II SA/Sz 162/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2018 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie decyzji w sprawie przyznania pomocy pieniężnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) oraz art. 19d ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1255), dalej określanej też jako "ustawa o kombatantach", po rozpatrzeniu wniosku S. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z dnia [...] r. odmawiającą przyznania pomocy pieniężnej, uchylił decyzję własną z dnia [...] r., nr [...] i orzekł o przyznaniu S. C. doraźnej pomocy pieniężnej w wysokości [...] zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] r. wpłynął do Urzędu wniosek S. C. o przyznanie pomocy pieniężnej ze środków budżetowych znajdujących się w dyspozycji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z uwagi na wysokie koszty zakupu aparatu słuchowego. Strona złożyła podanie na formularzu wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej na dofinansowanie zakupu aparatów słuchowych dla Członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej. W związku z tym, że Szef Urzędu dysponując ograniczonym budżetem nie przekazuje - w myśl art. 19b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - środków gminom na pomoc pieniężną przeznaczoną dla kombatantów i innych osób uprawnionych, wnioskodawcy pozbawieni są de facto możliwości ubiegania się o taką pomoc na podstawie art.19b ust. 1. Dlatego też wpływające do Urzędu wnioski o przyznanie doraźnej pomocy pieniężnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych traktuje jako szczególnie uzasadnione i rozpatruje je w trybie art. 19d wyżej cytowanej ustawy. Na podstawie art. 19d oraz w związku z art 19 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wprowadził Program dofinansowania zakupu aparatów słuchowych dla Członków Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej. Ze względu na ogromne zainteresowanie pilotażowym programem dofinansowania zakupu aparatów słuchowych i tym samym wyczerpaniem środków finansowych przeznaczonych na ten cel, Urząd zakończył realizację programu pilotażowego. Na zasadach określonych w programie pilotażowym zostały rozpatrzone wnioski, które wpłynęły do Urzędu do dnia [...] r. Pozostałe wnioski rozpoznane zostały w trybie zwykłym - w ramach pomocy pieniężnej udzielanej kombatantom przez Szefa UdSKiOR. Strona wezwana do uzupełnienia wniosku o dokument świadczący o aktualnie uzyskiwanym dochodzie w wyznaczonym terminie nie przedstawiła żądanego dokumentu. Z tego względu [...] r. wydano decyzję odmawiającą przyznania pomocy pieniężnej ze względu na brak możliwości ustalenia sytuacji materialnej zainteresowanej. W dniu [...] r. do Urzędu wpłynęło pismo strony, które zostało zakwalifikowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaś [...] r. strona udzieliła odpowiedzi na ponowne wezwanie przedstawiając dokument o uzyskiwanym dochodzie. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jej dochód stanowi świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie. Strona przedstawiła fakturę VAT z [...] r. za zakup aparatu słuchowego wraz z wkładką na kwotę [...]zł (refundacja NFZ [...] zł, dopłata strony [...] zł). Ponadto wnioskodawczyni w swoim wystąpieniu wspomniała o wysokich kosztach bieżącego utrzymania, jednakże nie przedstawiła dokumentów potwierdzających ww. okoliczności. Następnie organ wyjaśnił, że szczególna opieka państwa nad kombatantami, ofiarami represji i pozostałymi po nich wdowami lub wdowcami realizowana jest poprzez wypłatę comiesięcznych dodatków do rent i emerytur, natomiast doraźną pomocą pieniężną mogą zostać dodatkowo objęte wyżej wymienione osoby znajdujące się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Wnioskodawczyni, jako kombatantka jest uprawniona do otrzymywania, wraz ze świadczeniem emerytalno-rentowym, stałych dodatków: kombatanckiego, kompensacyjnego i ryczałtu energetycznego w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie (od [...] r.). Wypłacana stronie z tego tytułu każdego miesiąca kwota w skali rocznej wynosi [...] zł. Podkreślić należy, iż ryczałt energetyczny stanowiący kwotę [...]zł miesięcznie ([...] zł rocznie) przeznaczony jest na takie cele, jak opłaty za gaz, energię elektryczną, zakup opału. Oprócz tego kombatantom i innym osobom uprawnionym, pobierającym emeryturę lub rentę albo uposażenie w stanie spoczynku bądź uposażenie rodzinne przysługują ulgi taryfowe w wysokości 50% przy przejazdach środkami komunikacji miejskiej oraz ulga w wysokości 