II SA/Sz 16/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. U Z A S A D N I E N I E: Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 157 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79 poz. 856 ze zm.), po rozpatrzeniu podania M. G., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ś. z dnia [...] r. Nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego o pow [...] ha położonego we wsi P., należącego do J. R., matki wnioskodawczyni. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że z decyzji z [...] r. wynika, iż J. R. opuściła należące do niej gospodarstwo rolne w [...] r. i pomimo wezwania do powrotu do niego nie powróciła, nie pozostawiła także osób reprezentujących jej prawa. Grunty wchodzące w skład gospodarstwa zostały przejęte przez Zarząd Kółka Rolniczego w P., a budynki nie były użytkowane i narażone na dewastację. W tej sytuacji przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa uznano za celowe i gospodarczo uzasadnione. Kolegium wskazało, że za gospodarstwo opuszczone uważano gospodarstwo w którym nie zamieszkiwał właściciel, ani jego małżonek, dzieci czy rodzice, a przy tym nie było ono w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że podstawę prawną decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39 poz. 174 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r., uchylony w 1982 r. Stosownie do treści tego przepisu gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa w myśl art. 2 ust. 2 ustawy orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej. W wykonaniu delegacji zawartej w art. 2 ust. 3 tej ustawy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgodnie z § ust. 1 tego rozporządzenia, gospodarstwem rolnym opuszczonym było gospodarstwo w którym nie zamieszkiwał właściciel, ani jego małżonek, dzieci czy rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie było w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się odręczne pismo podpisane "R." z dnia [...] r. z którego wynika, że J. R. zamieszkała w S. nr [...] w woj. Z. G., zwróciła się do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ś. o przejęcie na rzecz Skarbu Państwa uprawianego przez nią w P. gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Wskazała, że gospodarstwa nie uprawia od [... r. Kolegium podniosło, że wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy prawomocnej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ś. z dnia [...] r. w sprawie przejęcia na Skarb Państwa opuszczonego przez właściciela gospodarstwa rolnego. Zgodnie z zasadą trwałości decyzji ostatecznych wyrażoną w art. 16 kpa stwierdzenie nieważności takiej decyzji może nastąpić tylko w przypadkach wymienionych wyczerpująco w art. 156 § 1 kpa. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn stwierdzenia nieważności wymienionych w tym przepisie. Decyzja będąca przedmiotem postępowania została wydana na podstawie obowiązujących, w dacie jej wydania, przepisów prawa, przez organ uprawniony do jej wydania, jakim było Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ś.. W tym stanie rzeczy zarzut podniesiony przez M. G. w podaniu o stwierdzenie nieważności, że decyzja nie zawierała podstawy prawnej i została wydana przez organ nie posiadający umocowania do wydawania takich decyzji, jest nieuzasadniony. Kolegium wskazało, że kwestionowana decyzja została doręczona J. R. na wskazany przez nią adres w dniu [...] r., a odbiór przesyłki pokwitowała córka adresatki M. R. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy M. G. podniosła, że decyzja SKO jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że Jej matka opuściła gospodarstwo w [...] r. ponieważ w [...] r. zmarł ojciec wnioskodawczyni i matka była zmuszona opuścić gospodarstwo ponieważ sama nie była w stanie podołać pracy na [...] ha. Dlatego decyzja o przejęciu gospodarstwa wraz z zabudowaniami bez odszkodowania była krzywdząca dla matki skarżącej i dla samej skarżącej, pozbawiając ją dorobku całego życia. Ponadto wskazała, że zwrotne potwierdzenie odbioru na które powołuje się SKO nie dotyczy kwestionowanej decyzji ale pisma z dnia [...] r. Nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w Ś. Z tych względów decyzja jest niesłuszna i wymaga ponownego merytorycznego rozpatrzenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] r. Uzasadniając decyzję wskazało, że nie ulega wątpliwości, iż matka skarżącej porzuciła należące do niej gospodarstwo rolne, a Kolegium nie zaprzecza, że mogło to nastąpić z przyczyn wskazanych przez skarżącą. Jednak obowiązujące w dacie przejęcia gospodarstwa przepisy nie przewidywały żadnych wyjątków w tym zakresie, tzn. wyjątków ze względu na powody dla których gospodarstwo zostało opuszczone. Definiowały pojęcie gospodarstwa opuszczonego i takim właśnie gospodarstwem było gospodarstwo należące do matki skarżącej. Przejęcie gospodarstwa nastąpiło na wniosek jego właścicielki która we wniosku podała, że od [...] r. mieszka w innej miejscowości. Kolegium wskazało, że zarzut strony o nie doręczeniu decyzji z dnia [...] r. jest bezpodstawny bowiem w aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru potwierdzające doręczenie tej właśnie decyzji w dniu [...] r., pokwitowane przez M. R. – córkę. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. G. wskazała, że decyzja jest niesprawiedliwa, ponieważ nie wzięto pod uwagę wszystkich wniosków które przedstawiła we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i piśmie z dnia [...] r. oraz w odwołaniu od decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt II SA/Sz 108/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił z urzędu postępowanie sądowe zainicjowane skargą M. G., z uwagi na przedstawienie przez Naczelny Sąd Administracyjny pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, dotyczącego zastosowania art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek o którym mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu. W dniu 15 grudnia 2008 r. w sprawie o sygnaturze akt P 57/07 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał powyższe pytanie prawne i Sąd postanowieniem z dnia [...] r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W ocenie Sądu najistotniejszą okolicznością mającą wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie okazała się kwestia składu w jakim Kolegium wydało zaskarżoną decyzję. Jak wynika z akt administracyjnych, w posiedzeniu Kolegium na którym została wydana decyzja w l instancji z dnia [...] r. Nr [...] uczestniczyła w charakterze członka Kolegium M. T. Ona również uczestniczyła w posiedzeniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. Nr [...]. W myśl art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, m.in. w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Takiemu wyłączeniu podlega również, zgodnie z art. 27 § 1 k.p.a., członek organu kolegialnego. Zaskarżona decyzja została wydana w trybie art. 127 § 3 k.p.a., czyli nie w trybie typowego postępowania odwoławczego, bowiem zarówno decyzja w l jak i w II instancji wydane zostały przez ten sam organ. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż nie ma organu nadrzędnego nad samorządowymi kolegiami odwoławczymi, który byłby uprawniony do kontroli wydawanych przez nie rozstrzygnięć. Należy jednak pamiętać, iż zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. W myśl art. 127 § 3 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Strona składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ma prawo oczekiwać rozpatrzenia swojej sprawy ponownie przez inne osoby, niż te które już się w sprawie wypowiedziały. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r. w składzie siedmiu sędziów sygn. II GPS 2/2006 (ONSAiWSA 2007/3/6) - artykuł 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 zd. 2 k.p.a. ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu, czyli na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie może zatem w składzie orzekającym Kolegium rozpatrującym sprawę na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy znaleźć się członek Kolegium, który brał udział w wydawaniu pierwszej decyzji. Nadto zwrócić należy uwagę, że wyrokiem z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt P 57/07 Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu pytania prawnego NSA orzekł, że art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że w wypadku wyłączenia członka organu kolegialnego nie ustanowiono odrębnych przesłanek wyłączenia, gdyż członek organu kolegialnego podlega wyłączeniu w przypadkach określonych w art. 24 § 1 k.p.a., tj. na takich samych podstawach jak pracownik. Przesłanki wyłączenia pracownika i członka organu kolegialnego są więc tożsame i rozważania dotyczące wyłączenia pracownika można w sposób bezpośredni stosować do członków organu kolegialnego. W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ponownie rozpatrując sprawę już w prawidłowym składzie winno rozpoznać wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Z uwagi na zaistniałe naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skutkujące uchyleniem zaskarżonej decyzji, przedwczesne było rozważanie przez Sąd zarzutów podniesionych w skardze. Nie przesądzając zatem ostatecznego wyniku sprawy, wobec naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "b" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami) uchylił zaskarżoną decyzję.