II SA/Sz 183/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.),, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Odwoławczej Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu S. .z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium rektora dla najlepszych studentów oddala skargę. Wnioskiem z dnia 19 października 2017 r. M. P. ubiegał się o przyznanie stypendium Rektora Uniwersytetu S. dla najlepszych studentów, wskazując na osiągnięcia naukowe i załączając do wniosku dokumenty na ich potwierdzenie. Decyzją z dnia [...] r. Wiceprzewodniczący Uczelnianej Komisji do Spraw Pomocy Materialnej Uniwersytetu S. odmówił M. P. przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów na kierunku [...], w roku akademickim [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż ustalił, że strona ukończyła studia jednolite magisterskie na kierunku [...], co uniemożliwia otrzymanie ww. stypendium na kierunku pedagogika drugiego stopienia, gdyż nie stanowi kontynuacji studiów w rozumieniu § 3 ust. 3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu S. w roku akademickim [...]. M. P. złożył odwołanie od tej decyzji, powołując się na art. 2 i 32 Konstytucji, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odwoławcza Uczelniana Komisja ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu S decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 t.j.) oraz art. 181 ust. 1, art. 207 ust. 1, 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm. t.j.), § 3 ust. 3 oraz § 22 ust. 1-3 Regulaminu zasad i trybu przyznawania pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu S. w roku akademickim [...], utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazując, iż zgodnie z postanowieniami Regulaminu oraz ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym student, który ukończył już jeden kierunek studiów nie może otrzymywać świadczeń pomocy materialnej. M. P. złożył skargę na decyzję Odwoławczej Uczelnianej Komisji ds. Pomocy Materialnej Uniwersytetu S. podnosząc, iż nie zgadza się z nią, ponieważ rażąco narusza jego prawa konstytucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 – j.t. ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – j.t.) – dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji Sąd, stosownie do art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa. Przedmiotem skargi w badanej sprawie jest decyzja, którą odmówiono skarżącemu M. P. przyznania stypendium Rektora Uniwersytetu S. dla najlepszych studentów roku akademickim [...]. Wyjaśnić zatem należy, że stosownie do art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1842 ze zm.), dalej zwaną "p.s.w.", student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie: 1) stypendium socjalnego, 2) stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, 3) stypendium rektora dla najlepszych studentów, 4) stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Określone w art. 173 ust. 1 p.s.w. prawo do pomocy materialnej przysługuje zatem studentowi, czyli osobie kształcącej się na studiach wyższych (zob. art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w.), które ustawa definiuje jako studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię do tego uprawnioną (zob. art. 2 ust. 1 pkt 5 p.s.w.). Zgodnie z art. 175 ust. 2 p.s.w. stypendia rektora dla najlepszych studentów są przyznawane na wniosek studenta przez rektora. Dalej w treści art. 184 ust. 5 p.s.w. uregulowano, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Przepis ten zatem wyraźnie stanowi, że student, który ukończył już jeden kierunek studiów, może otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów tylko wtedy, gdy studiuje w celu uzyskania tytułu magistra. Student nie jest zatem uprawniony do otrzymywania świadczeń przewidzianych w art. 173 ust. 1 p.s.w. w przypadku gdy: 1) uzyskał już tytuł magistra na innym kierunku studiów: w tym przypadku nie została bowiem spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra; 2) studiował drugi kierunek studiów na studiach pierwszego stopnia: w tym przypadku również nie została spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. Na podstawie art. 184 ust. 5 p.s.w. nie może zatem uzyskać stypendium student, który uzyskał już tytuł magistra na innym kierunku studiów, ponieważ w tym przypadku nie zostanie spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. W przepisie tym słowo kontynuuje odnosi się zarówno do kontynuowania nauki (przypadek ten dotyczy skarżącego, która kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, tj. pedagogika), jak i do kontynuowania studiów (w ramach rozpoczętych studiów wyższych). W pierwszym znaczeniu tzn. w sytuacji kontynuowania nauki na drugim kierunku studiów, po ukończeniu jednego kierunku studiów – stypendium nie przysługuje. W drugim znaczeniu, tj. kontynuowania