II SA/Sz 217/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant Aneta Kukla po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku okresowego o d d a l a skargę U z a s a d n i e n i e : W dniu [...]. J. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z prośbą o przyznanie pomocy finansowej w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego na żywność i bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku okresowego na pokrycie zadłużenia w banku w kwocie [...] zł. pod warunkiem zwrotu całości lub części tej kwoty. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], w oparciu o art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 41 pkt 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), odmówił J. K. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku okresowego z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia w banku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, posiadającą dochód wynoszący łącznie [...] zł. na który składa się renta w wys. [...] zł. oraz 1/3 dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł. Dochód ten przekracza kryterium dochodowe ustalone ustawą o pomocy społecznej na poziomie [...] zł. Organ przyznał, że sytuacja J. K. jest trudna, jednakże z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej podjął decyzję o odmowie udzielenia wnioskowanej pomocy. Organ wyjaśnił, że w pierwszej kolejności zaspokajane są niezbędne potrzeby bytowe w postaci leków i żywności dla osób i rodzin ubiegających się o pomoc, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej. Nadto, J. K. nie pozostaje bez wsparcia Ośrodka uzyskując w [...] r. zasiłek celowy specjalny z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności oraz leków w wysokości [...] zł. J.K. złożył od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] podnosząc, że zadłużenie w banku wynoszące [...] zł. jest skutkiem świadomych działań byłych pracowników socjalnych. W dalszej części odwołania J. K. poruszył kwestie związane z niewłaściwym i tendencyjnym, w jego ocenie, działaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] oraz odmową dostępu do akt archiwalnych. Zarzuty te odwołujący się podtrzymał w piśmie z dnia [...] r. Po rozpatrzeniu sprawy w skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na mocy art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy podał m.in., że uznanie przez organ I instancji braku podstaw do przyznania pomocy społecznej w formie bezzwrotnej jako zasiłku celowego specjalnego lub zasiłku okresowego, jest uzasadnione i zgodne z prawem. Jednak analiza akt, przede wszystkim treści wniosku J. K. wykazała, że strona ubiegała się o "bezzwrotny zasiłek celowy specjalny lub zasiłek okresowy na spłatę zadłużenia w banku w kw. [...] zł. pod warunkiem zwrotu całości lub części tej kwoty". Wnioskodawca uzasadnił prośbę tym, iż pieniądze, które wpłaca co miesiąc do banku jako odsetki od pożyczki, tj. ok. [...] zł, mógłby wpłacać do MOPS, tym samym dług jego zmniejszyłby się, a nie powiększał, jak to się dzieje w chwili obecnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że z w/w wniosku wyraźnie wynika, że J. K. zwrócił się również o pomoc zwrotną. Zdaniem Kolegium, organ I instancji odmawiając zainteresowanemu oczekiwanej pomocy nie wziął pod uwagę udzielenia pożyczki zwrotnej o którą wnioskowano, a jeżeli nawet taka możliwość była wzięta pod uwagę to nie wynika to z uzasadnienia odmownej decyzji. Z jej uzasadnienia nie można się także dowiedzieć, czy Ośrodek w ogóle posiada środki na udzielanie takich pożyczek, czy środki na dany rok już wykorzystano, czy też takich pożyczek się nie udziela albo udziela lecz na inne cele bądź w innych wysokościach. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, iż nie przesądza o tym, czy przyznanie J. K. takiej pomocy jest możliwe, czy też nie, jednak decyzja odmowna powinna zawierać uzasadnienie wskazujące powody z jakich została podjęta. Uzasadnienie decyzji administracyjnej ma istotne znaczenie dla stron, zwłaszcza decyzji niekorzystnej, stanowi ono bowiem integralną część decyzji, a jego zadaniem jest wyjaśnienie motywów takiego a nie innego rozstrzygnięcia. J. K. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...], iż dopiero po trzech latach wykazało naruszanie prawa przez organ I instancji. Zdaniem skarżącego, uzasadnienie decyzji wskazuje organowi I instancji jak ma postąpić aby i tak odmówić przyznania mu pomocy społecznej. J. K. poruszył w skardze również sprawę dotychczasowych działań organów w stosunku do jego osoby oraz odmowy dostępu do akt archiwalnych. Według skarżącego działania te doprowadziły go do pogorszenia stanu zdrowia. Odnosząc się do kwestii posiadanego zadłużenia bankowego J. K. wyjaśnił, że zaciągnięcie kredytu wynikało z konieczności spłacenia zaległości gospodarstwa domowego do którego powstania przyczyniło się wcześniejsze postępowanie organów obu instancji odmawiających mu należytego wsparcia. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego - stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi stała się decyzja wydana w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może określić, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. We wniesionej skardze J. K. podniósł względem zaskarżonej decyzji w istocie jeden skonkretyzowany zarzut. Zdaniem skarżącego, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało organowi I instancji jak postąpić, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy i tak odmówić mu świadczeń z pomocy społecznej, a tym samym przesądziło o treści mającej zapaść decyzji. Zarzutu tego Sąd nie podzielił. Cytowany wyżej art. 138 § 2 k.p.a. pozostawia uznaniu organowi odwoławczemu wskazanie, jakie okoliczności winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji. Uzasadniając uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zwróciło uwagę na to, że organ I instancji w ogóle nie rozważył możliwości przyznania skarżącemu pomocy zwrotnej, pomimo, iż skarżący we wniosku z dnia [...]r. zawarł także prośbę o udzielenie takiej pomocy celem pokrycia zobowiązania kredytowego w banku. Dostrzeżenie przez organ odwoławczy uchybień organu I instancji w tym zakresie, polegających na niewyjaśnieniu tej kwestii w uzasadnieniu negatywnej dla skarżącego decyzji nie może być uznane jako przesądzenie o merytorycznej treści decyzji, która winna być wydana po przeprowadzeniu przez organ I instancji należytego postępowania wyjaśniającego. Oczywistym jest, że w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej obejmujących udzielenie pomocy zwrotnej (pożyczek) organ I instancji zawsze musi wziąć pod rozwagę, m.in. własne możliwości finansowe w tym zakresie. Poczyniona zatem przez Kolegium uwaga odnosząca się do niewyjaśnienia przez organ I instancji jego możliwości finansowych przy udzielaniu tego typu pomocy nie mogła być uznana jako sugestia do konkretnego - negatywnego albo pozytywnego - sposobu załatwienia sprawy. Wychodząc poza zarzuty skargi, do czego Sąd jest zobowiązany mocą art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skład orzekający nie dostrzegł ze strony Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] uchybień, które skutkować miałyby uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji. W tym miejscu należy podkreślić, że wojewódzki sąd administracyjny może uchylić zaskarżone orzeczenie organu administracji tylko w przypadku, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, których wpływ mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). W ocenie Sądu, organ odwoławczy w sposób przekonujący i znajdujący oparcie w materialne dowodowym uzasadnił swoje orzeczenie. W uzasadnieniu decyzji zawarł przesłanki przemawiające za koniecznością uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Brak odniesienia się w ogóle do wniosku skarżącego o udzielenie pomocy zwrotnej na spłatę zadłużenia w banku uniemożliwiało organowi odwoławczemu ocenę prawidłowości ustaleń stanu faktycznego. Merytoryczne orzeczenie przez Kolegium w tym zakresie pozbawiłoby w istocie stronę prawa do rozpoznania sprawy w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. W takiej sytuacji Kolegium musiałoby ponadto w całości przeprowadzić postępowanie zmierzające do wyjaśnienia, czy organ I instancji planując rozdysponowanie posiadanych środków przewidział możliwość udzielania w danym okresie tego rodzaju pomocy zwrotnej oraz czy posiada i w jakiej wysokości środki umożliwiające przyznanie takiego wsparcia swoim podopiecznym. Na marginesie sprawy, odnosząc się do poruszanych w skardze trudności skarżącego w dostępie do akt archiwalnych należy jedynie wskazać, że w przedmiocie tym Sąd wypowiedział się w wyroku opublikowanym [...] r., w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...], rozpoznanej pod sygn. akt II SA/SZ 80/06. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co skutkować musiało oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.