II SA/Sz 187/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi S. Spółka z o.o. w U. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 24 stycznia 2025 r., nr BZK-1.654.18.2024.KD Wojewoda Zachodniopomorski (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania S. sp. z o.o. (dalej: "Spółka", "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej: "organ I instancji") z dnia 28 października 2024 r., nr 11D/2/24/R/D.GSZ w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony. W uzasadnieniu decyzji, co wynika również z akt sprawy, Wojewoda wskazał, że decyzją z dnia 28 października 2024 r., nr 11D/2/24/R/D.GSZ organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy przeznaczył do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, będący w posiadaniu Spółki budynek Hotelu "[...]" wraz z parkingiem hotelowym znajdującym się w S. przy [...] im. [...] na rzecz 14 Zachodniopomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej w S. (C-1564). Wojewoda wskazał, że decyzja została wydana na podstawie wniosku uprawnionego organu, tj. wniosku Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S. z dnia 18 stycznia 2024 r. oraz że obowiązek wykonania świadczenia rzeczowego został nałożony na podstawie art. 628 ust. 1 i art. 630 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248 ze zm., dalej: "u.o.o."), a więc planowanego do wykonania tylko w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Przytaczając treść art. 628 ust. 1 oraz art. 630 ust. 1 i ust. 3 u.o.o. Wojewoda wyjaśnił, że przepisy te pozwalają organom wydać decyzję zobowiązującą do świadczeń rzeczowych planowanych do wykonania "w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny". Treść tych przepisów wskazuje bowiem, że można przeznaczyć nieruchomości lub rzeczy ruchome na cele świadczeń rzeczowych ze wskazaniem planowania ich wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (art. 630 ust. 1 u.o.o.), jednakże sama decyzja może zostać wydana w czasie pokoju. Decyzja została wydana w czasie pokoju na podstawie art. 628 ust. 1 i art. 630 ust. 1 u.o.o. na podstawie wniosku uprawnionego organu, tj. wniosku Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S., który uznał budynek Hotelu "[...]" wraz z parkingiem hotelowym położony w S. przy [...] [...], za przydatny z punktu widzenia potrzeb obronności kraju w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Szef Wojskowego Centrum Rekrutacji, jest podmiotem uprawnionym do wyrażania potrzeb w sposób zabezpieczający realizację celów nałożonych przepisami u.o.o. Wnioskodawca jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania na cele obrony Państwa jest najlepiej zorientowany, co jest istotne i w jakim zakresie do realizacji swoich obowiązków. Ocena celowości wniosku Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji jest oceną polegającą na sprawdzeniu, czy dana rzecz jest we władaniu danego podmiotu i czy wniosek spełnia prawem wymagane wymogi. Wojewoda wskazał przy tym, że posiadana przez Spółkę nieruchomość może być przedmiotem świadczeń rzeczowych, bowiem nie należy do rzeczy wymienionych w art. 628 ust. 5 u.o.o., który to przepis stanowi zamknięty katalog wyłączeń z obowiązku świadczeń rzeczowych na cele przygotowania obrony Państwa. Wojewoda podkreślił, że organy rozpatrujące sprawę są związane wnioskiem Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji, który wskazuje konkretne nieruchomości potrzebne na cele obronności. Ocena przez organy przydatności nieruchomości na rzecz obrony ma charakter ograniczony. Nie zmienia tego fakt, że po uchyleniu pierwszej decyzji wydanej w niniejszej sprawie 14 Zachodniopomorska Brygada Obrony Terytorialnej w S. wystąpiła do Spółki o rzuty schematyczne obiektu poszczególnych kondygnacji obiektu budowlanego potrzebne do stworzenia szczegółowej dokumentacji mobilizacyjnej. Wojewoda wyjaśnił, że z przywołanych powyżej przepisów u.o.o. wynika, że wójt (burmistrz, prezydent miasta), prowadząc postępowanie nie może dokonywać oceny, czy zasadnym było wskazanie danej rzeczy nieruchomej jako właściwej na potrzeby mobilizacji i potrzeby w czasie wojny. Wniosek Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji co do zgłoszonego zapotrzebowania nie może być weryfikowany przez organ pod względem celowości. To zaś oznacza, że organ po otrzymaniu wniosku zawierającego wskazanie rodzaju