studiów na drugim kierunku w celu uzyskania tytułu magistra – stypendium może być przyznane. Pojęcie "kontynuuje studia" użyte w art. 184 ust. 5 p.s.w. oznacza zatem dalsze podnoszenie swojego wykształcenia (studiowanie), ale tylko do momentu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, w okresie najwyżej 3 lat. W konsekwencji uznać należy, że stypendium można przyznać tylko wtedy, gdy drugi kierunek studiów prowadzi do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra. Tylko bowiem przy takiej interpretacji art. 184 ust. 5 p.s.w. będzie spełniony zamiar przyświecający ustawodawcy, a polegający na wspieraniu materialnym z pieniędzy podatnika studenta, który ukończył już studia na jednym z kierunków na studiach pierwszego stopnia (uzyskał wykształcenie na poziomie licencjackim) i umożliwienia mu kontynuowania studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra. W rozpoznawanej sprawie skarżący ukończył jednolite studia na kierunku socjologia na Uniwersytecie S. i uzyskał tytuł magistra co oznacza, że w jego przypadku w ogóle nie można mówić o prawie do świadczeń określonych w art. 173 ust. 1 p.s.w. Skarżący nie kontynuuje bowiem studiów po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, a tylko w takiej sytuacji przysługiwałoby prawo do świadczeń wymienionych w art. 173 ust. 1 pkt 3 p.s.w. Tym samym organy zasadnie uznały, że skarżącemu nie przysługuje stypendium rektora dla najlepszego studenta. Wprawdzie organy w sentencji decyzji nie wskazał w podstawie prawnej art. 184 ust. 5 p.s.w., to jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego Sąd wskazuje, że analizy tego zagadnienia dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 listopada 2013 r., K 40/12, który uznał, że art. 184 ust. 5 p.s.w. w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., jest zgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 2 i art. 70 ust. 4 Konstytucji. Trybunał wskazał, iż "status studenta oraz osiąganie wyróżniających się wyników w nauce to cechy, którymi legitymują się także osoby, które po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuują naukę na drugim kierunku studiów. Tym samym pozbawienie w trybie art. 184 ust. 5 p.s.w., części studentów prawa do przyznania przedmiotowego świadczenia, prowadzi do zróżnicowania podmiotów podobnych". Powyższe ustalenie jednakże, zdaniem TK, nie przesądziło o niekonstytucyjności komentowanego przepisu. W świetle art. 70 ust. 4 Konstytucji obowiązkiem władz publicznych jest zapewnienie powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. W tym celu tworzone są systemy indywidualnej pomocy dla studentów. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "okoliczność ukończenia jednego kierunku studiów zwalnia władze publiczne z obowiązku dalszego wspierania lub nagradzania za szczególne osiągnięcia osób, które zdecydowały się kontynuować edukację na kolejnym kierunku studiów. Odmienne ich potraktowanie, w porównaniu do osób, które nie zdobyły jeszcze wyższego wykształcenia, jest zgodne z celem przepisów regulujących formy pomocy państwa dla studentów. Ukończenie studiów przez obywatela prowadzi do osiągnięcia celu, jakim było umożliwienie zdobycia wykształcenia i do wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 70 ust. 4 Konstytucji". W konsekwencji należy uznać, że państwo wywiązało się z obowiązku wskazanego w art. 70 ust. 4 Konstytucji, w trakcie studiów na pierwszym (ukończonym) kierunku, a odstępstwo od zasady równości jest usprawiedliwione. W zakresie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ustawodawca w art. 184 ust. 5 p.s.w. posłużył się kryterium prowadzącym do zróżnicowania podmiotów podobnych, charakteryzujących się cechami relewantnymi z punktu widzenia ocenianej regulacji. Wedle Trybunału takie zróżnicowanie należy uznać za usprawiedliwione - legitymowanie się tytułem magistra (lub równorzędnym) uzasadnia wyłączenie z grona beneficjentów stypendiów naukowych nie tylko tych studentów, którzy uprzednio (na ukończonym kierunku studiów) pobierali stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., ale i studentów, który uprzednio nie korzystali z tego rodzaju stypendiów. Wyłączenie przez ustawodawcę studentów, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów i uzyskali tytuł zawodowy magistra lub równorzędny z możliwości ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, na drugim kierunku studiów, nie świadczy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów, stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji. Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Trybunału, art. 184 ust. 5 p.s.w. nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji), ani art. 70 ust. 4 Konstytucji, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Biorą pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.