II SA/Sz 23/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2008r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...], II. zasądza od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego S. W. kwotę [...], obejmującą należny podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej. Pismem z dnia 10 listopada 1998 r. A B wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu udziału w wystąpieniach wolnościowych w roku 1970. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , rozpatrując powyższy wniosek, decyzją z dnia (...) nr (...), odmówił A B przyznania uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu wojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z przedstawionego materiału dowodowego nie wynika, iż wnioskodawca doznał szkód wskazanych w ww. ustawie wskutek użycia przemocy przez służby państwowe skierowane przeciwko uczestnikom protestów w grudniu 1970 r. Wobec zakwestionowania przez stronę ww. rozstrzygnięcia, organ administracyjny rozpoznał ponownie sprawę i decyzją z dnia (...) nr (...) utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję. A B powyższy akt administracyjny zaskarżył do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w W Ośrodek Zamiejscowy w S wyrokiem z dnia (...) w sprawie o sygn. akt (...), nie znajdując podstaw do stwierdzenia, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, oddalił skargę. W dniu 12 maja 2003 r. do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wpłynęło pismo A B w sprawie, zakończonej decyzją ostateczną, o przyznanie uprawnień kombatanckich, które organ zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie 154 k.p.a. Decyzją z dnia (...) nr (...), organ nie znajdując podstaw do zastosowania art. 154 k.p.a., odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia (...). Na powyższą decyzję A B złożył pismo w trybie art. 127 § 3 k.p.a. żądając uchylenia ww. decyzji. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznając, iż stanowisko prezentowane przez odwołującego się nie zasługuje na uwzględnienie, decyzją z dnia (...) nr (...) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...). Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego żądając stwierdzenia bezskuteczności decyzji oraz sprawdzenia terminowości i poprawności formalnej decyzji. Wyrokiem z dnia (...) sygn. akt (...) Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę stwierdzając, iż A B nie powołał się na przesłanki, które przemawiałyby za zastosowaniem art. 154 § 1 k.p.a. i zmianą decyzji ostatecznej. Podaniem z dnia (...)., adresowanym do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, A B opierając się na art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego wniósł o przyznanie uprawnień kombatanta i o odszkodowanie. Ponadto w piśmie zawarł wniosek o "unieważnienie dotychczasowych wszystkich decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia (...) nr (...), wydaną na podstawie art. 154 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu wojennego (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ) odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia (...) nr (...) oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia (...) nr (...) o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazał, iż pomimo dwukrotnego wezwania A B, tj. pismami z dnia (...) i (...), zobowiązującymi do podania, w jakim trybie żąda wzruszenia decyzji ostatecznej, strona nie wskazała, żadnego z przepisów w wymienionych w pismach. Dalej podano, że wobec braku ustawowych podstaw do wznowienia postępowania, jak i wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności, podanie strony organ zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Następnie organ przytoczył treść ww. przepisu i wyjaśnił, iż wzruszenie decyzji, na mocy której żadna ze stron nie nabyła praw jest możliwe, gdy zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki, tj. decyzja, w której żąda się wzruszenia musi być ostateczna oraz za jej wzruszeniem musi przemawiać interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ ustalił, iż w niniejszej sprawie została spełniona tylko pierwsza przesłanka. Uzasadniając brak istnienia drugiej przesłanki organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 2 pkt 7 ustawy o kombatantach. Dalej zaznaczył, iż postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wnikliwy i prawidłowy. Nadto nadmienił, iż w sprawie wiążąca jest ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w wyniku wniesionego przez stronę środka zaskarżenia, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia (...) nr (...) wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 78, poz. 1071 ze zm.) uchylił decyzję własną z dnia (...) nr (...) i umorzył postępowanie prowadzone na podstawie wniosku strony z dnia (...). Uzasadniając decyzję organ administracyjny wyjaśnił, iż dnia (...) wydano na wniosek strony decyzję w trybie art. 154 k.p.a., która jest ostateczna i prawomocna, zatem prowadzenie nowego postępowania w przedmiocie uprawnień kombatanckich strony oraz wydanie decyzji (po raz drugi) w tym samym trybie stanowiłoby rażące naruszenie prawa, tj. zasady trwałości decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. W związku z tym, iż organ stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy, zasadnym było umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A B wniósł o przyznanie uprawnień kombatanta, odszkodowania, jak i emerytury do czasu ukończenia procesów SPiUS oraz o "niezwłoczne rozstrzygnięcie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie precyzującym skargę przyznany w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego radca prawny S W wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części umarzającej postępowanie oraz o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania. Pełnomocnik wskazał, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylając decyzję z dnia (...) bezpodstawnie i z naruszeniem art. 7, 8, 9, 105 § 1, 149 § 1 i 3 k.p.a. umorzył postępowanie w sprawie. Argumentując powyższe stanowisko podniósł, iż organ w pismach zawierających zobowiązanie strony do sprecyzowania podania z dnia (...)