nieruchomości nie może oceniać, czy taka rzecz jest potrzebna wnioskodawcy w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Wojewoda wskazał, że wskazywane przez Spółkę okoliczności nie mogą przemawiać za uchyleniem decyzji, gdyż powyższy budynek hotelu wraz z parkingiem hotelowym nie należy do rzeczy wymienionych w art. 628 ust. 5 u.o.o. niepodlegających obowiązkowi świadczeń rzeczowych. Organ I instancji prawidłowo ustalił, że może on być przedmiotem świadczeń rzeczowych w świetle przepisu art. 628 ust. 5 u.o.o. i może zostać nałożony obowiązek oddania go do używania na cele przygotowania obrony Państwa. Wojewoda podkreślił, że organ I instancji nałożył na Spółkę obowiązek wykonania świadczenia rzeczowego na podstawie art. 628 ust. 1 i art. 630 ust. 1 u.o.o., a więc planowanego do wykonania tylko w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W czasie pokoju przedmiot świadczenia - ww. budynek hotelu wraz z parkingiem hotelowym pozostaje w posiadaniu właściciela. Powyższe oznacza, że w czasie pokoju Spółka może korzystać z powyższego obiektu i wykorzystywać go jak dotychczas w prowadzonej działalności gospodarczej. Z decyzji organu I instancji wprost wynika, że dopiero w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny Spółka jest zobowiązana przystąpić do wykonania świadczenia. Odnosząc się do zarzutu Spółki, że czas oddania obiektu jest niejasny oraz niejasne jest, od kogo ma wpłynąć wezwanie w przypadku mobilizacji czy w czasie wojny, Wojewoda wskazał, że wezwanie organu do wykonania świadczenia rzeczowego określonego w zaskarżonej decyzji zostało już sporządzone i załączone do decyzji doręczonej Spółce. W decyzji pierwszoinstancyjnej jasno określono, że w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny Spółka jest zobowiązana przystąpić do wykonania świadczenia natychmiast po otrzymaniu w tej sprawie wezwania oraz wyjaśniono w informacji dla świadczeniodawcy, jak należy rozumieć termin "natychmiast". Termin ten oznacza, że osoba lub posiadacz rzeczy powinien nie później niż w ciągu 6 godzin od powzięcia wiadomości o zarządzeniu mobilizacji lub wybuchu wojny przystąpić do wykonania nałożonego świadczenia. Wojewoda stwierdził również, że jednoznaczne jest rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji, w którym organ wskazał, że oddaniu do używania na rzecz 14 Zachodniopomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej w S. (C-1564) podlega budynek hotelu "[...]" wraz z parkingiem hotelowym znajdujący się w S. przy [...] [...]. Rozstrzygnięcie decyzji jest jasne w swej treści i czytelne i wynika z niego wprost, że przedmiotem świadczenia jest budynek ww. hotelu wraz z parkingiem. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję Wojewody wniosła Spółka. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. Zdaniem Spółki obie decyzje zostały wydane bez przeprowadzenia należytego postępowania w sprawie i naruszają konstytucyjną zasadę zaufania do prawa. Zarówno wojsko jak i organy na żadnym etapie nie sprawdzili jak wygląda obiekt, jakie ma przeznaczenie, jak jest wykorzystywany, co znajduje się na jego terenie. Dowodem tego, że ani wojsko ani organy nie znają obiektu jest fakt, iż dopiero powołując się na pierwotnie wydaną decyzję z dnia 20 lutego 2024 r., która została uchylona wojsko zażądało podstawowych schematów obiektu. Spółka podniosła, że obiekt jest nietypowy, ponad połowa powierzchni to tor gokartowy gdzie stoi kilkadziesiąt pojazdów, które nie są dopuszczone do ruchu. Cześć obiektu stanowi strefa SPA, której przeznaczenie dla wojska jest co najmniej wątpliwe. Właścicielowi zostało zatem ograniczone prawo własności a podmioty, które tego dokonały nawet obiektu nie znają. Zdaniem skarżącej wszystko w tej sprawie odbywa się na zasadzie domniemań i przypuszczeń. Ponadto zaskarżona decyzja zawiera sprzeczności, bowiem z jednej strony Wojewoda stwierdza, że w sprawie nie ma zastosowania art. 628 ust. 5 u.o.o. i że obiekt nie należy do rzeczy wymienionych w tym przepisie a jednocześnie wskazuje, że nie ma obowiązku badania czegokolwiek w sprawie. Spółka podniosła, że pojazdy należące do hotelu [...]) są wyłączone z zajęcia z uwagi na niedopuszczenie do ruchu. Poza tym Spółka podniosła, że czas oddania obiektu jest niejasny, niejasne jest również od kogo ma wpłynąć wezwanie w przypadku mobilizacji czy w czasie wojny. Skarżąca wskazała