II SA/Sz 150/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz r.pr. L. K. kwotę [...]([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Prezydent Miasta S., decyzją nr [...] z dnia [...] r. przyznał M. O. świadczenie wychowawcze na rzecz dzieci J. J. i A. O. w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde dziecko w okresie od [...] r. do [...] r. Pismem z dnia [...] r. organ I instancji zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] r. z uwagi na to, że organ wydając decyzję nie uwzględnił świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a po ponownym rozliczeniu dochodów skarżąca przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskiwania świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zawiadomiło organ I instancji oraz M. O. o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. w części przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko A. O. od [...] r. do [...] r. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 158 § 1 pkt 1, art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) oraz art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1,3 i 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r. poz. 195), w wyniku wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego stwierdziło nieważność decyzji ostatecznej z dnia [...]. wydanej przez Prezydenta Miasta S. w części przyznania M. O. świadczenie wychowawczego na rzecz dziecka A. O. w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. Zdaniem organu odwoławczego istotnym w przedmiotowej sprawie jest stwierdzenie, czy decyzja z dnia [...]. organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego lub procesowego. W myśl orzecznictwa NSA, rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza wadliwość decyzji na skutek naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Nadto Kolegium podniosło, że istotne znaczenie przy określeniu, iż zachodzi rażące naruszenie prawa ma szczególnie duży ciężar gatunkowy stwierdzonego naruszenia oraz oczywista sprzeczność treści decyzji z przepisami prawa i zasadami państwa prawnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na dzieci. Z akt tych wynika również, że w [...] roku uzyskała dochód w wysokości [...] zł na osobę w rodzinie. Wyliczenie to okazało się błędne i organ I instancji już po wydaniu decyzji z [...] r. ustalił, że łączny dochód rodziny skarżącej uwzględniający świadczenia z funduszu alimentacyjnego ([...]) w [...] roku wyniósł kwotę [...]zł ([...] + [...] zł), a podzielony na 12 miesięcy wyniósł kwotę [...]zł. W związku z powyższym dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł kwotę [...]zł i przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające skarżącą do uzyskania świadczenia wychowawczego. W tej sytuacji Kolegium Odwoławcze uznało, że skarżącej świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka nie przysługiwało, a zatem decyzja z dnia [...] r. orzekająca przyznanie jej świadczenia wychowawczego na rzecz córki A. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. została w tej części wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosła M. O.. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie ukrywała dochodu z tytułu świadczenia alimentacyjnego i organ posiadał wiedzę na ten temat. Błąd po stronie pracownika organu spowodował, że dochód na osobę został błędnie obliczony i została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W piśmie procesowym z dnia [...] r., działający z urzędu pełnomocnik skarżącej uzupełnił treść skargi skarżącej. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 t.j. ze zm.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. niewyczerpujące i niewszechstronne zgromadzenie dowodów i informacji istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, skutkujące wydaniem błędnej i oczywiście niesprawiedliwej decyzji, niespełniającej kryterium zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (adresata decyzji), a przy tym z pominięciem faktu, że przyczyną wydania decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku ([...] były nieprawidłowości w działaniach organu I instancji, powstałe z przyczyn leżących wyłącznie po stronie organu; - art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ww. ustawy z dnia 11 lutego 2016 r., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie rozstrzygnięcia oczywiście niesłusznego i niesprawiedliwego, niedającego pogodzić się z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w dodatku - w świetle przepisów ww. ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. powodującego na przyszłość automatyczne przeniesie na skarżącą wszystkich skutków błędów i zaniechań organu I instancji; - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 28 cytowanej ustawy, poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, w szczególności podstawą stwierdzenia nieważności decyzji nie mogły być błędy w ustaleniach faktycznych dokonanych przez organ I instancji; - a co za tym idzie naruszenie art. 158 § 1 k.p.a. i z art. 157 § 1 k.p.a., obu w zw. z art. 28 ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie zaskarżonej decyzji bez podstawy prawnej i faktycznej oraz w całkowitym oderwaniu od realiów niniejszej sprawy; - a nadto wydanie decyzji w oparciu o przepisy art. 5 ust. 1 i 3 oraz inne ustawy, które sprzeczne są z konstytucyjną zasadą równości oraz sprawiedliwości społecznej w zakresie, w jakim uniemożliwiają nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie (stanowisko i jednocześnie przedmiot pytania prawnego WSA w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego, w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 889/16 - sygn. akt TK: P 6/17); Mając powyższe na uwadze: - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a-c p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; - na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozważenie przez Sąd połączenia niniejszej sprawy ze sprawą o sygn. akt II SA/Sz 407/18 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia, jeżeli w ocenie Sądu pozostają one ze sobą w związku; ewentualnie, gdyby sprawa o sygn. akt II SA/Sz 407/18 w ocenie Sądu nie nadawała się do połączenia z niniejszą sprawą, w szczególności nie pozostawała w związku z niniejszą sprawą: - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a-c w zw. z art. 135 p.p.s.a. wniósł o objęcie kontrolą decyzji wydanych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, tj.: - o uchylenie decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku ([...] [...]), którą organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz dziecka A. O. w okresie od [...] roku do [...] roku - jako wadliwej następczo w stosunku do zaskarżonej decyzji SKO w S. z dnia [...] roku; - o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] roku ([...]), utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku, wydaną w sprawie [...] [...] - jako wadliwej następczo w stosunku do zaskarżonej decyzji SKO w S. z dnia [...] roku; - z najdalej posuniętej ostrożności, w przypadku uchylenia zaskarżonej decyzji i objęcia kontrolą Sądu ze skutkiem uchylenia także decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] roku ([...]) w części przyznającej M. O. świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka A. O. w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] roku do [...] roku wniósł o ustalenie przez Sąd, że wobec braku przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, określonych m.in. w art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 t.j. ze zm.), skarżąca nie jest zobowiązana do zwrotu pobranych świadczeń w jakiejkolwiek części; - na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów w postaci: - odpisu decyzji SKO w S. z dnia [...] roku na okoliczność decyzji wydanych w granicach niniejszej sprawy, treści i skutków tych decyzji; - wydruku z sytemu [...] z dnia [...] roku, wykonanego wyłącznie na podstawie imienia, nazwiska i numeru Pesel skarżącej, na okoliczność posiadania przez organ I instancji informacji o pobieraniu od lat przez M. O. środków z funduszu alimentacyjnego i niczym nieograniczonych możliwości ustalenia przez organ I instancji wysokości tych świadczeń w dowolnym okresie czasu; a nadto wniósł o przyznanie wynagrodzenia - kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, według norm przepisanych i z uwzględnieniem obowiązującej stawki podatku od towarów i usług. Oświadczył przy tym, że opłata (koszty) nie została uiszczona tak w części jak i w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. stwierdzająca nieważność decyzji ostatecznej z dnia [...] r. wydanej przez Prezydenta Miasta S. w części przyznania M. O. świadczenia wychowawczego na rzecz pierwszego dziecka A. O. w wysokości po [...] zł miesięcznie w okresie od [...] r. do [...] r. Przystępując do oceny legalności działania organu w granicach kontrolowanej sprawy Sąd ograniczył się wyłącznie do decyzji zaskarżonej. W decyzji tej przyjęto, że organ I instancji (przyznający świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka A. O.) obliczając dochód rodziny skarżącej nie uwzględnił dochodu z tytułu przyznanych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których wysokość organ mógł i powinien ustalić samodzielnie, na podstawie dostępnych danych zwłaszcza we własnych rejestrach i systemach. Już umieszczenie podstawowych danych skarżącej w systemie [...] (imię, nazwisko, PESEL) pozwalało na ustalenie faktu pobierania przez M. O. świadczeń z funduszu alimentacyjnego jak i wysokości wypłaconych kwot. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uznało tym samym niezawinione przez skarżącą, a obciążające organ pierwszej instancji błędy w wyliczeniu dochodu, od którego uzależnione jest przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za wystarczające do stwierdzenia, że przyznanie tego świadczenia nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowiska tego Sąd w tym składzie nie podziela. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, jakie wywołuje decyzja. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne efekty naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Zdaniem sądu rozpoznającego niniejszą sprawę żadna z wymienionych przesłanek nie występuje w okolicznościach niniejszej sprawy. Podzielić należy stanowisko strony skarżącej, że błąd w dokonanych przez organ I instancji ustaleniach faktycznych co do wysokości uzyskiwanego przez skarżącą dochodu nie może być podstawą dla stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). W szczególności, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych i w postępowaniu tym badaniu podlegają ściśle określone przesłanki nieważności. Nie sposób nie zauważyć, że stwierdzenie nieważności decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego będzie mogło prowadzić, wobec konstrukcji art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 t.j. ze zm.), do automatycznego przerzucenia konsekwencji błędu organu na skarżącą, która może zostać zobowiązaną do zwrotnego świadczenia. Kłóci się to w sposób oczywisty z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, naruszając przy tym wynikającą z art. 8 § 1 k.p.a. zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącej opisanych w pkt 7 pisma pełnomocnika skarżącej, bowiem nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości występujących w sprawie. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.