II SA/Sz 176/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 2 lutego 2024 r. nr SKO/HM/430/26/2024 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 13 grudnia 2023 r., nr RO.S.304081.6233-033569.2023.MM Decyzją z dnia 13 grudnia 2023 r., na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 – j.t. ze zm.), dalej jako "u.p.s.", Prezydent Miasta Szczecin odmówił przyznania A. N., dalej jako "skarżący", zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłaty do ubezpieczenia na życie, ubezpieczenia mieszkania i spłaty raty za kuchenkę gazową. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, powołując się na art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wyjaśnił, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dalej organ podał, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, a także na podstawie zebranych dokumentów ustalił, iż miesięczny dochód skarżącego wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296), które wynosi 776,00 zł. Następnie organ, odnosząc się do treści wniosku skarżącego wskazał, że dofinansowanie do ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia mieszkania oraz spłaty rat za kuchenkę gazową nie jest pierwszoplanową potrzebą bytową. W odniesieniu do dofinansowania spłaty rat za kuchenkę gazową organ stwierdził dodatkowo, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających jej zakup. Podsumowując, organ I instancji wyjaśnił, że decyzja w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę ustawowych kryteriów nie musi się wiązać z jego przyznaniem. Organ musi bowiem brać pod uwagę potrzeby innych osób występujących o przyznanie pomocy, a także wysokość posiadanych na ten cel środków. Wskazano przy tym jakimi środkami dysponuje organ i jaka jest obecna i przewidywana liczba osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej podkreślając, że możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone. W odniesieniu do wniosku skarżącego organ wskazał, że nie pozostaje on bez pomocy, bowiem od dnia 1 grudnia do dnia 31 grudnia 2023 r. został objęty pomocą w formie zasiłku okresowego w kwocie [...]zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu żywności środków czystości i higieny osobistej. Otrzymywał również, w tym samym okresie, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu", w kwocie [...]zł. A. N. złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 2 lutego 2024 r., orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu podzielił stanowisko organu I instancji, iż dofinansowanie do ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia mieszkania oraz spłaty rat za kupioną kuchenkę gazową nie jest pierwszoplanową potrzebą bytową. Kolegium przeanalizowało następnie sytuację skarżącego i uznało, że pozostaje on pod stałą opieką Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie, skąd w kolejnych latach otrzymywał pomoc finansową w formie zasiłków celowych i zasiłku okresowego z przeznaczeniem na różne cele, m.in. dofinansowanie do zakupu farb niezbędnych do pomalowania mieszkania, żywności, środków higieny osobistej, czy wykup leków. W ocenie Kolegium, decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z prawem. A. N. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, domagając się jej uchylenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, w dniu 14 sierpnia 2024 r., pełnomocnik skarżącego, wyznaczony w ramach prawa pomocy, podtrzymał skargę akcentując, iż katalog potrzeb, które mogą zostać zrealizowane za pomocą zasiłku celowego jest otwarty. Skarżący wyjaśnił, że na żądanie organu dostarczyłby dokument potwierdzający zakup kuchenki, jednak pracownik nie domagał się od niego takiego dokumentu na plecenie przełożonego. Okazał również liczne dokumenty potwierdzające stan jego zdrowia wskazując, że organ był o tym na bieżąco informowany, a zaświadczenia znajdowały się w aktach sprawy, a potem zniknęły. Skarżący wskazał, że ma poświadczenie z banku na okoliczność spłacania rat za kuchenkę, a także dokumenty dotyczące ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia mieszkania. Podniósł, że kuchenkę