II SA/Sz 170/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Wojewoda decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji udzielającą E. i J.S. pozwolenia na rozbudowę i przebudowę budynku mieszkalnego w zabudowie. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J.W., właścicielka budynku. Skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...], złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wyjaśniła, że jest niepracującą samotną matką i nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że posiada dom o pow. [...], nie ma żadnych przedmiotów wartościowych ani oszczędności, a jedynym dochodem jej rodziny są alimenty w łącznej kwocie [...] miesięcznie, w całości przeznaczone na utrzymanie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 17 marca 2015 r. skarżąca wyjaśniła, że środki pobrane przez nią z konta zostały przeznaczone na niezbędne, bardzo drogie, leczenie. Ponadto, że przez ostatnie lata opiekowała się swoją chorą, zmarłą mamą, z którą mieszkała i która otrzymywała rentę po swoim mężu. Środki zgromadzone na koncie skarżącej to jej oszczędności, które wnioskodawczyni przeznaczyła na leczenie. Skarżąca przedłożyła zaświadczenie z kliniki, z którego wynika, że leczy się w tej klinice a całkowity koszt leczenia wynosi [...]. Postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarga w niniejszej sprawie została sporządzona w dniu 30 grudnia 2014 r., a w dniu 22 lutego 2015 r. skarżąca oświadczyła, że jej dochód stanowią jedynie alimenty i nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wynika, że w okresie od [...] do [...], a więc po wniesieniu skargi, wypłaciła ona z rachunku bankowego kwotę [...]. W dniu 30 stycznia 2015 r. saldo na rachunku bankowym skarżącej wynosiło [...]. Z wniosku oraz przedłożonych dowodów wynika, że skarżąca mieszka we własnym domu o pow. [...] z córkami, ich stały miesięczny dochód wynosi [...], a stałe comiesięczne wydatki wynoszą ok. [...] zł (telefon [...] zł, czesne jednej z córek [...], woda [...], energia elektryczna [...]ł, gaz ok. [...], wywóz odpadów). Skarżąca oświadczyła, że na miesięczne bilety sieciowe dla córek wydaje [...], chociaż cena miesięcznego biletu sieciowego na wszystkie linie dla osoby studiującej wynosi [...] (www.zditm.szczecin.pl/ceny). Referendarz sądowy wskazał ponadto, że skarżąca posiada własny dom i stałe dochody pozwalające na zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych rodziny, zaś po wniesieniu skargi, w czasie kiedy złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, dysponowała oszczędnościami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych w całości. Okoliczność, że skarżąca jest samotną, niepracującą matką dwóch studiujących córek, nie jest sama w sobie wystarczająca do uznania, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. Z zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy wynika bowiem, że skarżąca nie szuka pracy, a przeprowadzone postępowanie wykazało, że jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi i ustanowić pełnomocnika procesowego korzystając z posiadanych zasobów. Zdaniem referendarza sądowego, wydatki wnioskodawczyni w kwocie [...] zł na leczenie, nie mieszczą się w pojęciu koniecznych kosztów utrzymania. Ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, by znajdowała się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie całkowitych czy częściowych kosztów postępowania, wniosek należało oddalić. Pismem z dnia 15 kwietnia 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, do którego załączyła wydruk z rachunku bankowego z zestawieniem operacji za okres od [...] z saldem końcowym na kwotę [...] oraz z saldem poprzednim na kwotę [...] oraz rachunek za gaz na kwotę [...] za okres– [...]. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podała, że wydatki na utrzymanie domu, wyżywienie, czesne córki, materiały i bilety wynoszą miesięcznie [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zdanie pierwsze w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu prze sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, w szczególności, gdy osoba ta ma stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. W ocenie Sądu, okoliczności, na które powołuje się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy i w sprzeciwie skarżąca, uzasadniałyby przynajmniej częściowe zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie. Jednak analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącej nie jest aż tak trudna, jak usiłuje wykazać. Jak wynika z załączonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego skarżącej, w okresie od [...], a więc po wniesieniu skargi, wypłaciła ona z rachunku bankowego kwotę [...]. W dniu [...] saldo na rachunku bankowym skarżącej wynosiło [...], zaś w dniu [...] – [...]. Wskazane okoliczności mają, zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla ustalenia sytuacji ekonomicznej skarżącej. Wprawdzie z oświadczeń skarżącej wynika, że posiadane oszczędności zmuszona była przeznaczyć na kosztowne leczenie stomatologiczne, jednak w ocenie Sądu, wydatki wnioskodawczyni w kwocie [...] na przedmiotowe leczenie, nie mieszczą się w pojęciu koniecznych kosztów utrzymania. Należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wysokie koszty leczenia, których Sąd nie neguje, nie stanowią jednak, zdaniem Sądu, wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego. W świetle ww. okoliczności należy uznać, że informacje o stanie majątkowym i rodzinnym skarżącej pozwalają stwierdzić, że skarżąca nie wykazała dostatecznie zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.