II SA/Sz 236/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr 3427 w Szczecinie z dnia 15 stycznia 2025 r. nr 3/2025 w przedmiocie utraty prawa do uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej 4408 w Sulechowie nr 821/2024 z dnia 30 października 2024 r. Decyzją z dnia 20 października 2024 r., nr 821/2024 Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w S. (dalej: "organ I instancji", "Dowódca [...]") stwierdził utratę przez st. sierż. M. G. (dalej: "skarżący") prawa do uposażenia za okres od 4 września do 2 października 2024 r. w wysokości 29/30 uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami do uposażenia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzoną w dniu 26 września 2024 r. kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od służby ustalono, że skarżący jest nieobecny w miejscu zamieszkania, co zakwalifikowano jako wykorzystanie zwolnienia niezgodnie z jego przeznaczeniem. Z czynności kontroli sporządzono protokół do którego skarżący nie wniósł uwag. Organ I instancji wskazał, że celem zwolnienia lekarskiego jest uzyskanie przez chorego pełnej zdolności do służby. Wykonywanie jakichkolwiek czynności mogących przedłużyć okres niezdolności do pracy bądź służby stanowi wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem, przy czym mogą się one przejawiać zarówno w postaci wykonywania pracy zarobkowej jaki i innych aktywności utrudniających proces leczenia i rekonwalescencji. Widniejąca na zaświadczeniu lekarskim cyfra 2 – oznaczająca, że chory może chodzić, nie oznacza, że żołnierz przebywający na zwolnieniu lekarskim może traktować okres zwolnienia lekarskiego jako czas wolny od służby, którym może swobodnie dysponować. W odwołaniu od ww. decyzji skarżący podał, że w dniu 26 listopada 2024 r. odebrał z placówki pocztowej dwa listy polecone: pierwszy - z decyzją nr 821/2024 z dnia 30 października 2024 r., z pismem przewodnim z datą sporządzenia 31 października 2024 r., z pieczęcią kancelarii jawnej z dnia 4 listopada 2024 r., z nr pisma wychodzącego 5083/24 z dnia 4 listopada 2024 r., z datą nadania listu poleconego 5 listopada 2024 r.; drugi - z protokołem kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego z dnia 29 października 2024 r. i 30 października 2024 r., z datą sporządzenia 4 listopada 2024 r. Skarżący podał, że w ustaleniach protokołu z kontroli z dnia 29 października 2024 r. zarzucono mu wykonywanie pracy zarobkowej, jednak nie wskazano na czym miałaby ona polegać ani gdzie miałby ją wykonywać. Ponadto nie wskazano formy sposobu sprawdzenia przebywania w miejscu zamieszkania; nie przeprowadzono rozmowy z domownikami; nie wskazano, czy osoby kontrolujące zapukały do drzwi jego mieszkania, czy tylko np. dzwoniły domofonem; czy osoby kontrolujące podejmując próbę kontaktu telefonicznego, wykonywały połączenie z telefonu służbowego, czy prywatnego; z jakiego numeru dzwoniono na nr [...]; dlaczego kontrolujący uznali, że wskazany numer telefonu jest jego aktualnym numerem. Pomimo zgłaszanych wcześniej problemów kontaktu telefonicznego, Dowódca [...] nie zapewnił skarżącemu telefonu służbowego. Zdaniem skarżącego kontrolujący powinni podjąć ustalenia zmierzające do wyjaśnienia okoliczności oraz prawidłowego i skutecznego poinformowania o kontroli, tymczasem nie podjęto żadnych działań w kierunku ustalenia czy nr telefonu jest aktualny. Skarżący wyraził wątpliwość co do rozpytywania sąsiadów w przedmiocie jego przebywania w miejscu zamieszkania. Dalej skarżący zarzucił dowódcy jednostki nieprzestrzeganie terminów ustawowych, nie stosowanie się do przepisów dotyczących przeprowadzania kontroli zwolnienia lekarskiego. W jego ocenie Dowódca [...] nie stosuje się do przepisów, podejmuje decyzje niezgodne z prawem, przekracza swoje uprawnienia niedopełniając obowiązków służbowych i narażając się na odpowiedzialność karną, cywilną i dyscyplinarną. Celowo wykorzystuje stanowisko do celów prywatnych powodowany chęcią odwetu za złożoną przez skarżącego w styczniu 2024 r. skargę do Ministra Obrony Narodowej. Decyzja została wydana przed wszczęciem postępowania (data wydania decyzji – 30 października 2024 r., zawiadomienie o wszczęciu postępowania – 5 listopada 2024 r.), skutkiem czego nie ma ona żadnej mocy prawnej. Skarżący podkreślił również, że w decyzji z dnia 30 października 2024 r. podano, że przebywa na zwolnieniu lekarskim nr [...], a w protokołach kontroli podano nr zwolnienia [...] Dodał, że protokołu kontroli