II SA/Sz 194/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016 poz. 23) zwanej dalej k.p.a. oraz art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2015, poz. 163), art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1659), po rozpoznaniu odwołania I. J. reprezentowanej przez syna A. J. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie odmowy skierowania do DPS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek I. J. o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił skierowania I. J. do DPS, uznając, iż rodzina może zapewnić stronie opiekę w miejscu zamieszkania, a także, iż I. J. nie wyraża zdecydowanej woli pobytu w Domu Pomocy Społecznej. Organ I instancji ustalił, iż obaj synowie I. J.: M. J. oraz A.J. mają dobre warunki mieszkaniowe i mają możliwość na zmianę sprawować opiekę nad matką bądź zapewnić ją w jej miejscu zamieszkania. Nadto, iż syn M. J. mieszka wraz z żoną w w domu jednorodzinnym, jego dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, ale oświadczył w dniu [...], iż nie deklaruje pomocy, ponieważ uważa, iż to brat A. powinien w pełnym zakresie zapewnić utrzymanie i opiekę matce w zamian za środki pieniężne, które I. J. przekazała mu z tytułu sprzedaży jej mieszkania położonego we [...]. Co do syna A. J., organ I instancji ustalił, iż deklaruje on pomoc w wysokości [...] zł miesięcznie, ale jak twierdzi jest bezrobotny i pozostaje na utrzymaniu żony, stąd też nie może płacić więcej za pobyt matki w DPS. Dochód rodziny syna A. J. również przekracza 300 % kryterium dochodowego. Organ I instancji uznał, iż zgodnie z przepisem art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który stanowi, iż prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, z także mając na uwadze, iż pomoc społeczna funkcjonuje zgodnie z zasadą subsydiarności określoną w przepisach art. 2, 3,4 i 7 ustawy o pomocy społecznej, sytuacja rodzinna I. J. umożliwia zaspokojenie jej potrzeb w zakresie opieki i nie zachodzi potrzeba ani obowiązek organu pomocy społecznej do podejmowania interwencji i udzielania pomocy w niniejszej sprawie. Nadto, organ I instancji podniósł, iż pomoc społeczna jest udzielana w takich trudnych przypadkach, których osoba korzystająca z pomocy nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć. W dniu [...] r. wpłynęło odwołanie I. J. reprezentowanej przez syna A. J, w którym podniosła naruszenie art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i odmowę skierowania do domu pomocy społecznej, mimo iż zostały ku temu spełnione przesłanki, a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i brak wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, w jaki sposób I. J. może zapewnić sobie całodobą opiekę oraz w jaki sposób ma samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, art. 7, 10, 77, 88 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak ustaleń, co do faktów, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczących w szczególności stanu zdrowia I. J, możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, a także niezapewnienie stronie możliwości ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego. W odwołaniu wskazano, iż syn A. mieszka w miejscowości [...], w dwupokojowym mieszkaniu na pierwszym piętrze, gdzie schody są kręte i spadziste, sąsiedzi pracują do godz. 16-17 i do tej godziny nie ma nikogo w budynku a do najbliższych zabudowań jest ponad 200 m, a I. J. mieszka w jednopokojowym lokalu o pow. 29 m², w odległości około 100 m od jeziora i lasu, co biorąc pod uwagę, iż mogłaby wyjść z domu i nie móc wrócić, stwarza realne zagrożenie dla jej bezpieczeństwa. Nadto, nadmieniono, iż środki pieniężne ze sprzedaży mieszkania we [...], które zostało zniszczone wskutek powodzi, zostały przeznaczone na zakup lokalu w [...], a sytuacja braku zainteresowania M. J. stanem zdrowia swojej matki oraz braku woli pomocy trwa od wielu lat. Podkreślono, iż I. J. przebywa w domu opieki społecznej prowadzanym przez siostry zakonne w [...], aczkolwiek syn nie jest w stanie w sposób stały pokrywać kosztu pobytu mamy w tej instytucji. Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy. W uzasadnieniu wskazano, iż mimo istnienia przesłanek uzasadniających potrzebę roztoczenia opieki nad I. J., to zgodnie z przepisem art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ ma obowiązek kierować do DPS osoby samotne, niemające rodziny na której ciąży obowiązek alimentacyjny w zakresie zapewnienia opieki, a takie okoliczności nie towarzyszą I. J. Organ II instancji podniósł, iż konflikt rodzinny między synami nie może stanowić podstawy do przejęcia przez państwo ustawowego obowiązku alimentacyjnego ciążącego na dzieciach. Skarżąca I. J. wniosła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu zarzucając naruszenie art. 54 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i odmowę skierowania do domu pomocy społecznej, mimo iż ostały ku temu spełnione przesłanki, a także błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania ze dyspozycją ww. przepisu objęte są wyłącznie: osoby samotne, niemające rodziny, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w zakresie zapewnienia opieki:, podczas gdy ww. przepis nie wprowadza