II SA/Sz 15/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 września 2020 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy Ś. decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz.2096 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), jak również art. 25, art. 27 oraz art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r., poz.670, zwanej dalej: "u.p.o.u.a."), odmówił J. D. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci tj.: E. D., K. D. oraz K. D.. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ I instancji wskazał, że w dniu 19 lipca 2019 r. J. D., powołując się na zły stan zdrowia, wniósł o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2008 r. do 31 sierpnia 2019 r., które wyniosły [...] zł (w tym należność główna: [...] zł, odsetki ustawowe: [...] zł). Wnioskodawca powołał się na trudną sytuację związaną ze złym stanem zdrowia. W oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy organ ustalił, że wnioskodawca jest osobą stanu wolnego, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką, nie ma innych osób na utrzymaniu oraz nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dochód rodziny stanowi renta z ZUS strony w kwocie [...]zł oraz emerytura jego matki wynosząca [...] zł, jak również przyznany na rzecz skarżącego zasiłek celowy specjalny na leki w kwocie [...]zł oraz zasiłek na żywność w wysokości [...] zł. W świetle powyższego organ stwierdził, że miesięczny dochód rodziny wnioskodawcy kształtuje się na poziomie 2 727,07, natomiast nie wliczając pomocy celowej wynosi [...] zł. Z kolei miesięczne wydatki rodziny zostały ustalone na kwotę [...]zł, przy uwzględnieniu kosztów poniesionych w lipcu 2019 r., obejmujących czynsz dla Spółdzielni Mieszkaniowej - [...] zł, opłaty za: leki [...] zł, wodę i ścieki [...] zł oraz energię elektryczną - [...] zł. Wobec powyższego organ ustalił, że stały miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącego pomniejszony o stałe miesięczne wydatki wynosi [...] zł ([...] zł - [...] zł), który w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, tym samym przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1508 ze zm.). Zdaniem organu, chociaż aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna strony jest trudna z uwagi na przewlekłe schorzenia, jednak analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że rodzina dłużnika znajduje się w stabilnej kondycji finansowej. Wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, bądź o niezdolności do pracy, zaś na poparcie swych twierdzeń, dotyczących stanu zdrowia, przedstawił wyłącznie karty leczenia szpitalnego. W tej sytuacji nie jest wykluczone, że w przyszłości wnioskodawca będzie mógł podjąć się prac zarobkowych (zgodnie ze swoimi możliwościami zdrowotnymi),np. dorywczych, sezonowych, które mogłyby poprawić jego sytuację materialną i stanowić źródło dodatkowych dochodów z głównym przeznaczeniem na spłatę powstałego zadłużenia alimentacyjnego. Skarżący jest zatem w stanie, w ramach posiadanych własnych środków, wygospodarować odpowiednią (adekwatną do sytuacji materialnej) kwotę z przeznaczeniem na spłatę należnych alimentów. Powołane zatem przez stronę okoliczności takie jak niewielkie dochody oraz niezadawalający stan zdrowia nie stanowią, wedle organu, o wyjątkowej sytuacji uzasadniającej uwzględnienie złożonego wniosku. W dalszej części uzasadnienia Wójt podniósł, że w badanym okresie dłużnik nie wywiązywał się w całości ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Spłaty należności były dokonywane niesystematycznie i z przerwami, a wyniosły łącznie kwotę [...]zł, co stanowi zaledwie 3,7 % spłacalności względem wypłaconej kwoty świadczeń wynoszącej [...] zł. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J. D. wniósł od niej odwołanie, w którym powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną oraz podkreślił, że mieszka ze swoją 94 – letnią matką, którą się opiekuje, zaś dochód rodziny po uwzględnieniu wydatków na utrzymanie, nie pozwala na spłatę powstałego zadłużenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że umorzenie należności przewidziane w art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinno być stosowane tylko i wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co oznacza, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, nie stanowi ani samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności, powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Analizując sytuację wnioskodawcy organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji i uznał, że dłużnik aktualnie otrzymuje świadczenie z ZUS, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką, która również ma źródło stałych dochodów w postaci emerytury, zaś dochód