II SA/Sz 230/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2008 r. sprawy ze skargi O. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznanie własności działki stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty z dnia [...] r. Nr [...] Starosta G., po rozpatrzeniu wniosku O. M. z dnia 29 lipca 2007 r., działając na podstawie art. 118 ust. 2a, 4 i 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), decyzją z dnia [...], nr [...], odmówił O. M. nieodpłatnego przyznania na własność działki gruntu rolnego, oznaczonej nr [...], o pow. [...]ha, położonej w obrębie ewidencyjnym K., gm. G. W uzasadnieniu decyzji Starosta podał, że decyzją z dnia [...] r. wydaną z up. Naczelnika Miasta i Gminy w G. przejęto na własność Skarbu Państwa, na wniosek A. B., gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni [...]ha, w zamian za rentę, zgodnie z ustawą z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). A. B. przydzielono do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działkę gruntu o pow. [...]ha z działki nr [...]. Według postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, O. M. jest spadkobiercą A. B.. Z informacji Sołtysa K. wynika, że O. M. nie użytkuje jednak przedmiotowej nieruchomości. Potwierdza to również miejsce zamieszkania wnioskodawczyni, tj. W.. Ponadto, działka o nr [...]uległa podziałowi na działki nr [...]i [...], a następnie na działki o nr [...],[...],[...] i [...] , które, z wyjątkiem działki nr [...], zostały sprzedane na rzecz osób fizycznych. Nie wystąpiły zatem przesłanki niezbędne do nieodpłatnego przyznania na własność działki gruntu rolnego w trybie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W złożonym odwołaniu od tej decyzji O. M. podniosła, iż od wielu lat stara się o nieodpłatne przekazanie działki nr [...] położonej w K.. Wydaną przez Starostę decyzję strona uznała za krzywdzącą, sprzeczną z zasadami współżycia społecznego i z obowiązującym prawem, a nade wszystko z Konstytucją. O. M. potwierdziła, iż w sprawie została wydana decyzja, mocą której jej matce przydzielono do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania, działkę gruntu o pow. [...] ha z działki nr [...]. Decyzja ta była prawomocna, niepodważalna i nigdy jej treść nie została uchylona lub zmieniona. W dniu 25 marca 1978 r. matka odwołującej – A. B. zmarła. Zgodnie jednak z obowiązującymi wówczas przepisami, działka siedliskowa mogła przejść na własność następców prawnych. Postępowanie spadkowe zakończyło się 8 kwietnia 1982 r. Na podstawie postanowienia Sądu, ustalony został krąg spadkobierców. Z wnioskiem o nieodpłatne przekazanie działki nr [...] wystąpili również p. G., bowiem działka nr [...] pozostawała jakiś czas w ich władaniu. Dalej strona przyznała, iż wyjechała z matką do W., ale nie zmienia to faktu, iż działka została przydzielona jej matce dożywotnio. Nawet jeśli opuściła jeszcze za życia miejsce pobytu nie stanowiło to podstawy do pozbawienia jej tej działki. Po jej śmierci użytkowali ją p. G., którzy z mocy ustawy również stali się spadkobiercami po zmarłej matce. Odnosząc się do stwierdzenia przez organ, że wnioskodawczyni zamieszkuje we W. odwołująca się stwierdziła, że można mieć gospodarstwo rolne, czy działkę rolną nawet w znacznej odległości od faktycznego miejsca zamieszkania i nawet, jeśli nie jest możliwe jej osobiste uprawianie, to możliwa jest dzierżawa takiej działki, oddanie w zarząd albo użytkowanie innej osobie na podstawie obowiązujących reguł prawa cywilnego. Zdaniem O. M., to Urząd Miasta i Gminy G. pozbawił spadkobierców prawa własności tej działki bez żadnej decyzji administracyjnej, podzielił ją a następnie sprzedał osobom trzecim. W takim stanie było niemożliwe, aby ktokolwiek ze spadkobierców po A.B. i M. B. mógł sprawować władztwo nad sporną działką. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, decyzją z dnia [...]r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium, powołując się na przepis art. 118 ust 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, stwierdziło, że O. M. ani czynnie, ani biernie nie włada będącą przedmiotem wniosku działką gruntu, bowiem zamieszkuje na stałe we W. (co uniemożliwia czynne władanie działką) a nadto nie zawarła żadnej umowy cywilnoprawnej dotyczącej tejże działki (jak chociażby dzierżawa, oddanie w użytkowanie osobie trzeciej, itp.). Art. 118 ust. 2a w/w ustawy stawia zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom, co oznacza wymóg osobistego użytkowania nieruchomości przez zstępnego. O. M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca podała, iż fakt zamieszkania przez nią we W. absolutnie nie oznacza, że nie mogła władać sporną działką. O.M. ponowiła argumentację przedstawioną w odwołaniu wskazując, że to organ administracji pozbawił ją bezprawnie władztwa nad przedmiotową działką a następnie po wielu latach wydał decyzję odmawiającą przyznania własności działki. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S.wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż te, które zostały w niej podniesione. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się tą zasadą Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Do wniosku tego doprowadziły następujące spostrzeżenia. Analiza nadesłanych akt administracyjnych wykazała, że sprawa przyznania na własność działki gruntu rolnego oznaczonej nr [...] o pow. [...]ha była przedmiotem rozstrzygnięcia po raz pierwszy w 1999 r. Wówczas to, w wyniku rozpoznania wniosków O. M. i S. G. z 3 i 4 listopada 1999 r. Burmistrz Miasta i Gminy G. działając z up. Starosty G., decyzją z dnia [...]r., nr [...]odmówił wnioskodawcom przyznania na własność w/w działki gruntu rolnego (karta 8 i 17 akt administracyjnych organu I instancji). Decyzję swą organ oparł na art. 118 ust. 2a, 4 i 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jako powód uniemożliwiający pozytywne dla stron załatwienie sprawy organ wskazał, iż zarówno O. M. jak i S. G. nie władali działką gruntu rolnego nr [...] o pow. [...]ha położoną w obrębie K. W 1980 r. działa nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...]i [...], a później na działki o nr [...],[...],[...] i [...], które zostały sprzedane dla J. K., M. M. i J. K.. W dniu wydania w/w decyzji przepisem stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia był art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, o następującej treści: "Z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków." Akta sprawy dają podstawę stwierdzić, że opisana wyżej decyzja z dnia [...] r., nr [...]stała się ostateczna. Zgodnie z zasadą trwałości decyzji ostatecznych wyrażoną w art. 16 § 1 kpa, do czasu jej skutecznego wzruszenia w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub w oparciu przepis szczególny, kwestia przyznania O. M. na własność działki gruntu rolnego oznaczonej nr [...] o pow. [...]ha w obrębie K. została prawomocnie rozstrzygnięta. Kolejny wniosek, który został przez organy zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie na własność działki gruntu rolnego oznaczonej nr [...], o pow. [...]ha w obr. K. został złożony przez O. M. w dniu 29 lipca 2007 r. Orzekając w sprawie Starosta G. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozstrzygnięcia swe oparły na art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który to przepis nie został zmieniony od daty wydania pierwszej decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. (działającego z upoważnienia Starosty G.) z dnia [...]r. Nie uległ również zmianie stan faktyczny sprawy, a i uzasadnienia wymienionych decyzji odwoływały się do niespełnienia przez wnioskodawczynię O. M., zstępną po A. B., warunku władania nieruchomością i dodatkowo podziałem nieruchomości i jej sprzedażą na rzecz osób trzecich. Oznacza to, że odnosząc się merytorycznie do wniosku skarżącej z dnia 29 lipca 2007 r. organy - Starosta G. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w . - naruszyły zasadę res iudicata. Decyzje swe organy wydały w wyniku rozparzenia wniosku tej samej strony postępowania – O. M., w tym samym stanie faktycznym i prawnym, w którym podjęta była funkcjonująca w obrocie prawnym decyzja z [...]r., nr [...]. Nie zmienia tego stanu rzeczy to, iż decyzja z dnia [...]r. obejmowała swym rozstrzygnięciem również odrębny od wniosku O. M. wniosek S. G. z [...] r. (k. 34 i 35 akt administracyjnych organu I instancji). Wydanie przez Starostę G. w dniu [...]r. decyzji oraz utrzymującej ją w mocy zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w sprawie poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną stanowiło przesłankę do stwierdzenia ich nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.