także że obiekt jest kredytowany i wydanie decyzji może wpłynąć na jego finasowanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 630 ust. 1 u.o.o., według którego wójt (burmistrz, prezydent miasta), na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 620 ust. 1, wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Podmioty, o których stanowi art. 620 ust. 1 u.o.o. to: szef wojskowego centrum rekrutacji, kierownik jednostki przewidzianej do militaryzacji oraz kierownik jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa. Decyzja z art. 630 ust. 1 u.o.o. stanowi konkretyzację generalnego obowiązku świadczeń rzeczowych na cele bezpieczeństwa Ojczyzny. Jak wynika z art. 628 ust. 1 u.o.o. na urzędy i instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego. Zaznaczyć przy tym należy, że art. 628 ust. 5 u.o.o. zawiera katalog przedmiotowych wyłączeń z zakresu świadczeń rzeczowych. Zgodnie z tym przepisem przedmiotem świadczeń rzeczowych nie mogą być: 1) tereny, pomieszczenia, środki transportowe, maszyny i inny sprzęt, znajdujące się w posiadaniu: a) jednostek organizacyjnych służących bezpośrednio działalności Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ministerstw i urzędów wojewódzkich oraz Narodowego Banku Polskiego, banków, izby rozliczeniowej, o której mowa w art. 67 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 2488), spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, a także Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych, b) jednostek organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych odpowiednio przez Ministra Obrony Narodowej, Ministra Sprawiedliwości, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw informatyzacji, Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Szefa Agencji Wywiadu, Szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego oraz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, c) przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych państw obcych oraz innych przedstawicielstw i instytucji zrównanych z nimi w zakresie przywilejów i immunitetów na mocy ustaw, umów lub powszechnie ustalonych zwyczajów międzynarodowych, jak również członków tych przedstawicielstw, urzędów i instytucji oraz członków ich rodzin, a także innych osób zrównanych z nimi w zakresie przywilejów i immunitetów, jeżeli nie posiadają obywatelstwa polskiego, d) jednostek przewidzianych do militaryzacji i zmilitaryzowanych; 2) biblioteki, muzea, archiwa i zabytki uznane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej za pomniki historii oraz dobra kulturalne, o których mowa w art. 639, oraz obiekty wpisane na "listę dziedzictwa światowego" na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyjętej w Paryżu dnia 16 listopada 1972 r. (Dz. U. z 1976 r. poz. 190 i 191); 3) zbiory naukowe i artystyczne mające charakter publiczny; 4) świątynie, domy modlitwy oraz pomieszczenia kościołów i innych związków wyznaniowych mających osobowość prawną, wraz ze znajdującymi się w nich przedmiotami przeznaczonymi do wykonywania kultu religijnego; 5) przedmioty wyłączone spod egzekucji stosownie do przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z wyjątkiem narzędzi prostych oraz środków transportowych; 6) parki narodowe i rezerwaty przyrody; 7) przedszkola, domy dziecka, zakłady opiekuńczo-wychowawcze, szkoły specjalne i internaty tych szkół, specjalne ośrodki wychowawcze i szkolno-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne; 8) urządzenia i sieci telekomunikacyjne: a) ujęte w planach, o których mowa w art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. - Prawo komunikacji elektronicznej (Dz. U. poz. 1221), przewidziane do użycia na potrzeby jednostek organizacyjnych, o których mowa w ust. 2, b) niezbędne do wykonania decyzji nałożonych na przedsiębiorców telekomunikacyjnych przez Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej w trybie określonym w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. - Prawo komunikacji elektronicznej; 9) pojazdy samochodowe niedopuszczone do ruchu po drogach publicznych oraz używane wyłącznie do przewozu wewnątrz zakładu, po przedstawieniu przez posiadacza odpowiednich dokumentów; 10) moce produkcyjne, naprawcze lub usługowe przedsiębiorcy. Po otrzymaniu wniosku, właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi postępowanie w toku którego