51% w komunikacji krajowej przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w 1 i 2 klasie pociągów osobowych i pospiesznych w komunikacji zwykłej i przyspieszonej na podstawie biletów jednorazowych oraz w 2 klasie pociągów innych niż osobowe i pospieszne - na podstawie biletów jednorazowych (art. 20 ust. 1 -2 pkt 1 ustawy o kombatantach (...). Istotnym jest również, że stosownie do art. 47c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1938 ze zm.), kombatanci, inwalidzi wojenni i wojskowi mają prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach. Ponadto, zgodnie z cytowaną ustawą o kombatantach (...), kombatantom przysługuje również pierwszeństwo do środowiskowej opieki socjalnej w miejscu zamieszkania oraz uzyskania miejsc w domach pomocy społecznej, w szczególności w domach przeznaczonych dla kombatantów (art. 18). Zgodnie z art. 43a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wnioskodawczyni, jako osobie, która ukończyła 75. rok życia, przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne określone w wykazie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1844) na podstawie recepty wystawionej przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarkę podstawowej opieki zdrowotnej albo lekarza posiadającego prawo wykonywania zawodu, który zaprzestał wykonywania zawodu i wystawił receptę dla siebie albo dla małżonka, wstępnych lub zstępnych w linii prostej oraz rodzeństwa. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581) stronie przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki o kategorii dostępności Rp lub Rpz oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte decyzją o refundacji, dopuszczone do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Pomoc pieniężna, przyznawana w podstawowym przewidzianym dla niej trybie, w zgodzie z przepisami ustawy o kombatantach - art. 19a ust. 1 pkt 1, nie może być udzielona osobie, w przypadku gdy wnioskodawca pobiera rentę inwalidy wojennego lub wojskowego, której dochód przekracza 300 % najniższej emerytury, tj. od [...] r. [...] zł, a zatem dochód strony przekracza granicę dochodową ustanowioną w cytowanej wyżej ustawie, która stanowi dla Urzędu istotny punkt odniesienia (ze względu na nieudzielanie pomocy przez gminy). Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dysponuje ograniczonym budżetem przeznaczonym na pomoc socjalną i musi brać pod uwagę potrzeby w pierwszej kolejności tych osób, które dotychczas nie korzystały z tej formy pomocy. Ponadto, pomoc ta jest świadczeniem fakultatywnym, a nie obowiązkowym co oznacza, że Szef Urzędu może udzielić wnioskodawcy wsparcia finansowego, ale nie jest do tego zobowiązany. Zatem biorąc pod uwagę zarówno fakultatywny charakter pomocy, jak i fakt, iż organ działa w granicach uznania administracyjnego oraz uwzględniając własne możliwości finansowe, Szef Urzędu nie jest w stanie przyznać pomocy zgodnie z oczekiwaniami. Jednakże mając na względzie zaawansowany wiek strony, fakt, iż strona pierwszy raz ubiega się o przyznanie pomocy pieniężnej, a także przedłożoną dokumentację, postanowiono uchylić decyzję własną i przyznać pomoc pieniężną, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wysokość przyznanej kwoty została określona po dokonaniu przez Urząd oceny sytuacji życiowej i potrzeb strony, przy uwzględnieniu wielkości puli środków jaka znajduje się w dyspozycji Szefa Urzędu oraz konieczności zapewnienia sprawiedliwego traktowania osób uprawnionych do pomocy. S. C. zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej skontrolowanie co do wymogów proceduralnych. W uzasadnieniu skargi strona zwróciła uwagę, że to organ przesłał do niej ankietę z propozycją złożenia wniosku pod warunkiem przedstawienia dowodu zakupu aparatu słuchowego. Zdaniem skarżącej, gwarantowano jej zwrot całości kwoty. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w takim trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, zaś strona skarżąca zawiadomiona o tym wniosku w przewidzianym terminie nie sprzeciwiła się temu żądaniu. Umożliwiało to Sądowi rozpoznanie sprawy z zastosowaniem ww. ustawowego odstępstwa od obowiązku przeprowadzenia rozprawy. Przedmiotem skargi stała się decyzja wydana w oparciu o art. 19d ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach kombatantom i innym osobom uprawnionym, a także pozostałym po nich wdowom lub wdowcom – emerytom, rencistom, inwalidom, osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne, na ich wniosek, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach, niż