II SA/Sz 1510/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka -Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 maja 2016 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta P .z dnia [...] r. Nr [....]. Wyrokiem z dnia 6 maja 2015 r. sygn. II SA/Sz 1161/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [..] r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta P. z dnia [...] r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania G. N. zasiłku stałego i opłaty składek zdrowotnych z powodu przekroczenia kryterium dochodowego, co organy ustaliły biorąc pod uwagę dochody (emeryturę) ojca G. N. i dochody innych członków rodziny z nim zamieszkujących. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził, iż powyższe decyzje organów obu instancji zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 7, 8, 9, 10 i 77 § 1 i art. 107 K.p.a., mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu organy nie wskazały żadnych przesłanek ani dowodów na podstawie których przyjęły, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze wskazanymi w decyzji osobami, a nadto stwierdzenie to pozostaje w sprzeczności z zawartym w decyzji ustaleniem, iż skarżący (który nie jest ubezwłasnowolniony) od kilku lat przebywa w szpitalach dla [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się też do twierdzeń i stanowiska G. N. zaprzeczającego, iż prowadzi ze wskazanymi w decyzji osobami wspólne gospodarstwo domowe, gdyż od kilku lat przebywa w szpitalach dla [...]. Wydaną w wyniku powyższego wyroku decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy P. ponownie odmówił przyznania G. N., przebywającemu w Szpitalu w K., zasiłku stałego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia tym razem wskazano, iż w dniu [...] r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że wnioskodawca pomimo czasowego pobytu w Szpitalu w K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem – J. N. Ustalając wysokość dochodu na osobę w rodzinie w tym gospodarstwie domowym przyjęto za podstawę wyliczenia emeryturę ojca wnioskodawcy w wysokości [...] zł. Średni dochód na osobę w rodzinie określono zatem na kwotę [...]zł, co oznacza, że przekracza on ustalone kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie świadczenia o kwotę [..] zł ([..]). Wnioskodawca nie kwalifikuje się zatem do uzyskania wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia dochodu. Od powyższej decyzji G. N. wniósł odwołanie, w którym podniósł, iż od kilku lat przebywa na internacji – obecnie w Szpitalu w K., wcześniej w szpitalu w [...]. Podniósł, iż z uzasadnienia skarżonej przez niego decyzji wynika, że przyjęty przez organ dochód, ustalony został na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Wywiad środowiskowy nie został jednak przeprowadzony z zainteresowanym, tylko z członkami rodziny. Podtrzymał stanowisko, że nie prowadzi z ojcem wspólnego gospodarstwa, zatem przyjmowanie za podstawę rozstrzygnięcia jego dochodu jako dochodu rodziny nie ma uzasadnienia. Po rozpatrzeniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną do WSA w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie SKO wskazało, iż G. N. (ur. [...].) od 2006r. przebywał w Szpitalu dla [...] w [...], obecnie przebywa na leczeniu w Szpitalu w K. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. We wskazaniach dotyczących zatrudnienia zaznaczono "praca w warunkach chronionych". W trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że rodzina strony składa się obecnie z 2 osób: tj. wnioskodawca i jego ojciec. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku stałego dla osoby w rodzinie wynosi od 1 października 2015 r – [...]. Jak wynika z akt dochód rodziny strony wynosi [...] zł, co daje [...] zł. na osobę w rodzinie. Na dochód składają się: emerytura ojca – [...] zł, z którym jak wynika z jego oświadczenia zawartego w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu [...] r. strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W przerwach między pobytami w szpitalu strona wraca do stałego miejsca zamieszkania w P., do mieszkania ojca, pozostając na jego utrzymaniu. Jak z powyższego wynika kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, dające podstawę do przyznania pomocy zostało przekroczone, w związku z czym brak jest podstawy prawnej do przyznania stronie zasiłku stałego. Powyższą decyzję ostateczną G. N. również zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Podniósł w niej, iż od kilku lat przebywa na obserwacji sądowej - obecnie w Szpitalu Psychiatrycznym w K., wcześniej w szpitalu w [...]. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności o charakterze trwałym Jego sytuacja bytowa i życiowa nie uległa zmianie od wniesienia poprzedniej skargi do WSA w S., w 2014 roku. Składając podanie o przyznanie zasiłku stałego w 2014 r. oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, lecz nie ma własnych dochodów. Skarżący kwestionuje stanowisko SKO, że jego gospodarstwo domowe składa się z dwóch osób, tj. jego i ojca oraz zaprzecza zawartemu w decyzji stwierdzeniu, iż "w ocenie składu orzekającego w przerwach między pobytami w szpitalu strona wraca do stałego miejsca zamieszkania w Pieńkowie do mieszkania ojca, pozostając na jego utrzymaniu". Nie zgadza się z twierdzeniem organów jakoby tworzył wspólne gospodarstwo domowe z innymi członkami rodziny, nie pozostaje z nikim w faktycznym związku, wspólnie nie zamieszkuje i nie gospodaruje. Ustalenie w tym zakresie zostało dokonane przez organy obu instancji dowolnie, a wywiad środowiskowy, na który organ się powołuje nie był przeprowadzony ze skarżącym, jako stroną postępowania, tylko z członkami rodziny, choć nie jest osobą ubezwłasnowolnioną całkowicie ani częściowo. Skarżący zarzuca zatem organom naruszenie art.107 ustawy o pomocy społecznej. Uważa też, że organ w żaden sposób nie zastosował się do wskazań wynikających ze wskazanego wyżej wyroku WSA w S. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organ administracji publicznej przepisów obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego aktu prawa oraz trafności jego wykładni. W przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uwzględnia skargę, eliminując zaskarżony akt z obrotu prawnego. Przeprowadzona kontrola zgodności zaskarżonej decyzji z prawem wskazuje na zasadność skargi. Podnoszony przez skarżącego zarzut, iż organy obu instancji w sposób nieuprawiony przyjęły, iż pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swym ojcem, wspólnie z nim gospodarując, należy bowiem uznać za trafny. Organy przyjęły powyższe ustalenie nie kwestionując faktu, iż skarżący od 8 lat nie mieszka razem z ojcem a przebywa na internacji w szpitalach psychiatrycznych. SKO bez żadnych podstaw dowodowych w aktach, w tym również w treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z ojcem skarżącego, stwierdza, że skarżący mieszka i wspólnie z ojcem gospodaruje w czasie przepustek. Z wywiadu środowiskowego z dnia [...] r., na który powołują się organy obu instancji, okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w zaprotokołowanej wypowiedzi J. N. Jest to zatem dowolne ustalenie (ocena) osoby przeprowadzającej "wywiad". Skarżący twierdzeniom tym zdecydowanie zaprzecza, a organ się do tego stanowiska nie ustosunkował, ani nie wykazał, iż jest inaczej. Trafnie też skarżący zarzuca organom brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z jego udziałem, co należy uznać za naruszenie art. 7 i 77 § 1 K.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, a także nie uwzględnienie przez organy stanowiska Sądu wyrażonego w wyroku z dnia 6 maja 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 1261/14, co należy uznać za naruszenie art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazanie co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa lub okoliczności faktyczne sprawy uległy zmianie. Organy tylko częściowo uwzględniły stanowisko Sądu odnoszące się do braku podstaw do zaliczenia do dochodów, według których ustala się kryterium dochodowe dla skarżącego, dochodów rodziny szwagra skarżącego, ograniczając się tym razem do dochodów ojca, choć Sąd we wskazanym wyroku zwrócił również uwagę organów na niewykazanie przesłanki pozostawania przez skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z wszystkimi członkami rodziny wskazanymi w skarżonej w tym postępowaniu (z 2014 r.) decyzji. Organy tymczasem, bez żadnej próby weryfikacji ustaleń faktycznych w tym zakresie i skonfrontowania ich z twierdzeniami skarżącego przyjęły, iż w sytuacji skarżącego spełnione są przesłanki z art. 37 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (u.p.s.). Powyższe uchybienia przepisom postępowania miały niewątpliwy wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji zobowiązany będzie do prawidłowego ustalenia i oceny, czy można uznać skarżącego za osobę pozostającą w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.) mając na uwadze definicję rodziny zawartą w art. 6 pkt 14 u.p.s., tj. że są to osoby wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, czy też jako osobę samotnie gospodarującą (art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Przepis art. 6 pkt 14 należy rozumieć ściśle, tzn. brak ustalenia którejkolwiek ze wskazanych w nim cech rodziny (np. brak wspólnego zamieszkiwania lub gospodarowania) oznacza, iż sytuacji danej osoby nie można kwalifikować pod przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Należy też zauważyć, iż udzielanie skarżącemu przez ojca okazjonalnej pomocy finansowej przy okazji odwiedzin w szpitalu, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż są spełnione przesłanki z art. 6 pkt 14 u.p.s. Na marginesie należy zwrócić organowi pomocy społecznej uwagę, iż jego zadania polegają nie tylko na przyznawaniu lub odmowie przyznawania świadczeń, o które zwrócił się zainteresowany, ale też na wspieraniu tej osoby również przez wskazanie innych prawnych możliwości poprawy jej sytuacji, np. możliwości ubiegania się o rentę socjalną. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.