II SA/Sz 251/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2013 r. sprawy ze skargi P. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu spłaty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. , nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta przez zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., którą odmówiono dłużnikowi alimentacyjnemu P. Ś. odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] r. przyznano E. Ś. świadczenia pieniężne z funduszu alimentacyjnego na rzecz E. Ś. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] r. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta zobowiązał P. Ś. do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, tj. [...] zł. W wyniku rozpoznania wniosku P. Ś. o odroczenie terminu spłaty ww. należności, Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] odmówił dłużnikowi odroczenia terminu spłaty ww. należności. Po rozpoznaniu odwołania P. Ś., w którym informował on o odbywaniu [...] – letniej kary pozbawienia wolności, z końcem jej odbywania w dniu [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W ocenie Kolegium fakt odbywania przez skarżącego długoletniej kary pozbawienia wolności bez świadczenia pracy oraz niemożność zajęcia postępowaniem egzekucyjnym konta depozytowego wyklucza możliwość dokonywania jakichkolwiek wpłat z tytułu wypłaconych należności alimentacyjnych. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 12 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) odmówił P. Ś. odroczenia terminu spłaty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ podniósł, iż skarżący aktualnie przebywa w Areszcie Śledczym, gdzie jest zatrudniony odpłatnie, posiada do dyspozycji kwotę [...] zł oraz zgromadzony na wyjście na wolność fundusz w wysokości [...] zł. Do dnia wydania decyzji skarżący nie dokonał żadnej wpłaty na poczet zadłużenia z funduszu alimentacyjnego. Nie wskazał również ostatecznej daty spłaty zadłużenia. Skoro skarżący nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to winien mieć świadomość, że zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. Z przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynika, że na dzień opuszczenia aresztu tj. [...] r. nie będzie on w stanie spłacić całego zobowiązania, z czym wiąże się wnioskowane odroczenie terminu spłaty, zatem zasadnym jest odmówienie odroczenia terminu spłaty ww. należności. W odwołaniu od ww. decyzji P. Ś. podniósł, iż jako osoba odbywająca karę pozbawienia wolności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym spłaty alimentów. Jego sytuacja materialna w najbliższych latach na pewno nie ulegnie poprawie w związku z czym wnosi o całkowite umorzenie należności. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze opisaną na wstępie decyzją wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 2 pkt 10, art. 27 ust. 1 i 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012r., Nr 1228) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach podjętego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że poczynione działania i dokonane na ich podstawie ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego są słuszne, a wyciągnięte wnioski logiczne, prawidłowe i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego. Również w ocenie Kolegium, pomimo niewątpliwie trudnej obecnie sytuacji materialno-bytowej istnieje szansa odzyskania wierzytelności Skarbu Państwa w dłuższym okresie, nawet poprzez niewielkie aczkolwiek sukcesywne wpłaty na rzecz zadłużenia. Nadto skarżący jest osobą młodą, zdolną do podjęcia zatrudnienia. Odroczenie terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu, wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. W ocenie Kolegium okoliczności tej nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym, ponieważ odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest okolicznością obiektywną, lecz stanowi efekt zabronionych z punktu widzenia prawa działań skarżącego. To, że skarżący aktualnie nie pracuje, ponieważ przebywa w zakładzie karnym, nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego, a tym samym nie wyklucza zmiany jego sytuacji majątkowej w przyszłości. Odnośnie wniosku skarżącego o umorzenie należności, Kolegium wskazało, iż z takim wnioskiem dłużnik winien wystąpić do organu właściwego, tj. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Kolegium, P. Ś. zaskarżył ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu, wskazując, iż aktualnie nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia, ponieważ od [...] r. przebywa w Zakładzie Karnym. Nie ma pracy ani żadnych oszczędności, a jedynie pieniądze zgromadzone z wpłat dokonywanych przez rodzinę i znajomych przeznaczone na pierwszy miesiąc życia po opuszczeniu aresztu. Skoro faktycznie nie ma z czego spłacić zadłużenia, a organ odmawia mu odroczenia spłaty należności, to przez rosnące odsetki kwota ta będzie się zwiększać i jeszcze bardziej pogrąży go finansowo. Tym bardziej, że zapadł kolejny wyrok skazujący go na odbycie kary pozbawienia wolności na kolejne 3 lata. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zajęte w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270) dalej: P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu Sąd jest obowiązany na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. rozstrzygać w granicach danej sprawy, z tym że nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie wszelkich istotnych wad zaskarżonego aktu, nawet jeżeli nie były podnoszone przez skarżącego. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., którą odmówiono P. Ś. – dłużnikowi alimentacyjnemu, odroczenia terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., Nr 1228). Zgodnie z treścią tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Należy podkreślić, że decyzja oparta na powyższym przepisie ustawy, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. W konsekwencji prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności w zakresie przesłanek uzasadniających odroczenie terminu spłaty i ich analizie - z zachowaniem wymogów proceduralnych, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia. Wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 i 7 K.p.a.). W świetle treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie może budzić wątpliwości, że podstawową przesłanką, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego, jest jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Analizując zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, iż takiej szczegółowej analizy i oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego organy obu instancji nie dokonały. Organy odniosły się przede wszystkim do okoliczności odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności stwierdzając jedynie, że skoro skarżący dotąd nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, nawet częściowo, oraz nie wskazał daty ostatecznej spłaty zadłużenia, wątpliwości budzi to, czy w przyszłości, po ewentualnym upływie odroczenia terminu spłaty, skarżący wywiąże się z ciążącego na nim obowiązku. Odnosząc się do powyższego należy przed wszystkim zwrócić uwagę, że z istoty rzeczy wniosek zgłaszany przez dłużnika alimentacyjnego, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zawsze będzie wnioskiem zgłoszonym przez osobę, która się ze swoich obowiązków nie wywiązywała. Ponadto podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie uzależnił oceny zasadności takiego wniosku od prognozy faktycznej realizacji tego obowiązku w przyszłości. Jednocześnie organ nie podjął nawet próby wyjaśnienia na czym konkretnie swoje ustalenia opiera. Z analizy akt administracyjnych wynika, że jedynymi dowodami na których opierały się organy orzekając w niniejszej sprawie, a które pozwalały na poczynienie jakichkolwiek ustaleń co do sytuacji dochodowej skarżącego było zaświadczenie z Aresztu Śledczego, wydane na prośbę skarżącego, podające, że nie jest on zatrudniony odpłatnie, posiada środki w akumulacji w wysokości [...] zł oraz do dyspozycji [...] zł. Organy nie podjęły żadnych działań celem ustalenia, czy skarżący odbywając karę pozbawienia wolności zgłaszał właściwym podmiotom wolę podjęcia pracy. Nie badano również czy i jakie są realne możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Całkowicie dowolne jest też stanowisko organu, że skarżący nie będzie spłacał należności również po opuszczeniu zakładu karnego. W ocenie Sądu, zaniechania w tym zakresie uzasadniają stwierdzenie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem art. 6, art. 7, art. 77 § 1 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art.7 K.p.a.). Należy pamiętać, iż przedmiotem wniosku skarżącego nie było całkowite umorzenie zaległości lecz odroczenie ich spłaty. Wniosek w tym zakresie powinien być zatem rozpatrywany pod kątem możliwości jego wykonania przez skarżącego po opuszczeniu zakładu karnego i w aspekcie przesłanek wynikających z art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Mając na uwadze, że organ przeprowadził postępowanie dowodowe z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów, w konsekwencji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 1 i 3 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić poczynione wyżej uwagi oraz ściśle odnieść ustalony stan faktyczny do przesłanek odroczenia spłaty zadłużenia lub jego rozłożenia na raty, wynikających z art. 30 ust.2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i oprzeć rozstrzygnięcie w oparciu o wynikające stąd wnioski. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c P.p.s.a. O wykonalności wyroku orzeczono w pkt II , w oparciu o przepis art. 152 P.p.s.a.