II SA/Sz 225/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Ż. reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący S. Ż. reprezentowany przez opiekuna prawnego M. Ż. wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadnił tym, że nie ma żadnego majątku ani dochodów. Źródło jego utrzymania stanowi otrzymywany z MOPR w S. zasiłek w wysokości [...] zł, który nie wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku ani żadnych oszczędności. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki to: koszty leczenia – [...] zł, telefon komórkowy – [..] zł, wydatki na kino – [...] zł, wydatki na sport – [...] zł, żywność –[...] zł, odzież – [...] zł, obuwie – [...] zł. Do wniosku załączono zaświadczenie z ZUS Oddział w S. stwierdzające, że S. Ż. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwaniem z dnia 13 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, tj.: - oświadczenia czyją własność stanowi mieszkanie położone w S. przy ul. [...] oraz, czy skarżący ponosi koszty jego wynajmu (dołączenie kserokopii umowy potwierdzającej powyższy fakt), - zaświadczenia z właściwego urzędu potwierdzającego liczbę osób zameldowanych w przedmiotowym lokalu, - w sytuacji zamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym mieszkaniu razem z rodzicami przedłożenie dowodów potwierdzających wysokość ich dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz wyciągów z posiadanych wszystkich dorosłych domowników kont bankowych z zestawieniem operacji z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania (np. gaz, prąd, woda itp.) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz innych niezbędnych wydatków np. zakup lekarstw, - dowodu potwierdzającego wysokość zasiłku otrzymywanego z MOPR w S. w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W odpowiedzi na powyższe M. Ż. – opiekun prawny oświadczyła, że nie jest stroną w niniejszej sprawie lecz opiekunem prawnym S. Ż. w związku z czym oświadczenie o posiadanym majątku jej nie dotyczy. Ponadto oświadczyła, że użycza synowi mieszkanie wraz z mediami z uwagi na to, że nie posiada on żadnego majątku i otrzymuje jedynie zasiłek z MOPR. Do pisma załączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 września 2016 r. zaliczające wnioskodawcę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz decyzję z MOPR w S. przyznającą S. Ż. zasiłek stały w kwocie [...] zł. Pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu ni przedłożyła. Starszy referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie strony dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby ( z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). S. Ż. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Dla pozytywnego rozstrzygnięcia w tej kwestii konieczne jest zatem spełnienie przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zaznaczyć należy, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego (referendarza sądowego) wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji musi liczyć się z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy ( post. NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11). W niniejszej sprawie mając na uwadze fakt, że skarżący (zgodnie z oświadczeniem w formularzu PPF) nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz z ustaleń dokonanych w oparciu o akta administracyjne, z których wynika, że wnioskodawca zamieszkuje razem z rodzicami co pozwala przyjąć, że pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, oceny możliwości finansowych skarżącego należało dokonać z uwzględnieniem sytuacji finansowej jego oraz jego rodziców, ponieważ zgodnie z przepisami art. 23 i 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zarówno małżonkowie, jak też rodzice i dzieci zobowiązani są do wzajemnej pomocy i wsparcia. Obowiązek wspierania oznacza udzielenie pomocy materialnej jak i osobistej. Przy czym ustawodawca w art. 87 krio nie zakreślił czasu trwania obowiązków nałożonych na rodziców i dzieci. Obowiązek ten trwa także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Referendarz sądowy przy ocenie sytuacji finansowej strony winien ustalić, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, a także osób bliskich, pozwala podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy z budżetu Państwa. Niewykonanie zobowiązania starszego referendarza sądowego polegające na nieprzedłożeniu jakichkolwiek dokumentów potwierdzających sytuację finansową rodziców wnioskodawcy uniemożliwiło dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.