II SA/Sz 212/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Burmistrz B. S. na podstawie art. 8, art. 17 ust. 5, art. 39, art. 109, art.110 ust. 7 i 8, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508), po rozpatrzeniu wniosku J. D., odmówił pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału. Organ I instancji uzasadnił, że na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż osiągane dochody przez rodzinę nie przekraczają kryterium ustawowego i rodzina kwalifikuje się do ubiegania o świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże ze względu na trudną sytuację finansową tutejszego OPS, brak dostatecznych środków finansowych na realizację zadań własnych, jak też znaczną liczbę rodzin oczekujących na pomoc nie może udzielić pomocy finansowej. Organ podał, że w dniu 2 października 2018 r. wnioskodawca pobrał zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu opału. Rodzina jest objęta pomocą Ośrodka w formie zasiłku okresowego w kwocie [...]zł miesięcznie na okres październik - grudzień 2018 r,. jak również zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie na okres październik - grudzień 2018 r. Rodzina dysponuje zasobem własnym w formie świadczeń wychowawczych w ramach Programu 500 PLUS w kwocie [...]zł. Ponadto strona winna we własnym zakresie dołożyć starań w celu zabezpieczenia opału przed sezonem zimowym. Okres letni był do tego świetną okazją, łatwiej było o prace dorywcze. Należy zaznaczyć, że pomoc na rzecz rodziny jest udzielana systematycznie, co miesiąc, natomiast wnioskodawca nie współdziała w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji, nie wywiązał się z postanowień kontraktu socjalnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł J. D., w którym podniósł, że decyzja Burmistrza została wydana niezgodnie z prawem, z pokrzywdzeniem jego osoby. Koszt zakupu opału to kwota [...]zł, a poza tym z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie skorzystać z propozycji pozyskania opału we własnym zakresie (z lasu) oraz z prac dorywczych. Zdaniem odwołującego się, Ośrodek Pomocy Społecznej jest zobowiązany zapewnić mu opał ze względu na małe dziecko w domu i jego zły stan zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) oraz art. 39 i art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018r. poz. 1508 ze m.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że rodzina odwołującego objęta jest systematyczną pomocą społeczną, a w okresie od miesiąca stycznia do miesiąca października 2018 r. pomoc ta wyniosła łącznie [...] zł. Z wywiadu środowiskowego wynika, że J. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i córką (w wieku [...] lat). Tak odwołujący, jak i Jego konkubina są osobami długotrwale bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, a jedyny dochód rodziny to zasiłek rodzinny. Jak już wskazano rodzina odwołującego korzysta z pomocy społecznej i to w znacznym zakresie a trudno byłoby uznać, że rodzina dąży do przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji finansowej, tj. między innymi nie wywiązuje się z kontraktu socjalnego. Jak wskazuje odwołujący uczynił starania o podjęcie zatrudnienia, lecz na tą okoliczność nie przedstawił żadnych dowodów. Odwołujący również nie przedstawił dowodu świadczącego o złym stanie zdrowia (posiada jak twierdzi lekki stopień niepełnosprawności). Z wywiadu środowiskowego wynika, że odwołujący zamieszkuje z rodziną w 3 pokojowym domu własnościowym, zajmując pokój wyposażony w podstawowy sprzęt. Uwzględniając powyższe ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że brak podstaw prawnych do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ jest ona zgodna z prawem. Zdaniem Kolegium pomoc społeczna, którą odwołujący systematycznie otrzymuje powinna być tak wydatkowana, aby umożliwiła zapewnienie dostatecznych potrzeb bytowych rodziny. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J. D. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie podnosząc w skardze, że przedmiotowa decyzja została wydana wyłącznie na korzyść Gminy, z pokrzywdzeniem jego osoby. Jego zdaniem, Kolegium w ogóle nie wzięło pod uwagę bardzo ciężkiej sytuacji materialnej i finansowej jego rodziny, kwotę [...]zł, jak i 500 plus przeznacza na potrzeby dziecka, a zasiłek celowy na zakup żywności i nie powinien być on zaliczany do zakupu opału. Kwota [...]zł przyznanego mu za trzy miesiące zasiłku na zakup opału nie wystarczy na ten cel. Ze względu na dziecko zmuszony jest codziennie ogrzewać mieszkanie. Zasiłek w kwocie [...]zł przeznacza na opłaty mieszkaniowe, ubrania, środki chemiczne, owoce i warzywa dla dziecka, mleko i deserki. Skarżący nie zgadza się ze stwierdzeniem organów, że nie współpracuje z opieką. Oświadczył też, że ze względu na ciężki stan zdrowia nie jest w stanie uzyskać drewna opałowego oraz że posiada orzeczenie o niepełnosprawności oraz dostarczył zaświadczenie lekarskie o chorobie. W dalszej części skargi skarżący wyraził swoje niezadowolenie z pracy i działań MOPS- u wobec jego osoby. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 18 marca 2019 r. skarżący powtórzył argumenty ze skargi i wcześniej z odwołania, dodatkowo wyjaśnił, że do kontraktu socjalnego został przymuszony, a posiada już orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, przedkłada odpis tej decyzji oraz kopię zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia, które już wcześniej składał do akt administracyjnych. Nie stanął do Komisji Lekarskiej ponieważ nie miał funduszy na bilety dojazdowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi i powołanymi w niej zarzutami, wnioskami oraz podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. S. o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup opału. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu. Materialnoprawną podstawę kwestionowanych skargą decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm., zwanej dalej "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z przepisu tego wynika, że przyznanie świadczenia w postaci zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że o tym, czy i w jakim rozmiarze zasiłek celowy zostanie przyznany stronie decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej, wyrażonymi w przepisach ustawy o pomocy społecznej. W świetle art. 2 ust. 1 w związku z art. 3 u.p.s. (zasada pomocniczości), celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rolą organów pomocy społecznej jest też zabieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Należy jednak pamiętać, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Oznacza to, że organ rozpatrując dany wniosek ocenia indywidualne potrzeby wnioskodawcy w kontekście jego sytuacji życiowej i materialnej z uwzględnieniem jednak ilości posiadanych środków pieniężnych, ilości osób potrzebujących i hierarchii zgłaszanych potrzeb innych osób. Bezsprzecznym jest, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega także wątpliwości, że organy pomocy społecznej nie są w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego też nawet w sytuacji, gdy istnieją podstawy do udzielenia pomocy osoba uprawniona musi liczyć się z tym, że organ może odmówić przyznania jej żądanego świadczenia (o ile nie jest ono obligatoryjne), albo że zostanie ono przyznane w rozmiarze innym od tego, jaki został określony we wniosku. Poza tym, zgodnie z treścią art. 4 w związku z art. 11 § 2 u.p.s., osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, a brak właściwego współdziałania osoby, w tym odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, bądź niedotrzymywanie jego postanowień jest co do zasady podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Wyjaśnić też należy, że kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności; a zatem czy organ prowadzący postępowanie nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po takim rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących możliwość przyznania określonego uprawnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2011 r., I OSK 1794/10, CBOSA). Sąd stwierdził, że w sprawie dokładnie ustalono istotne dla sprawy okoliczności, w sposób wszechstronny rozważono materiał dowodowy i przeprowadzono prawidłową jego ocenę, a rozstrzygnięcie zostało oparte o kryteria, sformułowane w przytoczonych powyżej art.art. 2-4 u.p.s. Organ obu instancji z jednej bowiem strony przeanalizowały i oceniły sytuację materialną i życiową wnioskodawcy, w tym uwzględniły dotychczasową pomoc uzyskaną od organu i udział skarżącego w przezwyciężaniu trudności życiowych, z drugiej zaś strony wzięły pod uwagę możliwości finansowe ośrodka pomocy. Przesłanki odmowy przyznania zasiłku celowego zostały czytelnie wyjaśnione w uzasadnieniach obu decyzji. Organy obu instancji wzięły pod uwagę, że J. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną i córką (w wieku [...] lat). Rodzina jest objęta systematyczną pomocą społeczną, obecnie w formie zasiłku okresowego w kwocie [...]zł miesięcznie (X-XII 2018 r.) oraz zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł. Otrzymuje też świadczenie w ramach Programu Rodzina 500 PLUS na dziecko w kwocie [...]zł. W październiku 2018 r. skarżący otrzymał [...] zł na zakup opału. Według karty świadczeń skarżący otrzymał od stycznia 2018 r. do października 2018 r. łącznie kwotę [...]zł zasiłków pienieżnych. Jak wynika z akt skarżący zrezygnował z kontraktu socjalnego. Skarżący, jest w wieku aktywności zawodowej, jednakże długotrwale korzysta ze statusu osoby bezrobotnej. Z części IV pkt III aktualizacji wywiadu wynika, że sytuacja rodziny jest trudna, jednakże klient nie wykorzystuje własnych możliwości w celu poprawy bytu rodziny, wnioskodawcy odmawiają prac społeczno-użytecznych, nie podejmują żadnych działań mających na celu zmianę tego stanu i polepszenie swojej sytuacji. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie, działając w ramach uznania i w oparciu o zasady przyznawania pomocy społecznej były uprawnione do odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na opał. Zdaniem Sądu z argumentów skarżącego wynika, że pozostaje on w błędnym i niewłaściwym przekonaniu, że świadczenia z pomocy społecznej ze względu na stan zdrowia i sytuację życiową w jakiej się znalazł, mają mu zapewnić stałe źródło utrzymania siebie i rodziny, którego nie posiada i zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby życiowe. Tymczasem pomocy społecznej nie można traktować jako stałego źródła dochodów, czego zadaje się nie dostrzegać skarżący. Rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie - jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. - umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Podkreślić należy, że skarżący objęty jest systematyczną pomocą społeczną i niestety - jak wskazał organ I instancji - samodzielnie nie podejmuje żadnych działań mających na celu zmianę tego stanu i polepszenie swojej sytuacji. Z przedłożonego do akt sądowych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 30 kwietnia 2013 r. wynika, że skarżący ma lekki stopień niepełnosprawności i nie jest osobą zupełnie niezdolną do pracy, a wręcz przeciwnie wskazanie lekarza obejmuje otwarty rynek pracy, co z pewnością stawia skarżącego w lepszej sytuacji niż inne osoby bez możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy. Z kolei z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżący nie może dźwigać, co też nie jest jednoznaczne z brakiem możliwości w ogóle zatrudnienia, a jedynie stanowi ograniczenie przy wyborze rodzaju zatrudnienia. Skarżący posiada zatem możliwości pozwalające na poprawę trudnej sytuacji życiowej rodziny i powinien podjąć wszelkie kroki zmierzające do uzyskania zatrudnienia, gdyż jak już wcześniej wskazano, świadczenia z pomocy społecznej nie mogą stanowić jedynego stałego źródła dochodu. Wobec powyższych okoliczności nie sposób przyjąć, aby organ odmawiając skarżącemu pomocy w postaci kolejnego zasiłku celowego, w kwocie jakiej oczekuje skarżący ([...] zł), przekroczył granice uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, z zachowaniem nie tylko zasad przyznawania pomocy społecznej, ale też stosownie do zasad procedury administracyjnej, określonej w art. art. 7 i 77 § 1 oraz 80 i 107 § 3 k.p.a. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.