takich warunków przyznania pomocy, a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i braku odniesienia się w zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji Wójta Gminy, art. 7,10, 77, 88 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak ustaleń, co do faktów , mających istotne znaczenie dla rozstrzygniecie spraw dotyczących w szczególności stanu zdrowia I. Ja, możliwości samodzielnego funkcjonowania w codziennym życiu, a także niezapewnienie stronie możliwości ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego i wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta gminy , oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Taka regulacja oznacza, że obowiązek organów skierowania danej osoby do domu opieki społecznej określonego typu powstaje dopiero wówczas, gdy po stronie takiej osoby zaistnieją wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do tego rodzaju świadczenia pomocy społecznej. W świetle przepisu art. 54 § 1 ustawy powstanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej uwarunkowane jest ustaleniem, że dana osoba wymaga całodobowej opieki (z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności), nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. Tak więc warunkiem skierowania do domu pomocy społecznej jest ustalenie, że osoba ubiegająca się o takie skierowanie z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Organu obu instancji nie kwestionowały tej okoliczności podnoszonej przez skarżącą. Kwestią sporną była ocena możliwości udzielenia pomocy I. J. przez członków jej najbliższej rodziny oraz kwestia wnikliwości zbadania jej sytuacji rodzinnej przez organu obu instancji. Należy przyznać stronie skarżącej, iż organy obu instancji w sposób bardzo powierzchowny zbadały sytuację rodziny I. J. Nie poczyniły starań by zbadać warunki, w jakich funkcjonuje na co dzień skarżąca, czy faktycznie może ona polegać na pomocy obu synów, w jakim zakresie są oni rzeczywiście zapewnić jej opiekę. Organu obu instancji poprzestały na zanalizowaniu przede wszystkim kwestii majątkowych synów skarżącej, spychając kwestie rodzinne na dalszy plan, jako mniej istotne, wychodząc z założenia, iż skoro ich sytuacja majątkowa przekracza kryterium dochodowe, to są oni w stanie zapewnić opiekę matce. Tymczasem skarżąca konsekwentnie wskazywała, iż mimo przekroczenia kryterium dochodowego przez rodziny obu synów, nie są oni w stanie zapewnić jej odpowiedniej opieki. Skarżąca podała, iż syn A. mieszka z małżonką w dwupokojowym mieszkaniu, gdzie są kręte schody, sąsiadów nie ma do późnych godzin popołudniowych, budynek znajduje się w odległości około 200 metrów od następnych budynków, nie ma zatem warunków by mogła z nimi zamieszkać. Natomiast syn M. w związku z kwestiami finansowymi nie chce przejąć opieki nad matką, dochodzi również do tego obawa o bezpieczeństwo jego dwuletniego dziecka wobec nieprzewidywalnych zachowań skarżącej. Skarżąca podniosła, iż mieszka w kawalerce o powierzchni 29 m², nie ma zatem również możliwości by mieszkała z nią opiekunka. Poza tym, skarżąca wskazywała na wysokie koszty prywatnej opieki, na których pokrycie nie mogłaby sobie pozwolić. Organu obu instancji nie pochyliły się nad zbadaniem tych okoliczności. Poza tym, należy mieć na uwadze, iż organy powinny przede wszystkim mieć na uwadze osobę wymagająca opieki i potrzebę zapewnienia jej rzeczywistej opieki. Umieszczenie w domu pomocy społecznej jest wprawdzie ostatecznością, ale powinno być poprzedzona rzetelną, wnikliwą oceną możliwości udzielanie pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz zbadaniem jej sytuacji rodzinnej. W tym kontekście podzielić należy stanowisko skargi, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego w szczególności przy niewyjaśnionym dokładnie stanie faktycznym, pomijając słuszny interes skarżącej. Dopiero po ponownym zbadaniu stanu faktycznego i wszystkich okoliczności podnoszonych przez skarżącą, będzie możliwe wydanie decyzji w niniejszej sprawie. Nadto, przy ponownym rozstrzyganiu sprawy należy mieć zatem na uwadze, iż przepis art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie uzależnia prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej od posiadania rodziny i sytuacji finansowej tej rodziny, lecz od faktu, czy można osobie wymagającej całodobowej opieki zapewnić niezbędną pomoc w codziennej egzystencji w inny sposób niż poprzez pobyt w domu pomocy społecznej. Jest zatem oczywiste, iż nie można odmówić tej formy wsparcia osobie spełniającej opisane w art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej warunki, mimo iż nie jest ona całkowicie samotna. Zbadanie sytuacji rodzinnej osoby, która miałaby skorzystać z prawa skierowania i umieszczenia jej w domu pomocy społecznej, powinno zatem polegać na ustaleniu obiektywnych możliwości osób jej bliskich, co do ich dyspozycyjności w zakresie świadczenia niezbędnej opieki. Organ prowadząc postępowanie w sprawie wniosku I. J. o umieszczenie jej w domu pomocy społecznej jest zatem obowiązany ustalić, czy skarżąca faktycznie może otrzymać i czy w istocie otrzymuje pomoc ze strony jej synów w zakresie dla niej koniecznym. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] r.