z dnia 26 września 2014 r. nie otrzymał (prawdopodobnie dlatego, że wówczas nie był żołnierzem). Końcowo zaznaczył, że organ nie wskazał, w jaki sposób w niebudzącym wątpliwości stanie faktycznym, kierując się zasadami doświadczenia życiowego był w stanie samodzielnie ocenić, czy zwolnienie lekarskie było wykorzystywane w celu poprawy zdrowia bez uzyskania od niego oświadczenia w przedmiocie przeprowadzonych czynności kontrolnych; jakie zdaniem organu wykonywał czynności mogące przedłużyć okres niezdolności do pracy; jakie prace zarobkowe wykonywał; jakie inne zachowania utrudniały proces leczenia i rekonwalescencji oprócz natarczywego i uporczywego nękania skarżącego i jego rodziny przez żołnierzy jednostki wojskowej; przy pomocy jakich osób organ ustalił, że skarżący przebywał poza miejscem zamieszkania, jakie okoliczności wpłynęły na zajęcie takiego stanowiska; jakie czynności zostały podjęte w celu potwierdzenia, że skarżący nie przebywał w miejscu zamieszkania. Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w Szczecinie (dalej: "organ odwoławczy", "Dowódca [...] Dywizji [...]") decyzją wydaną w dniu 15 stycznia 2025 r., nr 3/2025, na podstawie art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), art. 279 ust. 3, ust. 7, ust. 10 oraz ust. 13 w zw. z art. 431 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 248, dalej: "u.o.o.") po rozpoznaniu odwołania M. G. utrzymał w mocy decyzję Dowódcy [...] z dnia 30 października 2024 r. W pierwszej kolejności organ opisał ustalenia faktyczne sprawy, wskazując, że zgodnie z art. 279 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 u.o.o. w dniu 26 września 2024 r. w godzinach od 14:00 do 14:30 w miejscu zamieszkania skarżącego przeprowadzono kontrolę prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego [...] obejmującego okres niezdolności do służby od 4 września 2024 r. do 2 października 2024 r. Z uwagi na niezastanie skarżącego w miejscu zamieszkania, kontrolujący podjęli próbę nawiązania kontaktu telefonicznego (nr tel. [...] podany do ewidencji wojskowej jako telefon do kontaktu). Żadne z czterech połączeń nie zostało odebrane, wysłany sms pozostał bez odpowiedzi. Bezskuteczna również była próba kontaktu z małżonką skarżącego jako osobą do kontaktu wskazaną w ewidencji wojskowej. Wśród rozpytanych najbliższych sąsiadów, mężczyzna zamieszkujący w lokalu nr [...] oświadczył, że dawno nie widział skarżącego. W następstwie przeprowadzonej kontroli przesłano na adres zamieszkania skarżącego protokół z czynności kontrolnych oraz zawiadomienie o wszczęciu postępowania z urzędu, które po dwukrotnym awizowaniu zostały zwrócone do nadawcy. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wskazał, że w znacznej mierze eksponują one okoliczności bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz okoliczności na które brak jakichkolwiek dowodów w aktach postępowania. Odwołanie w znacznej części zawiera argumentację wskazującą, w ocenie skarżącego, na kompetencje a wręcz powinności kontrolujących do dokonywania czynności realizowanych w toku postępowań prowadzonych na podstawie odrębnych ustaw, przez uprawnione do tego organy procesowe w ramach np. postępowania przygotowawczego. W ocenie organu odwoławczego, nie jest zadaniem kontrolujących dokonywanie pozytywnych ustaleń w kwestii wykonywania przez kontrolowanego pracy zarobkowej, tj. konkretne wskazanie rodzaju wykonywanej pracy bądź innego rodzaju aktywności zarobkowej, jak również miejsca jej wykonywania podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim. Wbrew twierdzeniom skarżącego wskazano formę przeprowadzenia kontroli w postaci bezskutecznej czterokrotnej próby nawiązania kontaktu telefonicznego na podany w ewidencji wojskowej numer do kontaktu, w tym też z osobą wskazaną do kontaktu. Przy czym organ zwrócił uwagę na przepisy zobowiązujące żołnierza w czynnej służbie wojskowej do niezwłocznego informowania dowódcy jednostki wojskowej w której pełni służbę o zmianach danych gromadzonych i przetwarzanych w ewidencji wojskowej. Za bezzasadne organ odwoławczy uznał zastrzeżenia skarżącego w przedmiocie braku możliwości złożenia uwag co do przebiegu czynności kontrolnych w związku z zastosowaniem procedury wynikającej z art. 44 k.p.a. wyjaśniając, że została ona prawidłowo zastosowana w związku z dwukrotnym awizowaniem przesyłki i zwróceniem jej do nadawcy. Analizując materiał dowodowy organ odwoławczy nie znalazł podstaw do potwierdzenia zarzutu wskazującego na zaświadczenie nr [...] w protokole kontroli i wynikającej z tego rozbieżności w kwestii podstawy do czynności kontrolnych oraz w konsekwencji utraty prawa do części uposażenia. Za nieprawdziwe uznał też twierdzenie, jakoby kontrolujący, w dniu kontroli, podejmowali próbę kontaktu telefonicznego na numer tel. [...], natomiast wskazana data kontroli, tj. 26 września 2014 r., jest wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej nie mającej znaczenia dla sprawy. Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że decyzja organu I instancji wydana została z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa materialnego jak też obowiązującego prawa procesowego. Przyjęte w podstawie prawnej unormowania zostały zastosowane w sposób prawidłowy nie dając podstaw do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasatoryjnej bądź orzekającej co do istoty sprawy w sposób odmienny od przyjętego przez organ I instancji. Nie zgadzając się z opisanym rozstrzygnięciem M. G. zaskarżył je do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając organowi, że wydana decyzja stanowi subiektywną ocenę jego przełożonych, jest złośliwa i nie uwzględnia jego wniosków dowodowych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 13 listopada 2025 r. skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ponownie zarzucając organowi niewykonanie podstawowych obowiązków przy ustalaniu prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego. Wskazał, że nikt ponownie nie przyjechał aby przeprowadzić czynności z domownikami, nie ustalono, czy posiada dodatkowe zaświadczenie lekarskie, czy zaspokajał swoje potrzeby życiowe, czy się rehabilitował. Kontrolujący nie wskazali adresów ani nazwisk sąsiadów, których rozpytywali, sporządzali dokumentację niepopartą argumentami, nie ustalili żadnych okoliczności, które mogłyby obciążać skarżącego, argumenty zawarte w pismach są nielogiczne – brak osobistego kontaktu nie jest przesłanką do prawidłowej kontroli zwolnienia lekarskiego. Pomimo wielokrotnego informowania przełożonego o niemożliwości nawiązania ze skarżącym kontaktu telefonicznego, nie dokonano zmian w ewidencji wojskowej i próbowano nawiązać kontakt na nieaktualny już numer telefonu. Zaznaczył, że lekarz poinformowany o nękaniu jego i jego rodziny zalecił unikanie kontaktu oraz nieotwieranie drzwi osobom, których obecność negatywnie wpływa na jego stan zdrowia, zalecał również spacery. W tej sytuacji skarżący przebywając (hipotetycznie) podczas kontroli poza miejscem zamieszkania miał do tego pełne prawo i brak jest podstaw do karania go za to. Dalej wskazał, że Prokuratura Okręgowa w P. a później w S. prowadziła postępowanie w sprawie nieprawidłowego zachowania związanego m.in. z szykanowaniem skarżącego i jego rodziny przez żołnierzy [...]. Również Komenda Powiatowa Policji [...] prowadziła czynności wyjaśniające w stosunku do żołnierzy tego Pułku z powodu niewłaściwego zachowania poza terenem jednostki przy jednoczesnym szkalowaniu jego osoby. Do pisma skarżący dołączył zaświadczenie lekarskie określające możliwość wykorzystania zwolnienia lekarskiego w celu odzyskania pełnej sprawności i poprawy stanu zdrowia, historię stanu zdrowia i choroby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie zaś do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w [...] utrzymująca w mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] w S. stwierdzającej utratę przez skarżącego prawa do uposażenia za okres od 4 września do 2 października 2024 r. w związku z nieprawidłowym wykorzystaniem zwolnienia lekarskiego. Wskazać zatem należy, że stosownie do art. 279 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.o.o. prawidłowość wykorzystania zwolnienia lekarskiego może podlegać kontroli, którą przeprowadza dowódca jednostki wojskowej. Stosownie zaś do art. 279 ust. 3 u.o.o. jeżeli w wyniku kontroli zostanie ustalone nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego, żołnierz zawodowy traci prawo do uposażenia za cały okres zwolnienia. Zgodnie z art. 279 ust. 7 u.o.o. kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich polega na ustaleniu, czy żołnierz zawodowy w okresie orzeczonej niezdolności do służby, w tym sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny, nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności czy nie wykonuje pracy zarobkowej. Kontrolę prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego przeprowadza osoba