określone w art. 19a ust. 1-3. Z przepisu tego wynika, że organ ma prawo przyznać wnioskowaną pomoc finansową nawet w sytuacji przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego ustalonego przepisami ww. ustawy. Przy tym wskazany przepis art. 19d nie obliguje organu do przyznania takiej pomocy w każdym przypadku, pozostawiając to uznaniu organu. Na uznaniowy charakter decyzji wydanej na podstawie art. 19d ustawy o kombatantach wskazuje użyte w tym przepisie sformułowanie "Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może przyznać pomoc pieniężną". W takiej sytuacji to organ, a nie sąd administracyjny, decyduje o tym w jakiej wysokości przedmiotowe świadczenie może być przyznane, biorąc pod uwagę z jednej strony ilość środków finansowych, którymi organ dysponuje, a z drugiej strony – ilość wniosków zgłoszonych przez osoby uprawnione. Kontrola sądowa takich decyzji zmierza jedynie do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zwrócić należy uwagę, że przesłany skarżącej przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych formularz wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej na dofinansowanie zakupu aparatów słuchowych dla Członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej nie zawierał informacji o gwarancji pokrycia 100% wydatków za zakup aparatu. W pouczeniu, na stronie drugiej w pkt 6 wskazano jedynie, że maksymalna kwota pomocy wynosi 100% różnicy pomiędzy ceną całkowitą aparatu/aparatów a dofinansowaniem z NFZ, PCPR lub innych źródeł, ale nie więcej niż [...] zł. Z informacji zamieszczonych na stronie internetowej Urzędu do Spraw Kombatantów wynikało, że "(...) od 7 kwietnia 2017 r. realizowany jest program dofinansowania zakupu aparatów słuchowych dedykowany weteranom - członkom Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość RP. Program ma charakter pilotażowy i będzie trwał do dnia 31 sierpnia 2017 roku lub do dnia wyczerpania przeznaczonych na realizację środków finansowych (jeżeli nastąpi to wcześniej)". Złożenie wniosku było zatem dobrowolne i poparte uzasadnionym zakupem aparatu słuchowego udokumentowanego fakturą VAT. Z przedłożonej przez skarżącą faktury VAT nr SZ [...] z dnia [...] r. (karta 3 akt administracyjnych) wynika, że aparat słuchowy kosztował [...] zł brutto. Według rozliczenia w ramach systemu refundacyjnego NFZ, refundację NFZ określono na [...] zł zaś udział własny pacjenta na [...] zł. Uwzględniając wniosek skarżącej organ zaskarżoną decyzją przyznał stronie pomoc pieniężną w wys. [...] zł, co oznacza, że udział własny skarżącej w zakupie aparatu, przy skorzystaniu z refundacji NFZ, powinien wynieść [...] zł. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, zdaniem Sądu, organ trafnie wskazał, że skarżąca uzyskuje świadczenie z ZUS w wys. [...] zł miesięcznie netto, co wynika z decyzji Dyrektora ZUS [...] z dnia [...] r. o podwyższeniu renty (karta 28 akt administracyjnych). Pomimo wyczerpania się środków przeznaczonych na pilotażowy program dofinansowania zakupu aparatów słuchowych i przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego wynikającego z art. 19a ust. 1 ustawy o kombatantach, organ uznał za zasadne przyznanie doraźnej pomocy pieniężnej w wys. [...] zł oceniając sytuację skarżącej jako przypadek szczególnie uzasadniony. Organ prawidłowo zwrócił uwagę, że przyznane wsparcie finansowe ma charakter świadczenia fakultatywnego. W ocenie Sądu, organ słusznie wskazał również, że możliwości finansowe Urzędu do Spraw Kombatantów nie są nieograniczone i z tego powodu organ nie ma możliwości przyznać pomocy finansowej wszystkim zainteresowanym zgodnie z ich oczekiwaniami. Zdaniem Sądu, podejmując zaskarżoną decyzję organ nie naruszył granic uznania administracyjnego, w sposób przystępny i wyczerpujący wyjaśniając stronie motywy podjętego rozstrzygnięcia uwzględniając przy tym już udzielane skarżącej wsparcie z tytułu posiadania statusu kombatanta oraz inne uprawnienia z tym związane. Zaskarżona decyzja spełnia wszystkie wymogi proceduralne określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności te które zawarte są w art. 107 § 3, a dotyczące przedstawienia okoliczności faktycznych i prawnych uwzględnionych przez organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie będąc powołany i zobowiązany do oceny zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem uznał, że kwestionowana decyzja prawa nie narusza, co skutkować musiało oddaleniem skargi, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).