kupił za gotówkę, bo żadna z firm nie dałaby mu jej na raty, a jedynie ubezpieczenie wziął na raty. Podkreślił, że sprzęt może się zepsuć w każdej chwili, a nie byłoby go stać na zakup kuchenki co dwa lata. Dlatego wykupił ubezpieczenie. Skarżący wyjaśnił, że ubiegał się o zasiłek celowy na spłatę rat za ubezpieczenie kuchenki, na które go nie stać, a nie za samą kuchenkę, której zakupu dokonał i łączył raty ubezpieczenia z zakupem kuchenki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 – j.t.) kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten, podobnie jak poprzedzająca go decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu nakazującym ich usunięcie z obiegu prawnego. W badanej sprawie skarżący domagał się przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na "opłacenie ubezpieczeń na życie i mieszkanie oraz spłatę raty za kuchnię (57 zł – przedostatnia rata)". Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Stosownie do ust. 2 przywołanego przepisu, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Rację należy przyznać pełnomocnikowi skarżącego, iż katalog potrzeb wymienionych w treści przepisu, a uzasadniających przyznanie zasiłku celowego ma charakter otwarty. Oznacza to, że świadczenie może zostać przyznane również na cel niewymieniony w art. 39 ust. 2 u.p.s. Warunkiem wszakże przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie jakiejkolwiek potrzeby, czy to wymienionej, czy niewymienionej w art. 39 ust. 2 u.p.s., jest aby stanowiła ona niezbędną potrzebę życiową. Chodzi więc nie o jakąkolwiek potrzebę wyrażoną we wniosku o przyznanie świadczenia, ale o taką, której zaspokojenie jest niezbędne do normalnej egzystencji. Złożenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego uruchamia postępowanie, w toku którego organ winien ustalić sytuację materialną wnioskodawcy, w szczególności, czy jego dochód nie przekracza ustalonego kryterium dochodowego, warunkującego przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. W tym celu organ winien przeprowadzić wywiad środowiskowy, o którym mowa w art. 107 u.p.s., w trakcie którego sytuacja dochodowa i rodzinna osoby ubiegającej się o zasiłek celowy powinna zostać ustalona. W przypadku ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego, przeprowadzenie wywiadu środowiskowego winno również mieć na celu umożliwienie dokonania organowi oceny, czy w odniesieniu do wnioskodawcy, deklarowany cel przeznaczenia środków z zasiłku stanowić będzie realizację niezbędnej potrzeby bytowej. Inaczej mówiąc, czy w odniesieniu do konkretnej osoby i jej sytuacji, realizację określonej we wniosku potrzeby należy uznać za niezbędną, biorąc pod uwagę zarówno dane zawarte we wniosku, jak i dane wynikające z wywiadu środowiskowego, w tym sytuacji zdrowotnej, lokalowej i innych danych, które wskazywałyby na konieczność przyznania świadczenia. Okoliczności te powinny być następnie przez organ przeanalizowane, a ich analiza i stanowisko organu winno znaleźć odzwierciedlenie w wydanej decyzji administracyjnej. Przy czym wskazać należy, że o ile decyzja uwzględniająca wniosek może nie zawierać uzasadnienia (art. 107 § 4 k.p.a.), o tyle decyzja, która wniosku nie uwzględnia, bądź uwzględnia go jedynie częściowo, winna zawierać szczegółowe uzasadnienie, spełniające wymogi, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Zatem, w badanej sprawie organ, uznając, że dofinansowanie do ubezpieczenia na życie i ubezpieczenia mieszkania nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej winien stanowisko w tym zakresie szczegółowo uzasadnić, uwzględniając wyjaśnienia skarżącego złożone w piśmie z dnia 17 listopada 2023 r. Tymczasem organ I instancji zasadność przyznania zasiłku na ten cel skwitował jedynie stwierdzeniem, iż nie stanowią one niezbędnej potrzeby życiowej, nie przywołując żadnej argumentacji na potwierdzenie tej tezy, co uniemożliwia odtworzenie toku rozumowania organu, a w konsekwencji dokonanie kontroli decyzji i zbadanie, czy nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Należy bowiem podkreślić, że uznanie nie oznacza