II SA/Sz 253/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi W. J.-Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wójt Gminy na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 w związku z art. 1a, art. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 15 ust. 1 – 4, art. 18 ust. 1, art. 19, art. 20 oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 104 oraz 162 § 2 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla M. R. reprezentowanego przez W. J. – Z. , na okres od [...] r. w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wójt Gminy na podstawie art. 12 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 1 oraz art. 25 w związku z art. 9 ust. 4a oraz art. 18 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 104 oraz 163 ustawy dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, uchylił od dnia [...] r. decyzję nr [...] z dnia [...] r. przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M. R. w okresie od [...] r. w kwocie [...] zł W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w myśl art. 18 ust. 5 cytowanej ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. Na podstawie oświadczeń o wysokości uzyskanego dochodu w 2013 r. pomniejszonego o należny podatek, składki na ubezpieczenie społeczne oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, stwierdzono, że rodzina strony uzyskała dochody w łącznej kwocie [...] zł pomniejszone o dochód utracony [...] zł – co daje [...] zł miesięcznie ([...] zł na osobę w rodzinie). Powyższy dochód powiększony o miesięczny dochód uzyskany przez wnioskodawczynię z tytułu podjęcia pracy od [...] r. w kwocie [...] zł to [...] zł. Dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego [...] zł. W odwołaniu od powyższej decyzji, W. J. – Z. podniosła, że organ uznając, iż dochód jej rodziny przekroczył kryterium uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uwzględnił do wspomnianego dochodu środki za [...] r. uzyskane przez jej obecnego męża, który nie jest opiekunem prawnym syna M. Dodała, że pracownica Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie zobowiązała ją do przedłożenia deklaracji PIT męża pomimo, uzyskania informacji, że nie jest on ojcem syna skarżącej. Po rozpatrzeniu odwołania W. J. – Z. od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 9 ust. 2, ust. 4 i 4a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny, w myśl art. 2 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, oznacza dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych, tj. przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast rodzina według definicji zawartej w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.) oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostających na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Kolegium zaznaczyło, że w niniejszej sprawie zastosowanie ma art. 9 ust. 4a ustawy, zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dochód miesięczny na osobę w trzyosobowej rodzinie w 2013 r. wyniósł [...] zł. Dochód ten należało powiększyć o dochód uzyskany przez odwołującą się z tytułu podjętego od [...] r. zatrudnienia – w kwocie [...] zł. Tak wyliczony dochód wynosi [...] zł. Dochód ten jest wyższy od kryterium ustawowego [...] zł. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego organy orzekające nie działają na zasadzie uznania administracyjnego, lecz decyzje w tych sprawach są decyzjami związanymi, co znaczy, że świadczenie przyznaje się jeżeli są spełnione ustawowe przesłanki. W. J. – Z. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że jej zdaniem nie można do dochodu, którego już nie ma – tak zwanego utraconego – dodać dochodu nabytego w miesiącu, w którym złożony został wniosek o przyznanie alimentów dla syna skarżącej. W jej ocenie, dochodem utraconym jest nie tylko kwota [...] zł z tytułu świadczeń wypłaconych z Funduszu Pracy, ale także stypendium w kwocie [...] zł. Wymienione dochody zostały utracone od dnia [...] r. na rzecz dochodu po podjęciu pracy w Urzędzie Gminy na okres od [...] r. Dochód miesięczny na jedną osobę wyliczony z uwzględnieniem powyższej okoliczności – wynosi [...] zł. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] r., skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, wskazując dodatkowo, że w żadnym z rozpatrywanych lat jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego – [...] zł na osobę w rodzinie. W [...] r. dochód rodziny na osobę to [...] zł, zaś w [...] r. – [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności jego wykładni. Stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, skutkują wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy wykazała, że decyzje te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. – uchylającą decyzję z dnia [...] r. przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla M. R. – w okresie od [...] r. Jako podstawę uchylenia decyzji z dnia [..] r. Wójt Gminy wskazał m.in. art. 24 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z treści cytowanego powyżej przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził szczególny tryb dotyczący weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z uwagi na to, że wspomniany przepis jest przepisem szczególnym względem postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego jest on stosowany w pierwszej kolejności przed rozwiązaniami zamieszczonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z tego też powodu zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji możliwa jest w pierwszej kolejności w tych przypadkach, które są przewidziane w tym przepisie, a zatem także wówczas, gdy nastąpi zmiana sytuacji dochodowej rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń. Nie można przy tym uznać, że chodzi tu o zmianę już w dacie orzekania o przyznaniu uprawnienia, bo wówczas postulowana zmiana nie dotyczyłaby sytuacji rodzinnej czy dochodowej, lecz wiedzy organu o tej sytuacji, a tak przecież przedstawia się przesłanka wznowienia postępowania na podstawie art. 25 tej ustawy w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Natomiast na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów można wzruszyć tylko taką decyzję, która w dacie orzekania była zgodna z prawem, ale w trakcie wykonywania tej decyzji ustał tytuł do kontynuacji świadczenia. Z uwagi na brak należytych ustaleń w omawianym zakresie, nie sposób jednak stwierdzić czy taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skoro bowiem decyzja o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego na rzecz syna skarżącej została wydana w dniu [...] r., zaś wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w Urzędzie Gminy skarżąca uzyskała za okres od [...] r., zatem nie można wykluczyć, że nie była to zmiana sytuacji dochodowej o jakiej mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający by stwierdzić w jakiej dacie skarżąca uzyskała wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w Urzędzie Gminy. Jeżeli nastąpiło to przed datą wydania decyzji z [...] r. o przyznaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego to oznaczałoby, że w sprawie nie doszło do zmiany sytuacji dochodowej, na którą powołał się organ. Oznaczałoby to, że decyzja ta została wydana z uwagi na to, że organ nie posiadał informacji w tym zakresie, ponieważ zaświadczenie o zatrudnieniu (od [...] r.) i zarobkach uzyskanych przez skarżącą (za [...] r.) z Urzędu Gminy zostało wystawione dopiero w dniu [...] r. W takim wypadku za błędne należałoby uznać zastosowanie przez organ przepisu art. 24 ust. 1 cytowanej ustawy. Jeżeli bowiem w niniejszej sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, nieznane organowi, zatem właściwym byłoby zastosowanie przez ten organ art. 145 § 1 K.p.a, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie bowiem z treścią art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Z uwagi na brak szczegółowych ustaleń w omawianym zakresie nie sposób jednak stwierdzić, czy uchylenie decyzji w oparciu o przepis art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów było prawidłowe, czy też organ winien zastosować tryb wznowienia postępowania określony w art. 145 § 1 K.p.a. Odnośnie wskazań co do dalszego postępowania to należy zaznaczyć, że wynikają one wprost z przedstawionych rozważań Sądu. Sprawa ponownie będzie rozpatrywana przez organ, który dokona ponownego jej rozstrzygnięcia, w szczególności uwzględni stan faktyczny istniejący w dacie wydawania decyzji oraz dokona szczegółowych ustaleń co do daty uzyskania przez skarżącą dochodu z tytułu zatrudnienia w Urzędzie Gminy i w zależności od poczynionych ustaleń zastosuje właściwy tryb postępowania – w tym ewentualnie także tryb wznowienia postępowania określony w art. 145 § 1 K.p.a. (w razie ustalenia, że w sprawie zaszły nowe okoliczności istniejące w dacie wydania decyzji a nieznane organowi). Organ winien mieć przy tym na uwadze okoliczność, że syn skarżącej w dniu [...] r. ukończył 18 lat, przy czym w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnionymi są osoby, na rzecz których zostały zasądzone alimenty. W przypadku osób małoletnich przedstawicielami ustawowymi dziecka, upoważnionymi do podejmowania działań w jego imieniu są rodzice dziecka, przy czym każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel dziecka. Stroną w znaczeniu materialnoprawnym jest jednak zawsze uprawniony, natomiast przedstawiciel ustawowy reprezentuje jedynie interesy małoletniego. Z dniem [...] r. M. R. stał się osobą pełnoletnią i władza rodzicielska wykonywana przez matkę W. J. – Z. z tym dniem ustała. Z tym dniem wymieniony może samodzielnie prowadzić swoje sprawy. Mając powyższe na względzie, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.