc wykreśleniu wzmianki dodatkowej. Trafnie Wojewoda wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na orzecznictwo sądów i doktryny, że oczywistym błędem pisarskim jest również wpis niezgodny z dokumentem stanowiącym podstawę jego sporządzenia. Jak wynika to z niekwestionowanych skargą ustaleń organów obu instancji i znajdujących pełne oparcie w materiale zgromadzonym w aktach administracyjnych, podstawę faktyczną zamieszczenia w akcie małżeństwa E. D. i R. D. nr [...] sporządzonym w USC-e w S., wzmianki dodatkowej dotyczącej separacji tychże małżonków, stanowiło oświadczenie R. D. o pozostawaniu w separacji z małżonką E. D. od dnia [...]r., złożone i uwierzytelnione w tym dniu w Urzędzie Spraw Obywatelskich Urzędu Okręgowego M. W tym stanie faktycznym oraz w świetle obowiązującego stanu prawnego oczywiste jest, że wzmianka na temat istnienia separacji małżonków nie mogła być dokonana w ich akcie małżeństwa, ponieważ była niezgodna z dokumentem stanowiącym podstawę jej sporządzenia. Dokument ten bowiem nie jest aktem stanu cywilnego ani innym dokumentem, który w rozumieniu art. 73 ust.4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji) podlegałoby uznaniu bez potrzeby przeprowadzania procedury sądowej uznania przez sąd polski. Okoliczność, że Urząd Spraw Obywatelskich Urzędu Okręgowego M. w dniu [...]r. uwierzytelnił złożone w tym urzędzie przez R. D. oświadczenie o pozostawaniu w separacji z małżonką (złożone jak wynika z tłumaczenia tego dokumentu dla celów podatkowych, co przyznał sam skarżący w skardze) nie czyni automatycznie tego jednostronnego oświadczenia wiedzy orzeczeniem sądowym lub orzeczeniem kompetentnego organu. Innymi słowy, jest to w dalszym ciągu jednostronne oświadczenie R. D., a nie dokument urzędowy. Tymczasem, jak wynika to z art.73 ust.3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego wpisanie wzmianki dodatkowej w aktach stanu cywilnego w trybie przewidzianym tym artykułem jest dopuszczalne w odniesieniu do niewymagającego uznania innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego. Jednostronne oświadczenie wiedzy zainteresowanego obywatela, takie jak to na które powołuje się skarżący, nie mieści się w katalogu pojęciowym "innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego", w rozumieniu art. 73 ust.3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Wyjaśnić trzeba, że oświadczenie może stanowić podstawę do zamieszczenia wzmianki dodatkowej w akcie stanu cywilnego, jeżeli: a) dana czynność prawna dotyczy zdarzenia objętego rejestracją stanu cywilnego w systemie polskim, b) treść oświadczenia jest zgodna z prawem materialnym, które w danym wypadku powinno być zastosowane, c) osoba składająca oświadczenia ma zdolność do czynności prawnych, d) treść oświadczenia nie jest sprzeczna z polskim porządkiem prawnym: (vide: Prawo o aktach stanu cywilnego, Komentarz, Alicja Czajkowska, Elżbieta Pachniewska, Wyd. LEXIS-NEXIS, W-wa, 2004r. str. 2002.) Takie oświadczenie - jak złożono w niniejszej sprawie - nie jest dokumentem pochodzącym od organu państwa obcego, nawet wówczas gdy organ takiego państwa uwierzytelni podpis osoby składającej oświadczenie. Wbrew wywodom skargi, Sąd administracyjny nie posiada kompetencji prawotwórczej oraz nie jest uprawniony do interpretacji przepisów w drodze czynienia zadość sugestiom skarżących a zwłaszcza poprzez "wypełnianie" występujących w przekonaniu autora skargi luk w prawie. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd skargę oddalił.