II SA/Sz 197/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 07 lipca 2011r. sprawy ze skargi J. M. działającej przez opiekuna prawnego J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej I uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku, III przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat M. F. kwotę [...] ([...]) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta [...] ustalił J. M. z dniem 1 lipca 2010 r. miesięczną opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] [...] w wysokości [...] zł, tj. pełną odpłatność za pobyt w placówce, która obowiązywać będzie do dnia [..] r., zwolnił - na wniosek J. M. -opiekuna prawnego całkowicie ubezwłasnowolnionej J. M., z części ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] i ustalił, że od dnia 1 lipca 2010 r. odpłatność za pobyt wynosić będzie [..] zł, tj. 75% pełnego kosztu utrzymania w placówce, która obowiązywać będzie do [...] r. Organ ustalił również obowiązek uiszczenia dopłaty tytułem odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] za lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. w kwocie po [...] zł. W treści rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał nadto, że odpłatność należy uiszczać w kasie lub na konto Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] , zaś od 1 lipca 2011 r. zostanie ponownie naliczona odpłatność za pobyt. Z uzasadnienia decyzji wynikało, że na zmianę odpłatności za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] miała wpływ sprzedaż lokalu mieszkalnego stanowiącego współwłasność J. i J. M. w dniu [...] r. za kwotę [...] zł i wliczeniu tej kwoty do dochodu małżonków M.. Od decyzji organu I instancji J. M. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] domagając się zwolnienia całkowicie z aktualnie naliczonej opłaty oraz utrzymania opłat za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] na dotychczasowych zasadach. W uzasadnieniu odwołania J. M. podniósł, że faktycznie sprzedał mieszkanie za [...] zł, jednakże [...] zł uiścił tytułem opłaty notarialnej. Wskazał nadto, że dochód ze sprzedaży przeznaczył na spłatę kredytów zaciągniętych w bankach oraz u osób prywatnych. Podał również, że spłaca jeszcze kredyt w wysokości po [...] miesięcznie, a spłata całości nastąpi [...] r. J. M. podnosił również, że jest osobą niepełnosprawną i schorowaną, porusza się wyłącznie samochodem i koszty paliwa oraz utrzymania samochodu pochłaniają znaczną część jego dochodów. Z samochodu korzysta również jego żona podczas pobytu poza domem pomocy społecznej. Nadto znaczną część dochodu przeznacza na zakup leków dla siebie i żony. Odwołujący się zarzucał, ze uiszczenie opłat za pobyt żony w Domu Pomocy Społecznej w wysokości ustalonej w decyzji jest nierealne i krzywdzące dla niego. J. M. – powołując się na treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej domagał się zwolnienia go częściowo lub całkowicie z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z uwagi na niepełnosprawność i konieczność zapewnienia również jemu całodobowej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] . nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że decyzją z dnia 29 lipca 2009 r. J. M. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] dla osób przewlekle psychicznie chorych. Na podstawie kolejnej, wydanej w tym dniu, decyzji organ umieścił J. M. w ww. placówce. Odpłatność za pobyt organ ustalił również decyzją wydaną w dniu [..] r. w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast dopłatę z tytułu pobytu żony w Domu Pomocy Społecznej w [...] organ ustalił w umowie zawartej z mężem ww. po 300 zł miesięcznie. Pozostałą część opłaty- kwotę [...] zł, stanowiącą wyrównanie do pełnego kosztu miesięcznego utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] , wynoszącego 3219,27 zł – ponosiła Gmina Miasto. W dniu [...] r. J. M. sprzedał, będący współwłasnością jego i żony, lokal mieszkalny w [...] przy ul. [...] za kwotę [...] zł. Po otrzymaniu zawiadomienia J. M. o sprzedaży, organ I instancji decyzją z dnia [...] r. ponownie ustalił odpłatność za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] , po uprzednim ustaleniu dochodów ww. w oparciu o treść art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Na wniosek J. M. zwolnił J. M. z części ponoszonej opłaty, tj. ustalił, że opłata ta wynosić będzie 75 % pełnego kosztu utrzymania w ww. placówce. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności wskazało, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...] w roku 2010 - zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta [....] Nr [..] z dnia [...] r. (Dz. Urz. Woj. Zachodniopom. Nr 20, poz. 422), wynosił 3190,38 zł. Podana kwota stanowi podstawę do ustalenia opłaty za pobyt w ww. placówce począwszy od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zarządzenie zostało opublikowane- w tym przypadku od kwietnia 2010 r. Następnie organ przytoczył treść art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego o zasadach ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Z decyzji z dnia [...] r. ustalającej opłatę za pobyt J. M. w DPS w [...] przy ul. [...] wynikało, że opłata w kwocie [...] zł została ustalona jako 70% dochodu, na którą składało się świadczenie ZUS w wysokości [...] zł. Kolegium przytoczyło treść art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, zawierającego legalną definicje dochodu. Po analizie treści przepisu organ odwoławczy stwierdził, że do dochodu należy wliczyć kwotę uzyskaną ze sprzedaży lokalu, jednakże bez prawa do odliczenia należności z tytułu opłat notarialnych. Ze względu na to, że sprzedany lokal stanowił współwłasność małżonków M., do dochodu J. M. należało wliczyć kwotę [...] zł, z tym że – zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej – kwotę tę podzielono na 12 miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, tj. od czerwca 2010 r. Po doliczeniu do kwoty ze sprzedaży mieszkania otrzymywanej przez J. M. emerytury, miesięczny dochód ww. wyniósł [...] zł. 70% dochodu stanowiła zatem kwota [...],zł, która przekraczała koszt średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w placówce, w której została umieszczona J. M., tj. kwotę [...] zł. Z tego powodu organ ustalił odpłatność w pełnej wysokości. Kolegium wskazało nadto, że ze względu na złożony wniosek J. M. o częściowe zwolnienie z opłaty, organ na podstawie art. 64 pkt 2 zwolnił J. M. z obowiązku wnoszenia opłaty do 75 % pełnego kosztu utrzymania, tj. do kwoty [...] zł. J. M. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] . Skarżący wnosił o całkowite zwolnienie z aktualnie naliczonej opłaty oraz utrzymanie opłat za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej na dotychczasowych zasadach. W uzasadnieniu skargi J. M. przytoczył argumentację, którą zawarł już w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania (np. podwyższania lub obniżania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej), wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, a zatem nie mógłby orzec o zwolnieniu J. M. z ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości określonej w decyzji z dnia [..] r. i przywróceniu opłat w wysokości ponoszonej przed tym dniem, o co wnosił w skardze jej opiekun prawny. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził jednak, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem rozpoznania jest kwestia zmiany wysokości opłat za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] , zwanego dalej "DPS", w związku ze zmianą jej sytuacji dochodowej. Po umieszczeniu J. M. w DPS na podstawie decyzji z dnia [..] r. opłata za pobyt wynosiła 70% dochodu ww., który stanowiła emerytura w kwocie [...],zł (następnie zwaloryzowana do kwoty [...] zł). Należność ta wynosiła [...] zł. Zważywszy na to, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS, w którym przebywa skarżąca wynosił [...] ż skarżącej na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej zadeklarował dopłatę w kwocie [...] namiast różnicę w wysokości [..] krywała Gmina Miasto . Okolicznością w sprawie niesporną jest, że J. M. w dniu [..] rzedał mieszkanie stanowiące współwłasność jego i żony za kwotę [...] zł. W takiej sytuacji, zważywszy na treść art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), który stanowi, że w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, organ słusznie wliczył należność za sprzedany lokal do dochodu J. M. w wysokości do ½ kwoty uzyskanej ze sprzedaży. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w świetle legalnej definicji dochodu zawartej w art. 8 ust. 3 i ust. 4 powołanej ustawy, kwotę uzyskaną ze sprzedaży mieszkania należało włączyć do dochodu J. M., a następnie rozliczyć tę należność wraz z dochodem z emerytury na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Z treści umowy sprzedaży, zawartej w formie aktu notarialnego przez J. M. dnia [...] ikało, że należność za lokal przy ul. [...] w [...] w kwocie [...] kupujący uiścili w całości przed zawarciem umowy. Co do zasady należało uznać, że ustalenie opłaty za pobyt J. M. w DPS, w wyżej przedstawionym faktycznym sprawy, który nie budzi wątpliwości- nastąpiło prawidłowo. Organ słusznie ustalił, że w okresie od 1 lipca 2010 r. do 1 lipca 2011 r. podstawę ustalenia odpłatności winna stanowić w każdym miesiącu 1/12 należności ze sprzedaży lokalu oraz emerytura skarżącej w kwocie [...] zł, co stanowi łączną kwotę [...] zł. 70% dochodu skarżącej ([...] zł) przewyższa średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS ustalony w oparciu o zarządzenia Prezydenta Miasta [..] /10, tj. kwotę [..] stalenie zatem wobec tak obliczonego dochodu J. M. pełnej odpłatności za pobyt jest uzasadnione. Odrębnym zagadnieniem, które organ winien był rozważyć, a czego w istocie nie uczynił, jest możliwość skorzystania przez stronę z możliwości całkowitego lub częściowego zwolnienia strony z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Opiekun prawny skarżącej złożył wniosek o częściowe zwolnienie z odpłatności przed rozstrzygnięciem sprawy przez organ I instancji (pismo z dnia 24 sierpnia 2010r.). Prezydent Miasta zwolnił skarżącą z części ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, tj. ponad kwotę 75% kwoty pełnej odpłatności, tj. do kwoty [...] zł. Organ nie uzasadnił jednak z jakiego powodu nastąpiło zwolnienie z opłat o 25%, bowiem w istocie zwolnienie obejmowało 25 % ustalonej opłaty. Podobnie uczynił to organ II instancji - nie uzasadnił w swojej decyzji z jakiego powodu skarżącą zwolniono z części ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej pomimo tego, że opiekun prawny skarżącej w odwołaniu zmodyfikował swój wniosek o zwolnienie z opłat wnosząc o całkowite zwolnienie J. M. z opłaty ustalonej decyzją z dnia [..] Zauważyć w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej, osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Decyzja w przedmiocie zwolnienia częściowego lub całkowitego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest decyzją o charakterze uznaniowym. Organ rozpoznając wniosek w przedmiocie zwolnienia od opłat winien zatem szczegółowo ustosunkować się do przedstawionych przez stronę okoliczności uzasadniających zwolnienie i odnieść te okoliczności do obowiązującego stanu prawnego. W tej sprawie organ tego nie uczynił i arbitralnie orzekł, że częściowo zwalnia J. M. od opłat za pobyt w DPS. Brak ustaleń w tym względzie świadczy o naruszeniu art. 7 i 77 Kpa oraz art. 107 § 3 Kpa, albowiem organ nie odniósł się w decyzji do argumentów strony uzasadniających zastosowanie zwolnienia, nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego na okoliczność posiadania przez skarżącą środków na opłacenie pobytu w DPS, pomimo sprzedaży mieszkania przez jej współmałżonka. Zauważyć również należy, że treść rozstrzygnięcia jest rozbieżna z dyspozycją art. 64 ustawy o pomocy społecznej, albowiem przepis ten stanowi w częściowym lub całkowitym zwolnieniu z ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Decyzja powinna zawierać zatem rozstrzygnięcie określające w jakiej części stronę zwalnia się z kosztów oraz jaką należność uiszczać będzie strona po zastosowaniu zwolnienia. Organ tymczasem stwierdził w decyzji, że strona ponosić będzie 75% pełnej opłaty za pobyt, nie wspomniał natomiast, że zwolnienie dotyczy 25% tej kwoty. Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika skarżącej zgłoszonych na rozprawie Sąd wskazuje, że zmiana decyzji w przedmiocie opłat za pobyt w DPS nastąpiła w oparciu o treść art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który jest regulacją szczególną w odniesieniu do art. 155 Kpa i zmiana decyzji w trybie tego przepisu nie wymaga zgody strony. Z kolei błąd rachunkowy, na który powoływał się pełnomocnik mógł zostać skorygowany w ramach rozliczeń dokonywanych pomiędzy DPS, a osobą zobowiązaną do uiszczania opłat. Reasumując w świetle powołanych wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uznał, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Szczecin zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego i z tego powodu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- orzekł jak w pkt I wyroku. W przedmiocie wykonalności decyzji Sąd orzekł w pkt II na podstawie art. 152 powołanej ustawy, natomiast w pkt III o kosztach w oparciu o treść art. 250 tego aktu prawnego. Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku i właściwie - zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz Kodeksu postępowania administracyjnego, rozpatrzy wniosek opiekuna prawnego skarżącej o zwolnienie z opłat za pobyt J. M. w DPS.