sprawdza spełnienie przesłanek ustawowych. W rozpatrywanej sprawie wniosek z dnia 18 stycznia 2024 r. został złożony przez uprawniony podmiot, tj. przez Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w S.. Wniosek spełniał też obowiązujące wymagania określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2024 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. z 2024 r. poz. 1387, dalej: "rozporządzenie"), w szczególności określał nazwę jednostki organizacyjnej, miejsce udostępnienia przedmiotu świadczenia, nazwę i rodzaj rzeczy oraz dane posiadacza. Rzecz objęta wnioskiem nie należała przy tym do wskazanego w art. 628 ust. 5 u.o.o. katalogu rzeczy wyłączonych z zakresu świadczeń rzeczowych. Ponadto bezsporne jest, że Spółka jest posiadaczem objętej wnioskiem nieruchomości. W świetle powyższych okoliczności organy miały wszelkie prawne i faktyczne podstawy do wydania decyzji z art. 630 ust. 1 u.o.o. Odnosząc się do zarzutów i argumentacji skargi podkreślić należy, na co zwracały również uwagę organy obu instancji, że organy w toku postępowania z art. 630 ust. 1 u.o.o. nie mają uprawnienia do kwestionowania przydatności objętej wnioskiem nieruchomości dla potrzeb wskazanego we wniosku podmiotu. Co prawda stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia organ w toku postępowania może dokonywać oględzin nieruchomości i rzeczy ruchomych które, stosownie do zgłoszonych wniosków i własnych potrzeb, mogą być przedmiotem świadczeń rzeczowych, zaś stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia w przypadku stwierdzenia w toku oględzin nieprzydatności nieruchomości lub rzeczy ruchomych na potrzeby świadczeń rzeczowych, wójt (burmistrz, prezydent miasta) odstępuje od nałożenia obowiązku świadczenia i zawiadamia o tym organ wnioskujący o nałożenie świadczeń, jednak kompetencji tej nie można rozumieć jako uprawnienie organu do kwestionowania wniosku co do zasady, a więc podważania jego celowości ze względu na rodzaj czy typ rzeczy wskazanej we wniosku. Podkreślić należy, że przeprowadzenie oględzin przez organ nie jest obligatoryjne, zaś odstąpienie od nałożenia obowiązku świadczenia może wynikać z ustalonej w toku oględzin nieprzydatności rzeczy, rozumianej jako jej zły stan techniczny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że nie było rolą organu ustalanie co znajduje się na nieruchomości, jakie jest jej przeznaczenie czy też w jaki sposób jest wykorzystywana – jak podnosi skarżąca. Wbrew stanowisku skarżącej w treści decyzji nie ma mowy o przeznaczeniu w ramach świadczenia rzeczowego [...] lub innych pojazdów. Zarówno w tabeli pt. "Nazwa i rodzaj przedmiotu świadczeń rzeczowych" jak i uzasadnieniu decyzji organu I instancji wskazany jest konkretny przedmiot świadczenia rzeczowego, tj. budynek hotelu "[...]" wraz z parkingiem hotelowym znajdujący się w S. przy [...] [...]. Nie są również niejasne czas udostępnienia obiektu czy to od kogo ma wpłynąć wezwanie w przypadku mobilizacji lub wybuchu wojny. Wezwanie organu do wykonania świadczenia rzeczowego określonego w decyzji zostało wydane wraz z decyzją organu I instancji. W wezwaniu tym wskazano termin "natychmiast", który wyjaśniono w "informacjach dodatkowych" w decyzji organu I instancji i zgodnie z którym posiadacz powinien przystąpić do wykonania nałożonego świadczenia rzeczowego nie później niż w ciągu 6 godzin od powzięcia wiadomości o ogłoszeniu mobilizacji lub wybuchu wojny. Wyjaśnić należy, że świadczenia rzeczowe na rzecz obrony mieszczą się w ramach konstytucyjnego obowiązku obrony ojczyzny i w odniesieniu do obiektów służących do prowadzenia działalności gospodarczej ustawodawca nie przewidział ich wyłączenia z tego względu czy też uzależnienia od innych okoliczności, które wskazuje skarżący (w tym kredytowanie). Ogłoszenie mobilizacji i wojny to wyjątkowe okoliczności które mogą oddziaływać na obywateli w ten sposób, że ograniczane są prawa obywatelskie, prawo własności czy swoboda prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślić również należy, że decyzja nakładająca obowiązek świadczenia rzeczowego na rzecz obrony jest wykonywana tylko w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W czasie pokoju przedmiot świadczenia pozostaje we władaniu uprawnionej osoby bez ograniczeń czy utrudnień w jego używaniu i rozporządzaniu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.