II SA/Sz 15/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka -Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 maja 2016 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 158 § 1 pkt 1, art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwaną dalej: "K.p.a." oraz art. 2 pkt 2, art. 3 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 27 ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika D. Ś. R.i F.A.O. P. S. W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją [...]., nr [...] organ I instancji przyznał dla A.J. na osobę uprawnioną K.Z. świadczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r., a następnie decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego P. M. należności z tytułu otrzymanych w okresie świadczeniowym [...] przez osobę uprawnioną, tj. K. Z. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od decyzji z dnia [...] r. odwołał się P. M., jednakże decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, a Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt: II SA/Sz 646/13 oddalił jego skargę . Wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. P. M. zwrócił się do organu I instancji o wzruszenie decyzji z dnia [...], lecz organ I instancji postanowieniem z dnia [...]. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wzruszenia przedmiotowej decyzji. Wskutek zażalenia P. M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] uchyliło zaskarżone postanowienie, podając w uzasadnieniu, iż organ I instancji musi wyjaśnić, czy P. M. domaga się wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...], stwierdzenia jej nieważności czy też uchylenia jej na innej podstawie. Pismem z dnia [...]., które zostało doręczone [...] r., organ I instancji zwrócił się P. M. o sprecyzowanie swojego żądania zgodnie z zaleceniem organu II instancji. W odpowiedzi, wnioskiem z dnia 27 października 2014 r. P. M. zwrócił się do organu I instancji o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...], wskazując, iż przy przyznaniu świadczenia alimentacyjnego A. J. doszło do naruszenia art. 27 ust. 7 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nadto, w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, przy czym z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, jest z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w interpretowaniu prawa. Organ ten podniósł, iż decyzja, którą kwestionuje P. M., został wydana w oparciu o przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zgodnie z art. 3 ust. 1 oraz art. 9 ust. 1 i 2 tejże ustawy w przypadku bezskuteczności egzekucji świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza [...] zł, przy czym bezskuteczność egzekucji na podstawie art. 2 pkt 2 ww. ustawy oznacza egzekucję w wyniku której w okresie ostatnich miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących alimentów; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami RP, w szczególności z powodu: - braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika; - braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Organ zwrócił również uwagę na przepis art. 10 ust. 1 ww. ustawy, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż [...] zł, a w myśl art. 27 ust. 7 pkt 1i 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela przekazuje dłużnikowi alimentacyjnemu oraz organowi właściwemu wierzyciela: informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto, Kolegium ustaliło, iż z materiału dowodowego, jakim dysponował organ I instancji na dzień wydania decyzji z [...]egzekucja świadczeń alimentacyjnych w wysokości [...] zł miesięcznie dla K. Z. od P. M. okazała się bezskuteczna, a dochód na osobę w rodzinie osoby uprawnionej nie przekraczał kwoty [...] zł. Z tych względów Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do stwierdzenia, że kwestionowana decyzja z dnia 5 października 2011 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Organ nadmienił również, iż przepisy art. 27 ust. 7 pkt 1 i 2 ww. ustawy, których naruszenie wskazywał P. M., mają zastosowanie po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego i w żaden sposób nie wpływają na ważność tej decyzji, a w związku z tym, iż P. M. został poinformowany o przyznaniu A. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko K.Z. w wysokości [...] zł za okres od [...] r. organ I instancji wypełnił obowiązek wynikający z art. 27 ust. 7 ustawy. Pismem z dnia 2 kwietnia 2015 r. P. M. złożył w Samorządowym Kolegium Odwoławczym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy celem stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r., wskazując, iż przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem organ błędnie uznał, iż nie jest stroną postępowania i w konsekwencji nie zagwarantował mu czynnego udziału w postępowaniu. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 2 pkt 2 ,4, 5, 5a,11, art. 9 ust.1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 3 pkt 1 lit. a, pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114 z późn. zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, bowiem uznało, iż decyzja wydana przez Burmistrza w dniu [..] r. nie jest obarczona żadną z wad enumeratywnie wskazanych w przepisie art. 156 § 1 K.p.a. w związku z czym nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ww. decyzję P. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o zmianę decyzji poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza w dniu [...]., względnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu do ponownego rozpoznania, zarzucając zaskarżonej decyzji pominięcie argumentacji skarżącego i oparcie zaskarżonej decyzji wyłącznie o niekwestionowane przez skarżącego twierdzenie o prawidłowości przyznania świadczeń w sytuacji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż mimo że był stroną nie miał możliwości czynnego udziału w postępowaniu, doszło zatem do rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. W odpowiedzi na skargę z dnia 5 stycznia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 4 maja 2016 r. P. M. podniósł, iż Kolegium przy wydawaniu decyzji naruszyło zasadę prawdy obiektywnej a także pominęło szereg istotnych dla sprawy faktów, w tym, iż A. J. otrzymywała w okresie wypłacania jej środków z funduszu alimentacyjnego alimenty od rodziców skarżącego w kwocie [...] zł miesięcznie, tj. w wysokości odpowiadającej kwocie alimentów zasądzonej od skarżącego na rzecz syna. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do stwierdzenia, iż skarga jest zasadna. Na wstępie Sąd zaznacza, że obowiązkiem organu jest ustalenie rzeczywistej woli strony w postępowaniu administracyjnym. W postępowaniu administracyjnym decyduje treść pisma, a nie jego nazwa. Zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną między innymi w art. 63, 65,128 i 140 K.p.a. jest jego odformalizowanie, tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji w razie wątpliwości, mając na względzie postanowienia art. 7 i 9 K.p.a. powinien zwrócić się do strony o zajęcie jednoznacznego stanowiska. W niniejszej sprawie zgodnie z postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. organ I instancji zwrócił się do P. M. pismem z dnia 15 października 2014 r. o wyjaśnienie czy domaga się on wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...], stwierdzenia jej nieważności czy też uchylenia jej na innej podstawie, jednakże jednocześnie nie wyjaśnił istoty tych instytucji, podstawy prawnej poszczególnych żądań, przesłanek, jakie winny zaistnieć, by móc wystąpić z każdym z poszczególnych żądań. Co więcej, mimo, iż w otrzymanej od skarżącego odpowiedzi skarżący sformułował wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., to jednak w uzasadnieniu skarżący argumentował, iż nie dopuszczono go do czynnego uczestnictwa w sprawie, co wskazywałoby, iż skarżący rzeczywiście domaga się wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją. Ta kwestia powinna wzbudzić wątpliwości organu, który winien dążyć do ustalenia rzeczywistej intencji P.M. Tymczasem organ I instancji poprzestał na uznaniu, iż skarżący domaga się stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] i tylko w tym zakresie rozpoznany został jego wniosek z dnia 27 października 2014 r. Powyższe uchybienie nie zostało zauważone przez organ II instancji zarówno przy wydawaniu decyzji z dnia [...] r., jak również zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. Z analizy akt sprawy wynika, iż wnioski skarżącego były zredagowane niezręcznie, nieadekwatnie do ich uzasadnienia. Biorąc pod uwagę argumenty podnoszone w trakcie postępowania przez skarżącego wydaje się, iż intencją skarżącego było wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] ze względu na niezawinione przez skarżącego nieuczestniczenie w postępowaniu, a nie jak przyjął organ wnoszenie o stwierdzenie jej nieważności ze względu na rażące naruszenie prawa. Wprawdzie taki wniosek zgłaszał skarżący, ale pozostawał on, jak już wyżej wspomniano, w oderwaniu od przytaczanych przez niego argumentów. Organ I instancji powinien zatem przedsięwziąć działania mające na celu ustalenie rzeczywistej intencji skarżącego, a zatem powinien zwrócić się ponownie do niego i wyjaśniając mu podstawy prawne żądania wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji, uchylenia decyzji na innej podstawie dążyć do ustalenia jego rzeczywistego stanowiska w sprawie. Na marginesie, Sąd zauważa, iż stanowisko organów obu instancji wynikało z błędnego przyjęcia, iż dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Tymczasem dłużnik alimentacyjny jest stroną w takim postępowaniu i może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania kreowanego z mocy prawa przez art. 27 ustawy. W związku z powyższym decyzja o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna zostać doręczona dłużnikowi alimentacyjnemu jako stronie tego postępowania, wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania, (wyrok z dnia 5 października 2011 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. akt I OSK 800/11). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r.