rodziny, pomniejszony o wydatki, w przeliczeniu na osobę kształtuje się na poziomie [...] zł. Skarżący nie dysponuje orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności bądź o niezdolności do pracy, a zatem wedle organu, niezadowalający stan zdrowia oraz fakt czasowego braku dochodów z tytułu pracy zarobkowej nie oznacza, że tych dochodów nie będzie mógł uzyskiwać później. Nadto Kolegium zauważyło, że w okresie od października 2008 r. do 31 sierpnia 2019 r. skarżący dokonywał jedynie niesystematycznych spłat zadłużenia alimentacyjnego, co poddaje w wątpliwość jego oświadczenie, zawarte we wniosku o umorzenie zobowiązania alimentacyjnego, iż nie unikał wpłat na poczet zobowiązań alimentacyjnych. Nie zgadzając się z przedmiotową decyzją J. D. wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował wysokość wyliczonego przez organ dochodu jego dwuosobowej rodziny, który wedle skarżącego wynosi [...] zł, a nie jak przyjął organ [...] zł. Podobnie nie zgodził się z ustaloną przez organy wysokością ponoszonych przez niego wydatków na kwotę [...]zł, które faktycznie kształtują się na poziomie [...] zł miesięcznie, co oznacza, że dochód na jedną osobę w jego rodzinie wynosi około [...] zł miesięcznie. Nadto Skarżący oświadczył, że wskutek licznych schorzeń oraz wieku ([...] lat), wbrew przekonaniu organów, nie będzie miał możliwości podjęcia pracy. Dodatkowo zaznaczył, że odkąd jest na rencie, na stałe opiekuje się swoją [...] – letnią matką, która wymaga całodobowej opieki. Jednocześnie powołał się na przepis art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, że jest ojcem sześciorga dzieci, a całość zadłużenia na wszystkie dzieci wynosi około [...] zł, którego nie będzie w stanie spłacić z uzyskiwanej renty w wysokości [...] zł miesięcznie, przy pogorszającym się stanie zdrowia oraz rosnącym zadłużeniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, dnia 10 września 2020 r., skarżący wyjaśnił, że w 2015 r. zachorował i nie mógł pracować. Do 2015 r. nie wywiązywał się w pełni z obowiązku alimentacyjnego albowiem nie było go na to stać. Ma sześcioro dzieci w wieku od 17 do 31 lat. Opiekuje się [...] – letnią matką i z tego powodu nie ma możliwości podjęcia pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższego kryterium uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, odmawiające skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Konstrukcja powołanego przepisu, zawiera kompetencję organu do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co zezwala właściwemu organowi na ograniczenie nałożonego na dłużnika obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale nie stanowi takiego obowiązku. Działanie w ramach uznania administracyjnego, oznacza, że organ może, ale nie musi umorzyć należności w całości lub w części. Powyższe nie oznacza oczywiście, że rozstrzygnięcia w omawianym trybie mogą być dowolne. Powinnością organu jest bowiem wyczerpujące uzasadnienie rozstrzygnięcia w sposób świadczący o wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i dokonanie ich oceny z punktu widzenia materialnych przesłanek decyzji. Niewątpliwie dla rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, istotne znaczenie ma sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy. Na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności, jak: stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07, wyrok dostępny na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, organy w przedmiotowej sprawie wnikliwie rozważyły wszelkie okoliczności, również te wskazane przez stronę, a dotyczące jej sytuacji dochodowej i rodzinnej, przedstawiając tym samym w przekonywujący sposób motywy podjętego rozstrzygnięcia. Z prawidłowych ustaleń organu, znajdujących potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym wynika, że skarżący jest kawalerem, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką, nie ma innych osób na utrzymaniu oraz nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodu wynoszącego [...] zł miesięcznie. W tym miejscu odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego błędnego ustalenia przez Kolegium dochodu rodziny na kwotę [...]zł wyjaśnienia wymaga, że organ odwoławczy omyłkowo wskazał tą kwotę, która obejmowała miesięczny dochód rodziny [...] zł powiększony o przyznaną stronie pomoc społeczną w łącznej kwocie [...]zł, jednak pomyłka ta nie miała wpływu na ostateczne, prawidłowe wyliczenie dochodu rodziny, bowiem organ faktycznego obliczenia jego wysokości dokonał przyjmując za podstawę dochód bez wliczania tej pomocy, czyli przyjął, że dochód wynosi [...] zł, który po pomniejszeniu o kwotę wydatków [...] zł stanowi - [...] zł, a w przeliczeniu na osobę - [...] zł. Z kolei miesięczne wydatki rodziny zostały