II SA/Sz 146/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] r., II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej na rzecz skarżącego A. Ż. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.. W dniu 7 października 2013 r. wpłynął do dziekanatu Politechniki wniosek A. Ż. o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2013/2014. Decyzją z dnia [...]r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Politechniki Instytutu Technologii i Edukacji, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175, art. 179 i art. 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz rozdziału I § 5 ust. 1 pkt 1 oraz rozdziału II Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora PK Nr [...] r., po rozpatrzeniu ww. wniosku, nie przyznała A. Ż. stypendium socjalnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, w przypadku gdy student nie spełnia warunków określonych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym do uznania go za samodzielnego finansowo, może otrzymać stypendium socjalne na podstawie dochodu swoich rodziców. Stosownie do § 46 pkt 30 Regulaminu, przy określeniu samodzielności finansowej studenta za źródło stałego dochodu studenta może być uznane wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także: renta po zmarłym rodzicu, renta inwalidzka, alimenty, cykliczne zawierane umowy zlecenia, umowy o dzieło, zaś ciężar udowodnienia posiadania stałego źródła dochodu spoczywa na studencie. W odwołaniu od powyższej decyzji A. Ż. opisał aktualną sytuację materialną własnej rodziny, wyjaśniając, że razem z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i nie otrzymują od rodziców pomocy finansowej. Obecnie rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez niego z pracy świadczonej w pizzerii oraz z prac dorywczych. Ponadto, rodzina korzysta z pomocy MOPS w K. Powyższe okoliczności, w ocenie odwołującego się, przesądzają o jego samodzielności finansowej. Odwoławcza Komisja Stypendialna do spraw studentów Politechniki decyzją z dnia [...] , na podstawie art. 138 § 1 K.p.a., art. 175 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz rozdziału VIII § 47 ust. 2 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję wydaną w I instancji. Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko w sprawie podał, że zgodnie z § 16 ust. 1 Regulaminu, przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osób wyłącznie w tym przepisie wymienione. Ustalenie dochodu w oparciu o inne kryterium możliwe jest tylko w odniesieniu do studenta samodzielnego finansowo. Tymczasem, przedłożone przez stronę dokumenty wykluczają możliwość uznania go za samodzielnego finansowo, gdyż nie zostały spełnione warunki, o których mowa w § 16 ust. 3 Regulaminu. W takiej sytuacji należało wliczyć dochody rodziców, a student do wniosku nie dołączył zaświadczenia o ich dochodach. A. Ż. zakwestionował powyższą decyzję w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając organom istotne uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Według skarżącego, organy rozpoznające złożony przez niego wniosek o przyznanie stypendium socjalnego przede wszystkim nie ustaliły w prawidłowy sposób jego sytuacji finansowej. Takich ustaleń dokonywał jedynie MOPS w K., który przeprowadził wywiad środowiskowy. Skarżący wyjaśnił, że ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci. Pracuje dorywczo w pizzerii oraz dodatkowo uzyskuje świadczenia z MOPS. Nie otrzymuje pomocy od rodziców. W związku z tym nie ma podstaw do wliczania do jego dochodu dochodów rodziców. Podkreślił, że wprawdzie nie spełnia przesłanek określonych w § 1 ust. 3 Regulaminu, ale faktycznie jest samodzielny finansowo, co znajduje potwierdzenie w ustaleniach MOPS. W tej sytuacji organy powinny uwzględnić realną sytuację rodziny skarżącego, a nie powoływać się na postanowienia Regulaminu, który nie tylko nie przewiduje uwzględnienia aktualnej sytuacji studenta, a nadto uniemożliwia uzyskanie pomocy materialnej w pełnym zakresie studentom będącym samodzielnym finansowo, skoro obliguje do wykazania dochodu, który jest niemal wyższy niż kwalifikujący do przyznania pomocy. Niezależnie od powyższego skarżący podkreślił, że organy pomimo wskazania w uzasadnieniu decyzji na konieczność wliczenia dochodów rodziców nie dokonały również i w tym względzie żadnych ustaleń faktycznych. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna przy Politechnice podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosła o oddalenie skargi. Dodatkowo na potwierdzenie tezy o braku samodzielności finansowej skarżącego organ przedstawił wyliczenia uzyskanego przez stronę dochodu. Z kolei w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. organ wskazał, że student odmawiał przedstawienia dochodów rodziców, domagając się uznania go za samodzielnego finansowo. Decyzja została wydana więc z przyczyn leżących po stronie studenta, co z kolei czyniło zbędnym możliwość skorzystania z opinii MOPS w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie stała się decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej do spraw studentów Politechniki z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Politechniki Instytutu Technologii i Edukacji, odmawiającą przyznania A. Ż. stypendium socjalnego na rok akademicki 2013/2014. Zasady przyznawania pomocy materialnej dla studentów regulują przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), która przewiduje możliwość przyznania przez organy uczelni stypendium socjalnego dla studenta znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej. Przesłanki przyznania tej formy pomocy zostały określone szczegółowo w art. 179 ww. ustawy, wobec tego postępowanie mające za przedmiot wniosek o przyznanie stypendium socjalnego powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy w sprawie zostały te przesłanki spełnione. Stosownie do postanowień art. 207 ust. 1 powołanej ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, stanowiący załącznik do zarządzenia Rektora PK Nr [...] r., w § 54 ust. 1 zawiera tożsame uregulowanie. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, polega na zachowaniu przez organy minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza bądź stosowanie ich wprost, bądź z modyfikacjami, a w pewnych sytuacjach może w ogóle wykluczać ich stosowanie, jeżeli przepisy regulujące daną materię samodzielnie (odrębnie) kształtują określone kwestie proceduralne. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie stanowi autonomicznych zasad związanych z podstawowymi wymaganiami proceduralnymi czy treścią decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studentów dotyczących przyznania stypendium socjalnego. Tak więc organy uczelni rozpoznając wniosek skarżącego, zobowiązane były respektować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267) dotyczące zasad ogólnych postępowania administracyjnego jak i określenia struktury decyzji. Tymczasem w niniejszej sprawie organy obu instancji zaniechały tym obowiązkom. W art. 107 1 K.p.a. ustawodawca wymienił niezbędne składniki decyzji, do których zaliczył: 1) oznaczenie organu administracji publicznej, 2) datę wydania, 3) oznaczenie strony lub stron, 4) powołanie podstawy prawnej, 5) rozstrzygnięcie, 6) uzasadnienie faktyczne i prawne, 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, lub powództwo do sądu powszechnego bądź skarga do sądu administracyjnego, 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. W myśl tego przepisu każda decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. W przypadku organu kolegialnego decyzja powinna zawierać imiona i nazwiska wszystkich tych członków organu, którzy brali udział w wydaniu rozstrzygnięcia. To, że decyzje wydane przez komisje stypendialne, zgodnie z art. 177 ust. 4 ustawy, podpisują przewodniczący lub wiceprzewodniczący organu kolegialnego z obowiązku tego nie zwalnia. Zarówno Wydziałowa Komisja Stypendialna jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki są organami kolegialnymi. Tak więc w decyzji należało wymienić imiona i nazwiska członków komisji, którzy ją wydali. Żadna z decyzji organów obu instancji nie zawiera składu komisji, co świadczy o istotnym naruszeniu art. 107 § 1 K.p.a. Wprawdzie z aktach sądowych sprawy znajduje się protokół z posiedzenia obydwu komisji, które rozpoznawały sprawę skarżącego, nie mniej sam fakt sporządzenia protokołu nie zwalniał organów z obowiązku podania w decyzji z imion i nazwisk osób wchodzących w skład organu kolegialnego podejmującego dane rozstrzygnięcie. Kolejnym, obligatoryjnym elementem każdej decyzji administracyjnej, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 107 § 1 K.p.a., jest jej uzasadnienie - zarówno prawne jak i faktyczne (z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 107 § 4 i 5 K.p.a.). W myśl § 3 ww. przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia zatem ma wynikać ocena faktów, prawa i ich subsumpcji. Zadaniem uzasadnienia, będącego integralną częścią decyzji, jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. "Uzasadnienie winno spełniać rolę edukacyjno-perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji, powinno również umożliwiać kontrolę poprawności rozstrzygnięcia. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Ponadto, prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym" (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Op 8/12, lex nr 1212208). Zdaniem Sądu, decyzje organów I i II instancji nie spełniają ww. wymogu, który nakłada na nie art. 107 § 3 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji przytoczono jedynie treść przepisów art. 176 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 46 pkt 30 Regulaminu, nie odwołując się w najmniejszym stopniu do jakichkolwiek ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, czy ich oceny w kontekście powołanych przepisów. Trudno zatem wywnioskować z jakich przyczyn organ I instancji odmówił przyznania stypendium socjalnego i jakie okoliczności faktyczne i prawne były tego podstawą, skoro nie odniósł się w żaden sposób do indywidualnej sytuacji skarżącego. Uzasadnienie decyzji organu II instancji wprawdzie zawiera ogólne stwierdzenia, które zdaniem organu stanowią podstawę rozstrzygnięcia, nie mniej również i w tym przypadku nie powołano się na konkretne ustalenia faktyczne, które wynikałyby ze zgromadzonego materiału dowodowego. W decyzji tej nie odniesiono się do informacji podanych przez studenta we wniosku jak i w odwołaniu. Z tych też względów wskazanie, że student nie jest samodzielny finansowo i nie przedstawił dochodu rodziców nie może stanowić o właściwym uzasadnieniu stanowiska organu. Samodzielność finansowa sama w sobie nie stanowi kryterium ubiegania się o stypendium socjalne, lecz służy określeniu sposobu wyliczenia wysokości dochodu (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 października 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 420/07, dostępny na www.orzecznia.nsa.gov.pl). Natomiast organ II instancji powołując się na brak samodzielności finansowej skarżącego, nawet nie podał kto tworzy rodzinę studenta, ani ogólnej kwoty dochodu studenta i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wynikającej z przedłożonych przez niego dokumentów, czy matematycznego sposobu wyliczenia jej kwoty. Nie zestawił ustalonego dochodu z właściwymi przepisami prawa, w celu wykazania prawidłowości swojego rozumowania. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia tej kwestii przedstawiając stosowne dane i wyliczenia, jednakże powyższe nie ma wpływu na ocenę legalności decyzji. Odpowiedź na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji poprzez zamieszczenie w niej rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia. Celem omawianego pisma jest wyłącznie umożliwienie organowi ustosunkowanie się do zarzutów skargi, nie zaś naprawianie popełnionych przez organ wadliwości w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Z tych też względów nie jest możliwe odniesienie się do ustaleń faktycznych i ich ocen zawartych w nadesłanej do Sądu odpowiedzi na skargę. Wskazane powyżej uchybienia, świadczące o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, uniemożliwiają Sądowi merytoryczną ocenę stanowiska organu co do zasadności odmowy przyznania stypendium socjalnego. W związku z tym, nie jest możliwe ustosunkowanie się do twierdzeń organu odwoławczego o braku samodzielności finansowej studenta i potrzeby uwzględnienia przy wyliczeniu dochodu rodziny studenta, dochodów rodziców. Abstrahując od zasadności reprezentowanych poglądów organu w tym względzie podnieść należy, że powołanie się przez organ odwoławczy na argument niezałączenia do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczeń o dochodach rodziców, w realiach niniejszej sprawy również wzbudza zastrzeżenia. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji skarżący był wzywany do uzupełnienia wniosku lub poprawienia jakiś danych w tym zakresie, a tylko takie działanie odpowiadałoby zasadom prawidłowego prowadzenia postępowania (art. 7 i 77 K.p.a.). Tak więc twierdzenie organu odwoławczego zawarte w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. skierowanym do Sądu o tym, że podstawą wydania decyzji stanowiła odmowa studenta przedstawienia dochodów rodziców, nie znajduje potwierdzenia w przedłożonym materiale dowodowym, skoro brak było formalnego wezwania studenta do wykazania tychże dochodów. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego. Rozpoznając sprawę ponownie organy powinny najpierw poczynić ustalenia faktyczne w zakresie samodzielności finansowej studenta i w zależności od wyniku tych ustaleń, ocenić kompletność wniosku o przyznanie stypendium socjalnego i ewentualnie wezwać skarżącego do jego uzupełnienia, a następnie na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, wydać stosowne orzeczenie ustosunkowując się w szczególności do wyjaśnień i twierdzeń strony składanych w toku postępowania, z uwzględnieniem wymogów stawianych decyzji przez art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w pkt I wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności Sąd oparł na art. 152 ww. ustawy, zaś w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących koszty dojazdu skarżącego na rozprawę - w pkt III, stosownie do art. 200 tej ustawy.