II SA/Sz 214/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi Ł. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...], II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. N. M. kwotę [...] ([...]) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. uznał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł za świadczenia nienależnie pobrane i orzekł o obowiązku zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi przez Ł.U. Wnioskiem z dnia [...] r. Ł. U. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o umorzenie powyższego świadczenia. Decyzją z dnia [...] r. organ odmówił umorzenia tej należności, natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wskutek rozpatrzenia odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wnioskiem z dnia [...] r. A. U. działająca w imieniu syna Ł. U. wniosła o rozłożenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia na raty po [...] zł miesięcznie oraz umorzenie kwoty [...] zł będącą skapitalizowanymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 1 ust. 1, art. 12 ust. 1 i 2, art. 23 ust. 1, ust. 1a i ust. 5-8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 169 z późn.zm.) zwanej dalej "ustawą", art. 104 i art. 162 § 1 pkt 2 K.p.a. Prezydent Miasta S. rozłożył płatność kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wysokości [...]zł wraz z kwotą ustawowych odsetek za opóźnienie w wysokości [...] zł, łącznie [...] zł 7 rat po [...] zł miesięcznie (od [...] r.), [...] rat po [...] zł miesięcznie ([...]), 1 rata w kwocie [...] zł (w miesiącu [...][ r.) Z uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] r. przeprowadzono wywiad środowiskowy i ustalono, że Ł. U. prowadzi z matką A. U. wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. We [...] r. A. U. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, posiada prawo dodatku mieszkaniowego (w okresie od [...]. do [...]r.), nadto regularnie korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. W tej sytuacji organ uznał, że wnioskodawca nie jest w stanie jednorazowo spłacić przedmiotowego zobowiązania. Analizując dokumenty organ stwierdził, że na chwilę obecną sytuacja rodziny jest trudna, niemniej jednak nie można przyjąć, że jest to sytuacja o charakterze trwałym i w przyszłości nie ulegnie korzystnym zmianom. Ł. U. jest osobą młodą, zdrową, która nie ma żadnych przeciwwskazań do podjęcia pracy. Odwołanie od tej decyzji wniósł pełnomocnik A. U., która wskazała na bardzo trudną sytuację materialną jej i syna i podtrzymała zobowiązanie do spłaty należności w ratach po [...] zł oraz umorzenie odsetek w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., w zw. z art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (D.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Po przytoczeniu ustaleń faktycznych poczynionych przez organ I instancji oraz powołaniu się na przepis art. 30 ust. 2 wymienionej ustawy organ administracji zwrócił uwagą, iż sobą zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie jest A. U., tylko jej syn Ł.. Kolegium wskazało za organem I instancji, że Ł. U. jest osobą młodą, zdrową, która nie ma żadnych przeciwwskazań do podjęcia pracy. Sytuacja materialna rodziny jest faktycznie obecnie trudna, nie mniej jednak nie na tyle, aby w sposób trwały uniemożliwiła mu podejmowanie w przyszłości działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Z chwilą podjęcia pracy sytuacja Ł. U. może ulec zmianie i poprawie. Z tych też względów rozstrzygnięcie organu I instancji jest zasadne. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. U. będąca pełnomocnikiem Ł. U. Strona przedstawiła swoją trudną sytuację materialną, rodzinną oraz wskazała na pozostawanie bez pracy od marca br. W odpowiedzi na skargę SKO w Szczecinie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej: P.p.s.a.). Przedmiotem rozpatrzenia przez organ I i II instancji był wniosek skarżącego reprezentowanego przez pełnomocnika matkę A. U, z dnia [...]r. (wpływ do organu [...] r.). Jak wynika z jego treści, strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o rozłożenie na raty kwoty otrzymanej z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...]r. do [...]r. powiększonej o odsetki ustawowe w łącznej kwocie [...] zł. Pełnomocnik skarżącego wnioskowała o rozłożenie tej kwoty na dogodne raty, proponując miesięczne spłaty po [...] zł. W treści uzasadnienia wniosku strona przedstawiła swoją i syna sytuację majątkową. Zawnioskowała także o umorzenie (zwolnienie) należności w kwocie [...] zł będących skapitalizowanymi odsetkami. W dniu 13 października 2016 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącego. Z adnotacji pracownika MOPS-u wynika, że matka skarżącego A. U. podtrzymała wniosek o rozłożenie należności głównej na raty i umorzenie odsetek ustawowych. Organ I instancji rozpoznając powyższy wniosek orzekł o rozłożeniu na raty całości zobowiązania, tj. należności głównej wraz z odsetkami, wskazując ilość rat i ich wysokość. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, jaka jest sytuacja majątkowa Ł. U. i jego matki, wysokość wynagrodzenia za pracę A. U.oraz wysokość świadczeń uzyskiwanych z pomocy społecznej. Organ wskazał, że łączny dochód wynosi [...] zł zaś wydatki miesięczne, stanowią [...] zł, co uniemożliwia, jednorazową spłatę zadłużenia. Jednocześnie stwierdził, że zachodzą podstawy do rozłożenia tej należności na [...]raty: [...] rat po [...]zł miesięcznie, [...] rat po [...] zł miesięcznie ostatnia czterdziesta trzecia rata zatem wyniesie [...] zł. Zdaniem organu, nie ma podstaw do zwolnienia wnioskodawcy ze spłaty ustawowych odsetek za opóźnienie, z uwagi na to, że jest on osobą młodą, zdrową a jego poprawa sytuacji materialnej zależy od aktywności zawodowej. Pomimo tego, że w odwołaniu pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek w zakresie żądania rozłożenia należności głównej na raty po [...] zł i umorzenia kwoty skapitalizowanych odsetek, organ odwoławczy w decyzji z [...]r. w ogóle nie odniósł się do kwestii żądania umorzenia części należności. Podstawą materialnoprawną wniosku skarżącego jest art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która wskazuje na możliwość umorzenia przez organ właściwy nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W niniejszej sprawie wniosek strony skarżącej obejmował; żądanie rozłożenia na raty i umorzenie naliczonych odsetek. Jak wynika z treści zaskarżonych decyzji organ I instancji orzekł jedynie o rozłożeniu całości nienależnie pobranego świadczenia (należności głównej wraz ze skapitalizowanymi odsetkami) na raty, nie rozstrzygając wniosku w części żądania dotyczącej umorzenia skapitalizowanych odsetek. W świetle przepisu art. 23 ust. 8 ustawy organ właściwy czyni ustalenia, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w tym przepisie, tj. czy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustalenia poprzedzają wydanie decyzji natomiast z uzasadnienia decyzji, powinna wynikać ocena tej sytuacji oraz wskazana, jakimi kryteriami kierował się organ, obliczając wysokość rat oraz ich ilości. Matka skarżącego zarówno we wniosku, jak i w odwołaniu wskazywała na możliwość spłacania należności głównej w ratach po [...] zł miesięcznie tymczasem organ rozłożył całość nienależnie pobranego świadczenia na raty w zróżnicowanej wysokości nie wskazując czym kierował się ustalając [...] rat po [...]zł i [...] rat po [...] zł. W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako podstawę rozstrzygnięcia wskazało przepis art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, który w ocenie Sądu nie dotyczy przedmiotowego stanu faktycznego, przepis ten bowiem znajduje zastosowanie w odniesieniu do wniosku dłużnika alimentacyjnego, którym skarżący nie jest. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie, nieprawidłowo zastosował art. 30 ust. 2 ustawy, który przewiduje przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego albo rozłożenia na raty na wniosek dłużnika alimentacyjnego uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. Skarżący, którego reprezentuje matka, nie został uznany za dłużnika alimentacyjnego, którym był jego ojciec, lecz za osobę, która pobrała nienależnie świadczenia. W ocenie Sądu rozważanie przez organ II instancji odwołania w oparciu o art. 30 ust.2 jest nieprawidłowe. Organ odwoławczy nie zwrócił także uwagi na nierozpatrzenie w całości wniosku strony i rozstrzygnął jedynie co do żądania rozłożenia należności na raty, brak natomiast rozstrzygnięcia o umorzeniu odsetek. Obowiązkiem organów administracji jest kompleksowe rozstrzygnięcie i wyjaśnienie stronie zasadności prawidłowo przyjętych przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wyjaśnienia, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym, zgodnie z art. 107 § 1, 3 K.p.a. Ponadto uzasadnienie rozstrzygnięcia wydanego przez organ odwoławczy powinno zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń zawartych w odwołaniu. W ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie wniosku skarżącego uchybiły powyższym zasadom procedury administracyjnej. Organy obu instancji nie dokonały bowiem wszechstronnej i należytej oceny okoliczności faktycznych zaistniałych w sprawie w kontekście przesłanek warunkujących umorzenie długu (odsetek) nie uzasadniły swoich decyzji co do ilości i wysokości rat, zaś uzasadnienie organu II instancji stanowi powtórzenie argumentów organu I instancji, nie zawiera własnych rozważań, w szczególności nie odnosi się dostatecznie do wyjaśnień strony zawartych w odwołaniu, ani do całości żądań. Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja Prezydenta Miasta Stargard zostały wydane z naruszeniem art. 23 ust. 2 cyt. ustawy oraz przepisów procesowych, tj. art. 107 § 1 i 3, art. 15 K.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji 3 przeanalizuje sytuację (aktualną w dacie orzekania) rodzinną strony, o której mowa w art. 23 ust.8 ustawy i wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie rozłożenia należności na raty oraz zasadności umorzenia skapitalizowanych odsetek. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 ust.1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. Zawarte w pkt II wyroku orzeczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika działającego z urzędu uzasadnione jest treścią art. 250 § 1 tej ustawy.