II SA/Sz 234/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. S. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], Burmistrz B. , na podstawie art. 104, art. 127a § 1 i 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 107 ust. 4a, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876), odmówił J. D. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału na zimę. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ powołując się na art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej wskazał, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ podkreślił, że w dniu [...] października 2021 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania klienta w celu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, jednakże nie został wpuszczony do domu. Taka sama sytuacja powtórzyła się [...] października 2021 r. Ponadto, skarżący był osobiście w Ośrodku, złożył odwołanie od wcześniejszej decyzji, jednak nie podjął próby nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym. Strona nie odbiera telefonów od pracowników Ośrodka. W związku z powyższym dnia [...] października 2021 r. zostało do wnioskodawcy wystosowane wezwanie mające na celu ustalenie terminu przeprowadzenia wywiadu, które dwukrotnie awizowane, nie zostało do dnia [...] listopada 2021 r. podjęte. W dniu [...] października 2021 r. pracownik socjalny podjął kolejną próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, która również okazała się bezskuteczna. Bierność zachowań strony w ustaleniu terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego można uznać za brak zgody na jego przeprowadzenie, a jednocześnie brak współdziałania rodziny z pracownikiem socjalnym. W wyniku braku danych, jakie wnosi wywiad środowiskowy, organ nie ma możliwości dokonania prawidłowej oceny co do celowości udzielenia pomocy ani też rozmiaru wymaganej pomocy. W odwołaniu od powyższej decyzji J. D. podkreślił, że pracownik socjalny w październiku 2021 r. nie informował go w jakim dniu ma być przeprowadzony wywiad. Tymczasem skarżący wyjeżdżał z dzieckiem do lekarza oraz "do prac społecznych". Wskazał na swoją trudną sytuację materialną, brak opału i środków na żywność. Dodał, że od kiedy korzysta z pomocy społecznej, wpuszcza pracownika socjalnego do domu. Wniósł o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego "za miesiąc październik 2021 r.". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 38 i art. 11 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Zdaniem tego organu, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocy społecznej dotyczy także przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a jedną z form odmowy takiego współdziałania jest uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego bowiem wywiad ten ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin, zaś w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Organ I instancji wzywał skarżącego do nawiązania kontaktu z pracownikiem socjalnym w celu uzgodnienia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ten jednak zachował się biernie. Zdaniem organu odwoławczego, decyzja odmawiająca przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału na zimę, w wyniku braku danych, jakie wnosi wywiad środowiskowy nie narusza prawa. W skardze na powyższą decyzję strona ponownie powołała się na swoją ciężką sytuację finansową i zdrowotną. Skarżący wskazał, że posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na stałe, choruje i przyjmuje stale leki, zastrzyki. Z wiekiem czuje się coraz gorzej i podupada na zdrowiu. Dodał, że we wrześniu 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad i wie, że ciężka sytuacja w jakiej znajduje się rodzina skarżącego nie zmienia się. Zaznaczył, że nie jest prawdą, że nie wpuszczał pracownika socjalnego, który miał przeprowadzić wywiad środowiskowy, jednak w październiku 2021 r. pracownik ten nie poinformował strony o terminie wspomnianego wywiadu. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "pp.p.s.a."). Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu. Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B. z dnia [...] listopada 2021 r., odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału na zimę. Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268). Zgodnie z art. 107 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z kolei w myśl art. 107 ust. 4a tej ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Powyższe regulacje ustawy o pomocy społecznej nie pozostawiają wątpliwości, że aby organ miał w ogóle szansę rozpatrzyć pozytywnie wniosek o przyznanie zasiłku celowego, musi w tym celu dokonać stosownych ustaleń faktycznych, co umożliwia w szczególności (obligatoryjny) dowód w postaci wywiadu środowiskowego. Uniemożliwienie przeprowadzenia takiego dowodu powołanym do tego pracownikom organu, przy założeniu z góry ich złej woli, skutkować musi odmową przyznania świadczenia. Należy też zgodzić się z organem odwoławczym, że jedną z form odmowy współdziałania z organem pomocy społecznej jest uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stanowisko organu, że w niniejszej sprawie do takiego uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu doszło, jest jednak, zdaniem Sądu, przedwczesne. W oparciu o zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty, nie sposób bowiem zweryfikować poglądu Kolegium co do świadomości skarżącego, że w związku ze złożonym wnioskiem, podejmowane były przez pracownika socjalnego próby skontaktowania się z nim w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W aktach brak jest jakichkolwiek informacji, z których wynikałoby, że organ zawiadamiał stronę o którymkolwiek terminie wspomnianego wywiadu. Co prawda organ w dniu [...] października 2021 r. wysłał do odwołującego się wezwanie do osobistego stawiennictwa w Ośrodku w celu ustalenia daty przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednakże nie czekając na odbiór tego wezwania przez stronę wydał decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału na zimę. Z akt sprawy jednoznacznie wynika przy tym, że wspomniane wezwanie J. D. odebrał w dniu [...] listopada 2021 r., a zatem następnego dnia po wydaniu wspomnianej decyzji (z dnia [...] listopada 2021 r.). Nie sposób stwierdzić jaki był cel skierowania do skarżącego wskazanego wyżej wezwania do stawiennictwa w Ośrodku, skoro organ nie zamierzał czekać na jego odbiór przez stronę. W aktach administracyjnych brak jest informacji, czy skarżący stawił się na wspomniane wezwanie, jednak nie ulega najmniejszej wątpliwości, że ewentualne stawiennictwo w Ośrodku nie mogło już zmienić jego sytuacji. Przeprowadzenie wywiadu stało się bezcelowe wobec wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego zasiłku. W realiach niniejszej sprawy nie sposób przesądzić, że skarżący w wywiadach nie chciał uczestniczyć, skoro nie wiadomo, czy został poinformowany o którymkolwiek z terminów tychże wywiadów. Na dokumencie z dnia [...] października 2021 r., zatytułowanym "podanie", zawierającym wniosek o przyznanie zasiłku okresowego z przeznaczeniem na cele bytowe rodziny, pracownik socjalny zamieścił trzy adnotacje, z których wynika, że nie został on wpuszczony na wywiad w dniach: [...] października 2021 r., [...] października 2021 r. i [...] października 2021 r. Z kolei w notatce służbowej z [...] listopada 2021 r., pracownik ten wskazał, że we wskazanych dniach bramy prowadzące do drzwi były zadrutowane oraz obłożone cegłami co uniemożliwiało wejście na posesję. Ponieważ jednak nie wiadomo, czy skarżący o powyższych terminach wywiadów był poinformowany zatem nie sposób stwierdzić, czy nie wpuścił pracownika ponieważ chciał uniknąć przeprowadzenia wywiadu, czy też nie było go w domu (strona twierdzi, że wyjeżdżała z dzieckiem do lekarza oraz "do prac społecznych na D."). Podsumowując, stwierdzić należy raz jeszcze, że brak współpracy z organem pomocy społecznej i unikanie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego bez wątpienia może stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego zasiłku celowego, jednak wcześniej organ winien ustalić, że strona faktycznie swoimi działaniami bądź zaniechaniami uniemożliwia przeprowadzenie tego wywiadu. W nieniniejszej sprawie powyższe okoliczności nie zostały należycie ustalone przez organy, co stanowi o naruszeniu art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego, przedwczesnego zastosowania przepisu art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy powinny mając na uwadze powyższe wskazania wyjaśnić czy skarżący wiedział o wyznaczonych terminach wywiadów środowiskowych i czy istotnie uniemożliwił ich przeprowadzenie. Jeżeli jednak takich informacji nie posiadał, organ winien podjąć kroki celem prawidłowego poinformowania strony o terminie przeprowadzenia wywiadu, a następnie po jego przeprowadzeniu wydać stosowne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, którem strona nie sprzeciwiła się (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).