ustalone, w oparciu o dostarczone przez stronę dokumenty, na kwotę [...]zł. Przy uwzględnieniu kosztów poniesionych w lipcu 2019 r. tytułem czynszu dla Spółdzielni Mieszkaniowej w wysokości [...] zł, rachunków za: wodę – [...] zł oraz za energię elektryczną – [...] zł, a także wydatek na zakup leków w wysokości [...] zł. Wyjaśnienia wymaga, że analiza akt sprawy potwierdza prawidłowość wyliczenia przez organ kwoty wydatków, a tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia argumentów skarżącego kwestionujących jego właściwość. Zdaniem Sądu, organ II instancji dokonując oceny tych ustaleń w kontekście przesłanek wynikających z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów miał podstawy przyjąć, że sytuacja dochodowa i życiowa skarżącego jest trudna, jednakże nie na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała przyznanie maksymalnej ulgi w spłacie zobowiązań, poprzez ich umorzenie w całości. Zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast umorzenie - jako stanowiące przerzucenie obowiązków utrzymania dzieci dłużników na wszystkich podatników - wymaga wystąpienia szczególnych okoliczności. Wobec tego, trudna sytuacja sama w sobie nie jest w orzecznictwie uznawana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi w żądanym zakresie. Przy czym należy zgodzić się z Kolegium, że przyczyny podniesione zarówno we wniosku oraz odwołaniu odnoszące się do stanu zdrowia oraz niskich dochodów nie usprawiedliwiają zwolnienia strony ze spłaty zobowiązań. W odniesieniu do powołanego w skardze przepisu art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzić należy, że nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie prowadzonej na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślenia wymaga, czego nie dostrzega skarżący, że umorzenie należności w całości stanowi wyjątek od zasady obowiązku ich zwrotu, a zatem powinno mieć zastosowanie, o ile sytuacja zobowiązanego w sposób trwały i nie rokujący na przyszłość nie pozwala na wywiązanie się z niego i to z przyczyn obiektywnych (niezależnych od strony). W tym względzie podnieść należy, że prawidłowe ustalenia faktyczne pozwalały organom na przyjęcie, iż skarżący nie jest pozbawiony z uwagi na swój stan zdrowia możliwości poprawy obecnej trudnej sytuacji materialnej. Skarżący nie legitymuje się bowiem orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, ani też o niezdolności do pracy. Oceny tej nie podważa dołączone do skargi, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 września 2019 r., na mocy którego skarżący został uznany za częściowo niezdolnego do pracy, lecz jedynie czasowo do dnia 30 września 2020 r. Sąd nie kwestionuje tego, że skarżący ze względu na problemy zdrowotne, wiek, sytuację rodzinną ma ograniczone możliwości znalezienia pracy, ale za przekonujące uznaje stanowisko organu, że nie jest to wystarczający powód do umorzenia w całości jego należności. Schorzeń skarżącego w realiach sprawy nie można traktować jako przyczyny obiektywnie wykluczającej podjęcie zatrudnienia adekwatnego do stanu zdrowia, na co trafnie zwrócił uwagę organ I instancji wskazując, że w przyszłości będzie on mógł podjąć prace zarobkowe np. sezonowe, dorywcze, zgodnie ze swoimi możliwościami zdrowotnymi. Podkreślenia wymaga, że powinnością skarżącego wobec posiadanego zadłużenia, jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy sytuacji materialnej, celem wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu. Zwrócić należy uwagę, że skarżący jest ojcem sześciorga dzieci, jak sam oświadczył na rozprawie, do 2015 r. nie wywiązywał się w pełni z obowiązku alimentacyjnego, o czym też świadczy wysokość jego zadłużenia na kwotę około [...] zł, co oznacza, że sam, stopniowo doprowadził do coraz większego obciążenia obowiązkami alimentacyjnymi. Przypomnieć należy, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców wobec każdego z ich dzieci, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Co więcej każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej, interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 roku, I OSK 611/16, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na uwzględnienie zasługuje ponadto wyrażony w orzecznictwie pogląd zgodnie z którym nie można również pominąć, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok WSA w Gliwicach z 3 grudnia 2019 r., II SA/Gl 1049/19, publ. na stronie www.orzecznia.nsa.gov.pl). Podsumowując stwierdzić należy, że podniesione przez skarżącego zarzuty nie zasługują na uwzględnienie, zaś Sąd działając z urzędu poza granicami skargi, także nie stwierdził żadnych naruszeń prawa materialnego, czy przepisów postępowania administracyjnego w stopniu obligującym do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.