II SA/Sz 208/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej uchyla decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy przyznania od dnia [...] dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę M. B. a w pozostałej części skargę oddala. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Nr[...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, uchyliło decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. w sprawie odmowy przyznania na wniosek M. B., od dnia r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny [...] i z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania na rok szkolny [...] na córkę J. B. oraz dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę M.B.. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. M. B. złożyła w dniu [...] r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na czworo dzieci na okres zasiłkowy[...] . Córka skarżącej J. B., której m.in. dotyczył wniosek, [...] r. skończyła [...] lat i nadal się uczy. Organ I instancji decyzją z dnia 12 listopada 2010 r. Nr [...] przyznał świadczenia rodzinne na dzieci M. B., przy czym na rzecz J. B. przyznał zasiłek rodzinny oraz dodatek z tytułu podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania do dnia 30 listopada 2010 r. i do tej daty przyznał dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na czwarte dziecko M. B.. Z kolei odrębną decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ odmówił przyznania od dnia [...] r. do końca okresu zasiłkowego dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rok szkolny [...] oraz dodatku do tego zasiłku z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na rok szkolny [...] na dziecko J. B. oraz odmówił dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przyznany na M.B.. W odwołaniu od ww. decyzji M.B. podniosła, że jej córka J. pomimo tego, że ukończyła [...] lat, kontynuuje naukę i zgodnie z obowiązującymi od roku 2009 przepisami może pobierać świadczenia rodzinne do ukończenia [..] roku życia, jeżeli nadal się uczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się na treść art. 6 ust. 1 ustawy z dnia o świadczeniach rodzinnych podało, że świadczenie to przysługuje do ukończenia 24 roku życia jeżeli uczące się dziecko posiada umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności. Z tego powodu organ I instancji prawidłowo uznał, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na córkę J.. B. nie przysługuje. Organ II instancji wskazał jednak, że organ wadliwie rozstrzygnął w przedmiocie odmowy przyznania od [...] r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę M. B., bowiem organ do dnia [...] r. przyznał ten dodatek na czwarte dziecko- córkę M. B.. M. na uwadze treść art. 12a ww. ustawy brak było podstaw do odmowy od dnia 1 grudnia 2010 r. przyznania dodatku na córkę M. B.. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji a nadto podniosła, że przysługuje jej dodatek do zasiłku rodzinnego na córkę M. B.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie może natomiast rozpoznając sprawę kierować się kryteriami słuszności czy sprawiedliwości społecznej. W razie zaś stwierdzenia naruszenia prawa mogącego mieć wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny nie posiadając kompetencji do rozstrzygnięcia bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania (np. w zakresie przyznawania, podwyższania czy obniżania świadczeń rodzinnych), wydaje orzeczenie o charakterze kasacyjnym. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku a zatem nie mógłby orzec o przyznaniu skarżącej dodatku do zasiłku rdzinnego, o co wnosiła w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, Sąd stwierdził że naruszała ona prawo, jednakże z innych przyczyn aniżeli podane w skardze. Zauważyć należy, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Ten rodzaj decyzji organu odwoławczego jest określany w piśmiennictwie i orzecznictwie jako decyzja merytoryczno-reformacyjna (zob. np. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne, 2004, s. 281). Określenie to nie jest jednak ścisłe, bowiem orzeczenie reformatoryjne jest orzeczeniem co do istoty sprawy, a zatem orzeczeniem merytorycznym. Rozstrzygnięcie decyzji, o której mowa, składa się z dwóch części: w pierwszej organ odwoławczy uchyla oznaczoną decyzję organu pierwszej instancji i określa zakres tego uchylenia (w całości lub w części), zaś w drugiej organ odwoławczy rozstrzyga sprawę co do jej istoty. Decyzja organu odwoławczego wydana z powołaniem się na przepis art. 138 § 1 pkt 2 in principio, która nie zawiera w swej treści rozstrzygnięcia tych elementów rażąco narusza prawo (podobnie w wyroku NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 895/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 47,). Przechodząc na grunt sprawy będącej przedmiotem rozpoznania stwierdzić należało, że Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania od 1 grudnia 2010 r. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę M. B., jednakże nie orzekło merytorycznie w sprawie. Decyzja taka jest wadliwa, albowiem powoduje, że w sprawie nie wydano w części merytorycznego rozstrzygnięcia pomimo uprzedniego uchylenia w tej materii części decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy ma obowiązek nie tylko ponownie rozpatrzyć sprawę ale również wydać rozstrzygnięcie w zgodzie z przepisem art. 138, który określa jakiego rodzaju rozstrzygnięcia organ ten ma wydać. Organ ma również obowiązek wyjaśnić przekonywująco stronie z jakiego powodu i w oparciu o które przepisy prawa materialnego i procesowego wydał decyzję. Z treści uzasadnienia Kolegium w istocie nie wynika, z jakiego powodu organ wydał decyzję reformatoryjną, jakie przepisy prawa mają zastosowanie do sytuacji rodziny skarżącej w związku z utratą prawa do świadczeń rodzinnych przez córkę skarżącej M. B.. Stanowi to w części rozstrzygnięcia naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, natomiast co do uzasadnienia decyzji art. 107 § 3 Kpa. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego wadliwej interpretacji ustawy o świadczeniach rodzinnych w odniesieniu do osób uczących się, które ukończyły 21 lat Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka), do ukończenia przez dziecko: 1) 18 roku życia lub 2) nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3) 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że J.. B. ukończyła [...] lat i się uczy, jednakże nie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Z art. 6 ust. 1 a powołanej ustawy wynika natomiast, że zasiłek rodzinny przysługuje osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia, jednak z wnioskiem takim, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 3 ustawy może wystąpić osoba ucząca się. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 13 definiuje pojęcie "osoby uczącej się" i stanowi, że oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony. Zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz poczynione przez organy orzekające w sprawie ustalenia nie świadczą o tym, że J. B. spełnia ustawowe wymogi do uznania jej za osobę uczącą się. W tym zakresie organ rozstrzygnął – w ocenie Sądu- prawidłowo uznając, że od 1 grudnia 2010 r. J. B. świadczenia rodzinne w zakresie wymienionym w decyzji, nie przysługują. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 i art. 107 § 3 Kpa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. Organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.