dowolności. Jakkolwiek decyzja uznaniowa zawiera pewien element swobody w działaniu organu, nie oznacza jednak, iż organ może orzekać według własnego uznania, bez oparcia decyzji na racjonalnych i dających się zweryfikować przesłankach, które podlegają ocenie. Organ odwoławczy w zasadzie powtórzył argument o tym, iż ubezpieczenie nie jest realizacją niezbędnej potrzeby bytowej, nie odnosząc tej argumentacji do realiów badanej sprawy, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Podobne stanowisko organ zajął w odniesieniu do dofinansowania do zakupu kuchenki. Nie wskazał przy tym z jakich względów uznał, że zakup takiego sprzętu, stanowiącego podstawowe wyposażenie kuchenne, pozwalające na przygotowanie ciepłych posiłków, co w przypadku osoby z różnymi dolegliwościami jest szczególnie istotne, nie stanowi realizacji niezbędnej potrzeby życiowej. Dalej wskazać należy, że organ przyjął, iż skarżący ubiega się o dofinansowanie zakupu kuchenki wskazując, że nie przedłożył na tę okoliczność żadnych dokumentów, w szczególności dowodu jej zakupu. Analiza akt sprawy potwierdza wskazywaną przez skarżącego okoliczność, iż nie był przez organ wzywany do przedłożenia tych dokumentów. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie z dnia 6 grudnia 2023 r., z którego wynika, że skarżący "spłaca kuchnię w ratach(57 zł –m-c), z pieniędzy otrzymywanych z MOPR i nie ma na to dokumentu podczas wywiadu". Dokument ten można zatem zinterpretować w ten sposób, że skarżący podczas przeprowadzania wywiadu nie posiadał przy sobie dokumentu potwierdzającego zakup kuchenki, a nie – jak uczynił to organ, że dokumentu takiego w ogóle nie posiada. Winno to skłonić organ do zobowiązania skarżącego do przedłożenia dowodu zakupu kuchenki w zakreślonym terminie, z pouczeniem o konsekwencjach niewykonania tego zobowiązania. Pozwoliłoby to organowi na sprecyzowanie wniosku i ustalenie czego tak naprawdę domaga się skarżący, który raty za ubezpieczenie kuchenki wiązał z dokonaniem jej zakupu i tak też sformułował wniosek o przyznanie pomocy. Z informacji przekazanych przez skarżącego na rozprawie wynika natomiast, że w istocie skarżącemu chodziło o przyznanie pomocy na opłacenie rat za ubezpieczenie zakupionej już kuchenki. Zatem wniosek nie został rozpoznany poprawnie, bowiem czym innym jest dofinansowanie do zakupu urządzenia, a czym innym dofinansowanie do jego ubezpieczenia. Na marginesie należy zauważyć, co Sądowi wiadome jest z urzędu (sprawa o sygn. akt II SA/Sz 10/24), że skarżący składał już, w dniu 31 sierpnia 2023 r., wniosek o przyznanie dofinansowania do zakupu kuchenki gazowej. Decyzją Prezydenta Miasta Szczecin, z dnia 20 września 2023 r., wniosek ten został załatwiony odmownie, a decyzją z dnia 7 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało tę decyzję w mocy. Oznacza to, że decyzja o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup kuchenki stała się ostateczna przed złożeniem przez skarżącego wniosku z dnia 13 grudnia 2023 r. Procedowanie zatem kolejnego wniosku w sprawie, która została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją, jeżeli nie uległ zmianie stan faktyczny i stan prawny prowadziłoby do wydania obarczonej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W świetle powyższych okoliczności fakt, iż skarżący złożył kolejny wniosek o dofinansowanie zakupu kuchenki, podczas gdy jeden jego wniosek został już rozpatrzony, winien również skłonić organ do wyjaśnienia, czego w istocie ten wniosek dotyczy. Postępowanie zostało zatem, w ocenie Sądu, przeprowadzone z naruszeniem przepisów procedury, a wydane decyzje nie poddają się kontroli z uwagi na lakoniczne odniesienie się do meritum sprawy i brak rzetelnego uzasadnienia stanowiska organów obu instancji w tym zakresie, a także częściowe wadliwe rozpoznanie wniosku skarżącego w odniesieniu do dofinansowania zakupu kuchenki, czego skarżący się nie domagał. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Organ, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy uwzględni powyższe rozważania będąc związany wyrokiem, stosownie do art. 153 przywołanej ustawy.