., nie pouczył o konsekwencjach niesprecyzowania żądania a nadto według swego wyboru rozpoznał sprawę w trybie art. 154 k.p.a., wiedząc o tym, że sprawa była już wcześniej rozpoznana w tym trybie. Dalej wywiódł, iż organ sprawę powinien rozpoznać w trybie art. 145 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że podejmując ją doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kwestia przyznania A B uprawnień kombatanckich na mocy przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. z 2002 r., Dz. U. Nr 42, poz. 371 ze zm.) była już przedmiotem orzekania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który ostateczną decyzją z dnia (...) odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanych uprawnień. Decyzja ta poddana była kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w W Ośrodek Zamiejscowy w S, który wyrokiem z dnia (...). podzielił stanowisko organu w tym zakresie. W wyniku rozpatrzenia kolejnego wniosku A B z dnia (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił zmiany swojej prawomocnej decyzji z dnia (...) w trybie art. 154 § 1 k.p.a. Ostateczne rozstrzygnięcie w tym zakresie organ podjął w dniu (...) decyzją nr (...). Kontrolując to orzeczenie Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia (...)., sygn. akt (...) uznał je za zgodne z prawem. A B w dniu (...) sformułował ponownie do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich. Wniosek swój powtórzył w piśmie z dnia (...). wskazując w nim jako podstawę żądania art. 7 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego jednocześnie wnosząc "o unieważnienie wszystkich decyzji wydanych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów dwukrotnie zobowiązał A B do sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie trybu, w jakim winien być on rozpoznany, tj. czy w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 k.p.a.), stwierdzenia nieważności (art. 156 k.p.a.), czy też zmiany decyzji ostatecznej (art. 154 § 1 k.p.a.). Jednakże w swych pismach z dnia (...) i (...) organ nie zawarł żadnego rygoru na wypadek, gdyby skarżący nie sprecyzował procesowej podstawy swojego żądania. Należy wskazać, iż powyższe działanie organu jest niezgodne z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, bowiem stosownie do art. 7 k.p.a., organ jest obowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym ustalenia rzeczywistego żądania strony. Przy czym, organ ma obowiązek czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art. 9 k.p.a.) oraz prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.). Urzeczywistnienie tych zasad stanowi, m.in., prawidłowe sformułowanie przez organ administracyjny wezwania skierowanego do wnioskodawcy. Organ wzywając stronę do sprecyzowania wniosku, w celu nadania sprawie właściwego biegu, powinien określić skutki zaniechania udzielenia przez stronę odpowiedzi w zakreślonym w wezwaniu terminie. Należy przyznać, że A B odpowiadając na wezwania organu, niewątpliwie uczynił to w sposób niezbyt precyzyjny, nie wskazując wprost na przepis prawa, w oparciu o który oczekiwałby rozpoznania jego wniosku. Jednakże, w ocenie Sądu, z odpowiedzi skarżącego z dnia (...). i z (...) nie wynika, aby wnosił o zmianę decyzji ostatecznej w dnia (...). w trybie art. 154 § 1 k.p.a. W tym zakresie trafny okazał się zarzut skargi, iż niezasadne było działanie Kierownika Urzędu, który nie mając ku temu podstaw faktycznych jak i prawnych przystąpił do rozpoznania sprawy pod kątem oceny przesłanek do zmiany bądź uchylenia własnej decyzji ostatecznej z dnia (...) określonych w art. 154 § 1 k.p.a. Sąd nie podzielił natomiast stanowiska wyrażonego przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym z dnia (...)., iż organ winien zinterpretować żądanie strony jako wniosek o wznowienie postępowania i w tym trybie podjąć odpowiednie rozstrzygnięcie procesowe w sprawie. Przeprowadzona przez Sąd analiza pisma skarżącego z dnia (...) i z dnia (...) mogłaby, w ocenie składu orzekającego, bardziej sugerować, iż oczekiwaniem skarżącego było stwierdzenie nieważności wydanych w tej sprawie decyzji i ponowne rozpoznanie żądania przyznania uprawnień kombatanckich na mocy art. 7 pkt 2 ustawy. Wskazywać na to może zawarte we wniosku z dnia (...) żądanie "unieważnienia wszystkich decyzji wydanych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów (k. 315, t. II akt administracyjnych) i wniosek "o unieważnienie poprzednich decyzji" sformułowany w piśmie z dnia (...) (k. 326, t. II akt administracyjnych). Przystępując ponownie do rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu winien ponownie wezwać A B do opowiedzenia się co do trybu procesowego, w którym oczekuje rozpoznania sprawy, jednocześnie uprzedzając skarżącego, że w przypadku nie przedstawienia w zakreślonym terminie jednoznacznego stanowiska w tym zakresie wówczas rozpatrzy sprawę w określonym (konkretnym) trybie postępowania. Nie przesądzając treści ostatecznego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ wydając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, naruszył przepisy prawa procesowego, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 105 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku wydano w oparciu o art. 250 powołanej ustawy a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej ustalono z uwzględnieniem §14 ust. 2 pkt 1 lit. c i w granicach określonych przez § 15 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).