upoważniona przez dowódcę jednostki wojskowej (art. 279 ust. 9 u.o.o.). W przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli, że żołnierz zawodowy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie lekarskie w inny sposób niezgodny z jego celem, osoba kontrolująca sporządza protokół, w którym podaje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego (art. 279 ust. 10 u.o.o.). Protokół przedstawia się żołnierzowi zawodowemu w celu wniesienia do niego ewentualnych uwag. Wniesienie uwag żołnierz zawodowy potwierdza własnoręcznym podpisem (art. 279 ust. 12 u.o.o.). Na podstawie ustaleń zawartych w protokole dowódca jednostki wojskowej stwierdza, w drodze decyzji, utratę prawa do uposażenia za cały okres zwolnienia (art. 279 ust. 13 u.o.o.). Od decyzji, o której mowa w ust. 13, żołnierzowi zawodowemu przysługuje odwołanie do wyższego przełożonego (art. 279 ust. 14 u.o.o.). Z treści przywołanych powyżej przepisów u.o.o. jednoznacznie wynika, że dowódca jednostki (upoważniona przez niego osoba) miał prawo przeprowadzić kontrolę prawidłowości wykorzystania przez skarżącego zwolnienia lekarskiego, przy czym kontrola ta powinna polegać na ustaleniu czy żołnierz w okresie orzeczonej niezdolności do służby nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności czy nie wykonuje pracy zarobkowej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w aktach sprawy brak jest upoważnienia Dowódcy [...] do kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego dla osób przeprowadzających kontrolę w dniu 26 września 2024 r. Stąd też okoliczność czy kontrolę przeprowadzały osoby właściwie umocowane – stosownie do art. 279 ust. 9 u.o.o., nie poddaje się kontroli. Ponadto w ocenie Sądu zgromadzony w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że zaistniały nieprawidłowości w wykorzystaniu przez skarżącego zwolnienia lekarskiego, uzasadniające orzeczenie o utracie przez skarżącego prawa do uposażenia za cały czas zwolnienia lekarskiego. Jedynym dowodem w sprawie jest protokół kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego z dnia 26 września 2024 r. W protokole tym opisano przebieg kontroli przeprowadzonej w dniu 26 września 2024 r. w godz. 14:00-14:30 w miejscu zamieszkania skarżącego. Nie wskazano – stosownie do art. 279 ust. 10 u.o.o. – na czym polegało nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego. Zdaniem Sądu samo stwierdzenie, że w dniu 26 września 2024 r. w godz. 14:00-14.30 nie zastano skarżącego w miejscu zamieszkania oraz, że próby skontaktowania się z nim telefonicznie były bezskuteczne nie przesądza o tym, że skarżący wykorzystywał zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem. Słuszny jest wywód organu I instancji, że przebywający na zwolnieniu lekarskim żołnierz nie może traktować okresu zwolnienia lekarskiego jako czasu wolnego od służby, którym może swobodnie dysponować. Jednak to na organie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. spoczywa obowiązek ustalenia, że żołnierz wykonuje pracę zarobkową albo w inny sposób niezgodny z celem zwolnienia lekarskiego to zwolnienie wykorzystuje (np. w celach rozrywkowych, rekreacyjno-wypoczynkowych, wykonywania zaległych prac remontowych). Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca przewidział otwarty katalog środków dowodowych stanowiąc w art. 75 § 1 k.p.a., że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Organy okoliczności takich nie wykazały. Dostrzec również należy, że zamieszczenie na druku zaświadczenia lekarskiego wskazania lekarza, że "chory może chodzić" (w aktach sprawy brak zaświadczenia lekarskiego, jednak organ sam na okoliczność tą wskazuje i jej nie kwestionuje) nie oznacza, że żołnierz może poruszać się wyłącznie po mieszkaniu, lecz uprawnia go do załatwiania podstawowych potrzeb życiowych i wykonywania zwykłych czynności życia codziennego, np. dokonywania zakupów żywnościowych, leków, udania się na wizytę do lekarza, na zabiegi medyczne czy rehabilitacyjne. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. ponieważ nie zostały wnikliwie i wszechstronnie wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni powyższe uwagi i wnikliwie przeanalizuje czy spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia utraty przez skarżącego prawa do uposażenia. Organ pamiętać będzie przy tym aby wnioski i twierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji znajdowały odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji.