II SA/Sz 220/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Windak Protokolant: Beata Radomska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2008r. sprawy ze skargi A.W.-F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej I uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu A.W.-F. złożyła w dniu 20 września 2007 r. wniosek o umorzenie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej w wysokości [...] zł, z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową rodziny. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, decyzją z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 104 Kpa, art. 9a, art. 16, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), - odmówił A. W.-F. umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 września 2005 r. do 21 sierpnia 2006 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że A. W.-F. decyzją z dnia [...] została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej na córkę [...] za okres do 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. W toku postępowania mającego na celu zbadanie sytuacji rodzinnej wnioskodawczyni organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo z córkami [...] i [...]. Aktualnie zatrudniona jest jako nauczyciel w Pałacu Młodzieży w K., gdzie za miesiąc sierpień 2007 r. uzyskała wynagrodzenie netto w wysokości [...] zł oraz jako nauczyciel na 11/18 etatu w Szkole Podstawowej w S. za wynagrodzeniem, brutto [...] zł plus dodatek stażowy – [...] zł, dochód netto to około [...] zł (według oświadczenia strony złożonym we wniosku o umorzenie świadczeń). Z dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że stałe koszty utrzymania mieszkania wynoszą: [...] zł tj. czynsz [...] zł, energia [...] zł, gaz [...] zł, spłata kredytu po [...] zł. Pozostałe koszty związane z funkcjonowaniem rodziny wynoszą [...] zł (przedszkole córki , koszty dojazdu do pracy). W ocenie organu I instancji w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniania sytuacja, stanowiąca podstawę umorzenia świadczeń nienależnie pobranych. Organ wskazał, że wnioskodawczyni utrzymuje się z wynagrodzenia z pracę pracując w dwóch zakładach, nie znajduje się pod stałą opieką lekarza specjalisty w związku ze złym stanem zdrowia lub przewlekłą chorobą. Środki finansowe, którymi dysponuje Jej rodzina wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Rodzina nie jest zagrożona eksmisją, nie wykazuje z powodu braku środków pieniężnych – braków w wyżywieniu. Wnioskodawczyni posiada stałą pracę i dochód i nie wymaga pomocy na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W odwołaniu od tej decyzji A. W.-F. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem dobra Jej dzieci. Odwołująca się wskazała, że organ ustalając dochody na kwotę [...] zł nie uwzględnił potrąceń: składki na ubezpieczenie [...] zł oraz spłaty pożyczki mieszkaniowej [...] zł, co powoduje, iż faktyczny dochód wynosi [...] zł. Ponadto od 22 października 2007r. miesięczne wydatki są wyższe i wynoszą kwotę [...] zł (a nie [...] zł), z uwagi na podwyższenie funduszu remontowego o [...] zł. Po odliczeniu comiesięcznych kosztów na utrzymanie trzyosobowej rodziny pozostaje [...] zł, tj. [...] zł na osobę lub [...] zł dziennie na trzy osoby. Wskazała też, że wprawdzie dzieci nie są przewlekle chore, ale jak każde inne chorują. Młodsza córka nosi kapcie ortopedyczne, których koszt zakupu wyniósł [...] zł. Obie córki są pod opieką ortodonty, starsza odpłatnie bo ma już prawie 15 lat, córka ta nosi okulary, i wymaga wizyt u okulisty. Odwołująca się zaś pozostaje od lat pod pieką foniatry w związku z przewlekłą chorobą zawodową – guzki śpiewacze na strunach głosowych, miesięczny koszt leczenia wynosi ok. [...] zł i okresowo wymaga jonoforez wapniowych. Stale nadużywa głosu, gdyż pracuje w zwiększonym wymiarze godzin, lecz z uwagi na sytuację materialną i rodzinną nie może skorzystać z urlopu zdrowotnego. Do odwołania dołączyła: zawiadomienie z dnia 22 października 2003r. o miesięcznym wymiarze opłat za lokal, dowód zakupu leków, i trzewików ortopedycznych, wynik badania laryngologicznego z dnia 8 września 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 16 i art. 18 ust.2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze z.), po rozpatrzeniu odwołania A. W.-F. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium – jak wynika to z uzasadnienia decyzji – wskazało, że kwestia pobranej nienależnie zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r., a w konsekwencji obowiązku zwrotu kwoty [...] zł z ustawowymi odsetkami, została rozstrzygnięta ostateczną decyzją organu I instancji z dnia [...]. Odwołująca się wnioskiem z dnia19 września 2007r. zwróciła się o umorzenie tej kwoty, przedstawiając stałe i doraźne wydatki ponoszone na utrzymanie rodziny. Organ I instancji – po analizie zebranego materiału dowodowego – uznał, że nie zachodzą szczególne przesłanki pozwalające na uwzględnienie wniosku strony, zaś sytuacja materialna umożliwi spłatę wymaganych należności. Argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji – zdaniem Kolegium – są przekonywające. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzje w sprawie umorzenia nienależnie pobranych zaliczek mają charakter fakultatywny (art. 16 tej ustawy) i rozstrzygnięcia uzależnione są od okoliczności sprawy. W tych okolicznościach, Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i dlatego orzekło jak w sentencji. A.W.-F. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzuciła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie od decyzji odmawiającej umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej nie uwzględniło następujących okoliczności: - powodów nieopłacenia w 2005r. pozwu o rozwód; - samotnego wychowywania dzieci, a więc statusu samotnej matki, pozostającej w faktycznej separacji od czerwca 2004r., z rozdzielnością majątkową od lipca 2005r.; - ponownego złożenia w dniu 16 października 2007r. pozwu o rozwód, - nie wzięcia pod uwagę tego, że kwota [...] zł jest to duża kwota dla samotnej matki wychowującej dwoje dzieci, z czego na jedno w wieku 9 lat nie otrzymuje alimentów, a egzekucja komornicza jest bezskuteczna, - realnego dochodu w kwocie [...] zł , przy stałych wydatkach miesięcznych [...] zł.; - przewlekłej choroby zawodowej udokumentowanej przy odwołaniu. Reasumując skarżąca wniosła "o wnikliwe rozpatrzenie sprawy". Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. W toku tej oceny Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.),co oznacza, że ma obowiązek uwzględnienia na korzyść strony stwierdzonych istotnych naruszeń prawa, nawet jeśli nie były objęte zarzutami skargi. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji z dnia [...] o odmowie A. W.-F. umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Podstawę materialnoprawną tego rozstrzygnięcia stanowił przepis art.16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną osób. Użyty w tym przepisie przez ustawodawcę zwrot "może" wyraźnie wskazuje, że wydawane na jego podstawie decyzje administracyjne mają charakter uznaniowy. Decyzje wydawane według uznania administracyjnego podlegają kontroli pod względem ich zgodności z prawem w szczególności czy nie przekroczono granic uznania a więc czy nie wydano decyzji w sposób dowolny, jak również czy prawidłowo ją uzasadniono. Z treści skargi wynika, że skarżąca powołuje się na okoliczności, które w Jej przekonaniu powinny były stanowić podstawę do wydania decyzji zgodnej z Jej wnioskiem tj. do umorzenia nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową rodziny, które podnosiła również w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Analiza akt administracyjnych, a zwłaszcza treści odwołania prowadzi do wniosku, że istotnie już wówczas skarżąca powoływała się na samotne wychowywanie dzieci, niski dochód, a przy tym jeszcze niższy niż w okresie rozstrzygania sprawy przez organ I instancji, także wskazywała na nowe nie podnoszone we wniosku okoliczności dotyczące Jej i dzieci stanu zdrowia i związane z tym koszty leczenia. Tymczasem, organ II instancji – jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – ani słowem nie odniósł się do tych okoliczności utrzymując w mocy decyzją organu I instancji. Oznacza to, że organ ten naruszył wskazane w art. 7, art. 77, art. 80 § 1 i art. 10 § 3 Kpa przepisy postępowania administracyjnego, a w konsekwencji orzekł z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Rolą organu odwoławczego nie jest wyłącznie kontrola decyzji organu I instancji. Z wyrażonej w art. 15 Kpa zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika bowiem, że organ odwoławczy, w wyniku wniesienia odwołania przez stronę, ponownie rozpatruje i rozstrzyga sprawę już rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją organu I instancji. To ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy nie polega na ponownym przeprowadzeniu dowodów, jeśli były prawidłowo przeprowadzone przez organ I instancji, ale przejawia się przede wszystkim w uzupełnieniu dotychczas zebranego materiału dowodowego, jeżeli potrzeba taka wyłoni się w toku postępowania odwoławczego. Rzeczą organu odwoławczego jest przy tym odniesienie się do okoliczności podniesionych w odwołaniu i rozważenie czy w świetle tych okoliczności powinno dojść do oceny odmiennej od dotychczasowej. Wyrazem takiego rozważenia całokształtu okoliczności sprawy jest uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, w którym powinno znaleźć się odzwierciedlenie toku rozumowania organu drugiej instancji dokonanego w kontekście odwołania. W niniejszej sprawie lakoniczne uzasadnienie decyzji organu odwoławczego wymogów powyższych nie spełnia, a zatem nie jest możliwe ustalenie czym kierował się ten organ pomijając argumentację podnoszoną w odwołaniu. W tym stanie sprawy, nie ulega wątpliwości, że wyżej wskazane i opisane uchybienia organu odwoławczego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji. Niezbędne jest bowiem ponowne rozpatrzenie odwołania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i rozważenie tych wszystkich okoliczności podnoszonych przez stronę, które dotychczas były pominięte przez ten organ. Z powyższych względów należało orzec jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.).