II SA/Sz 250/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary z tytułu stwierdzenia odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie I. P. złożył na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada predyspozycji prawnych oraz, że na terenie M. brak jest kancelarii adwokackich. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną M. P., posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m 2, warsztat samochodowy o powierzchni [...] m 2, działkę rolną o powierzchni [...] ha, samochód osobowy w leasingu, kredyt bankowy w wysokości [...] tys. zł oraz oszczędności w kwocie [...] tys. zł. Miesięczny dochód rodziny wynosi [...] zł i jest to dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, natomiast miesięczne koszty niezbędnego utrzymania kształtują się na poziomie [...] tys. zł. Mając na uwadze, że złożone oświadczenia są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zobowiązał stronę do przedłożenia dodatkowych dowodów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodów, tj. - decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości za rok 2015 i 2016 (dom, warsztat, nieruchomość rolna) , - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. gaz, prąd, woda itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - wyciągów lub wykazów z zestawieniem operacji bankowych z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków, kont bankowych oraz rachunków oszczędnościowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, - oświadczenia, czy żona pracuje, czy jest osobą bezrobotną (w takiej sytuacji przedłożenie zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy, jeżeli natomiast pracuje, przedłożenie zaświadczenia z zakładu pracy potwierdzającego wysokość wynagrodzenia z okresu ostatnich trzech miesięcy), - dowodu potwierdzającego wysokość posiadanego kredytu i wysokości miesięcznych rat do spłaty oraz kserokopię umowy leasingu samochodu wraz z kserokopią jego dowodu rejestracyjnego, - kserokopie zeznań podatkowych za rok 2014 i za 2015 ( jeżeli już zostało złożone) w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. I. P. żądanych dokumentów nie nadesłał. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, zważył: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie strony dotyczące ustanowienia adwokata jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594) Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości dochodów i wydatków strony wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji majątkowej i finansowej. Dokonanie prawidłowej oceny, czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości). W rozpatrywanej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie stać go na ustanowienie pełnomocnika prawnego z wyboru. Skarżący posiada dom, warsztat oraz nieruchomość rolną, nie można więc uznać, że jest on osobą ubogą. Jednakże ze względu na podnoszone we wniosku okoliczności (kredyt, koszty miesięcznego utrzymania), referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych wyjaśnień i dokumentów źródłowych (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r. , sygn. akt I OZ 51/13, LEX nr 1273885). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, uniemożliwiając tym samym dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jego sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania referendarza sądowego skutkować musiał odmową przyznania prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy również pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przedstawionej sprawie referendarz sądowy nie mógł dokonać takiej oceny, gdyż nie posiadał wystarczających informacji i dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową skarżącego W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.