II SA/Sz 218/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 kwietnia 2018 r. zwalniającego Ją od kosztów sądowych w ½ części, a w pozostałym zakresie oddalającego Jej wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r. w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą od każdorazowej opłaty sądowej w kwocie przekraczającej [...] zł, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. T. W., działając przez będącego jej mężem pełnomocnika T. W., wniosła do tut. Sądu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi został ustalony na kwotę [...]zł. W motywach uzasadniających złożenie przedmiotowego wniosku skarżąca podała, że po udarze przebytym w 2016 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, leżącą, bez szans na wyzdrowienie. Z uwagi na brak środków zaprzestano rehabilitacji, rodzina utrzymuje się z malejących oszczędności pochodzących ze sprzedaży działki, które przeznaczone zostały na rehabilitację i zakup specjalistycznego łóżka. Aktualnie opiekę nad skarżącą sprawuje mąż, który zrezygnował z pracy. Posiadany majątek stanowi dom o powierzchni [...] m˛, wartości ok. [...] zł, posadowiony na działce o powierzchni [...] ha oraz oszczędności w wysokości [...] zł. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny stanowi kwota [...]zł, na którą składa się zasiłek pielęgnacyjny skarżącej w wysokości [...] zł oraz zasiłek opiekuńczy wypłacany T. W. w wysokości [...] zł. Na miesięczne zobowiązania i wydatki składają się następujące opłaty: media – [...] zł, butla gazu – [...] zł, podatek od nieruchomości – [...] zł, pampersy – [...] zł, leki – [...] zł, środki higieniczne – [...] zł. W wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego zobowiązującego do nadesłania dodatkowych dokumentów potwierdzających opisaną sytuację materialną i osobistą skarżąca oświadczyła, że z podziału działki nr [...] powstały działki o nr [...] i [...], z których sprzedana została działka o nr [...], na dowód czego przedłożyła wypis aktu notarialnego. Jednocześnie zaznaczyła, że większość środków uzyskanych ze sprzedaży ziemi została przeznaczona na spłatę długów związanych ze spadkiem po ojcu M. S.. Rachunki za prąd adresowane są na nieżyjącego ojca. Skarżąca przedłożyła wypis aktu notarialnego z dnia [...] r. Repertorium A nr [...] w przedmiocie sprzedaży działki nr [...], faktury za wodę i ścieki w wysokości [...] zł i [...] zł za dwa miesiące, dowody opłat za prąd w wysokości [...] zł i [...] zł, dwa rachunki za rehabilitację w wysokości [...] zł każdy, decyzje w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2018 w wysokości [...] zł, fakturę z 31 grudnia 2016 r. za ustalenie linii brzegu kanału na kwotę [...]zł, faktury z aptek na zakup leków i pieluch opiewające na kwoty [...]zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, faktury za zakup brykietu na kwoty [...]zł, [...] zł, [...] zł, karty informacyjne leczenia szpitalnego, wyciąg z rachunku bankowego należącego do wnioskodawczyni i jej męża z saldem końcowym [...] zł, decyzję GOPS w K. z dnia [...] r. przyznającą T. W. zasiłek opiekuńczy na skarżącą od dnia 01 lutego 2018 r. do dnia 31 października 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz decyzję przyznającą skarżącej zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł w okresie od 01 lutego 2018 r. do 28 lutego 2021 r. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy zwolnił skarżącą od kosztów sądowych w ˝ części, a w pozostałym zakresie jej wniosek oddalił. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że zasadne jest zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w ˝ części, bowiem jest ona osobą schorowaną i dysponuje z mężem niewielkim miesięcznym dochodem, jednakże na uwadze należy mieć wysokość oszczędności, którymi dysponuje, które mimo, że przeznaczone są na codzienne potrzeby życiowe, pozwolą również na poniesienie kosztów sądowych. We wniesionym od ww. postanowienia sprzeciwie, skarżąca podtrzymała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych. Wskazała, że konieczność uiszczenia wysokiej kwoty wpisu sądowego narazi rodzinę na pogorszenie warunków bytowych. Fakt, iż dysponuje ona oszczędnościami nie ma znaczenia, ponieważ wydatki rodziny przekraczają uzyskiwane przychody, a więc oszczędności muszą być przeznaczane na codzienną egzystencję. Ponadto skarżąca chciałaby zachować jak najwięcej oszczędności na wypadek konieczności uiszczenia opłaty adiacenckiej w przypadku nieuwzględnienia jej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy – art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wskazać zatem należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej. Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Należy przy tym zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji złożonych przez wnioskodawczynię wynika, że pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i miesięcznie dysponują oni łącznym dochodem w wysokości [...] zł. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, leżącą, bez szans na wyzdrowienie i wraz z mężem utrzymuje się z oszczędności pochodzących ze sprzedaży działki w kwocie około [...] zł. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że już posiadanie stałego łącznego dochodu w wysokości zaledwie [...] zł, w sytuacji gdy skarżąca jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś jej mąż nie może podjąć pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad nią, pozwala na stwierdzenie istnienia w sprawie przesłanki przyznania prawa pomocy w szerokim zakresie tj. że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceny takiej nie podważa, zdaniem Sądu, również fakt posiadania przez skarżącą majątku nieruchomego, gdyż trudno oczekiwać, aby na potrzeby uiszczenia kosztów sądowych strona dokonywała jego zbycia, w szczególności jeśli chodzi o dom zaspokajający potrzeby mieszkaniowe rodziny skarżącej, jak również fakt posiadania oszczędności w kwocie ok. [...] zł, które podlegają systematycznemu uszczupleniu, gdyż skarżąca przeznacza je na comiesięczne utrzymanie siebie i swojej rodziny. Niemniej jednak z uwagi na to, że oszczędności takie skarżąca posiada, jak również ze względu na to, że osiągany przez skarżącą i jej męża dochód ma stały charakter i osiągany jest co miesiąc, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca ma realną możliwość wygospodarowania środków finansowych na uiszczenie na tym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie [...]zł i od każdej ewentualnej opłaty sądowej w kwocie [...]zł, dlatego zwolnił ją z kosztów sądowych z wyłączeniem obowiązku uiszczenia tych opłat w ww. wysokości. Zawsze bowiem ubiegający się o prawo pomocy winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Zaznaczyć także należy, że w razie gdy skarga okaże się uzasadniona, skarżąca będzie mogła domagać się zwrotu poniesionych kosztów od organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 p.p.s.a.). Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3 i § 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.