II SA/Sz 259/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.),, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 08 października 2009r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zaliczki alimentacyjnej oddala skargę Decyzją z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Głównego Specjalistę w Wydziale Zdrowia i Polityki Społecznej na podstawie art. 105 kpa w zw. z art. 41 i art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2007r. nr 192 poz. 1378) umorzył postępowanie w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej na rzecz Z.R.. Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji ustalił, że I.P. złożyła w dniu [...] r. u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz córki Z.R.. Zgodnie z treścią art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów traci moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zaś art. 41 powołanej ustawy zgodnie z którym sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonym w przepisach dotychczasowych. W ocenie organu skoro skarżąca złożyła wniosek z [...]., a więc po okresie obowiązywania dotychczasowych przepisów należało postępowanie w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej umorzyć. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie w odwołaniu od przedmiotowej decyzji I.P. wskazała, że została błędnie poinformowana przez pracownika Komornika Sądowego o konieczności złożenia wniosku w dniu [...] r.. Ponadto w ocenie odwołującej urzędnik organu winien, z urzędu, w momencie składania przez nią wniosku poinformować ją o możliwości oraz terminie składania wniosku na zaliczkę alimentacyjną. Dlatego, że została wprowadzona w błąd uchybiła terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku, w związku z tym wniosła o przywrócenie terminu do jego złożenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] działając w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium podniosło, że stosownie do treści art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ilekroć w ustawie jest mowa o okresie świadczeniowym – oznacza to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia [...] do dnia [...] następnego roku kalendarzowego. Zdaniem Kolegium, organ rozpatrując wniosek strony o przyznanie zaliczki alimentacyjnej w dniu [...] r. nie mógł rozpoznać tego wniosku na podstawie nieobowiązujących już przepisów prawnych i prawidłowo umorzył postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe. Dodatkowo organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawczyni uzyskała z dniem [...] r. prawo do świadczenia alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnośnie żądania odwołującej się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zaliczkę alimentacyjną Kolegium stwierdziło, że uprawnienie strony sprowadzające się do wystąpienia z wnioskiem może być realizowane w dowolnym czasie i nie jest ograniczone żadnym terminem. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła I.P. wskazując, że kwestionuje rozstrzygnięcia organów w zakresie nie przyznania jej zaliczki alimentacyjnej za miesiące: [...] r. jednocześnie wniosła o przyznanie zaległego świadczenia. W uzasadnieniu skarżąca opisała dotychczasowy przebieg postępowania związany ze złożeniem wniosku o udzielenie świadczenia na rzecz jej córki Z.R.. I.P. podniosła, że w momencie kiedy składała w [...] wniosek o egzekucję alimentów, pracownica Komornika Sądowego udzieliła jej informacji, że wniosek o zaliczkę alimentacyjną winna złożyć w dniu [...] r. Dodatkowo wskazała, że decyzja odmawiająca jej przyznanie zaległych świadczeń jest dla niej krzywdząca i merytorycznie nieuzasadniona, gdyż nie powinna ponosić konsekwencji błędnych pouczeń urzędników. Zdaniem skarżącej "urzędniczka MOPR" w chwili składania przez nią wniosku powinna z urzędu wdrożyć procedurę przyznania zaległego świadczenia, a nadto, że decyzja o nieprzyznaniu jej świadczenia jest w jej odczuciu krzywdząca, niemoralna, świadcząca o "przedmiotowości dziecka", co stanowi o jej sprzeczności z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Wobec wniosku skarżącej o przyznanie zaległego świadczenia należy podkreślić, że Sąd administracyjny nie jest uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie skarżącej określonego prawa bądź uprawnienia, wynikającego z przepisów prawa normujących określoną dziedzinę spraw. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, czy z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie w dniu [...]r. I.P. złożyła do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla jej córki Z.R.. W tym miejscu zauważyć należy, że z dniem [...] r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7), a utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. 2005 r. Nr 86, poz. 164) – co wynika z treści art. 47 i art. 48 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Zasady i tryb przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, zostały określone jedynie w nieobowiązującej ustawie z dnia [...] r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zwanej w dalszej części ustawą o zaliczce alimentacyjnej. W sytuacji, gdy skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej w dniu [...] r., w którym to dniu przestała obowiązywać ustawa przewidująca możliwość przyznania takiego rodzaju świadczenia, należało rozważyć możliwość zastosowania w sprawie przepisów przejściowych zawartych w Rozdziale 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie wskazanej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Zgodnie z art. 10 ustawy o zaliczce alimentacyjnej prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją do końca okresu zasiłkowego. Organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną o przyznaniu zaliczki na podstawie wniosku o przyznanie zaliczki (art. 10 ust. 5 pkt 1). W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada zgodnie, z którą organ orzeka na podstawie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, czyli w dacie wydania rozstrzygnięcia, chyba że co innego wynika z ich brzmienia (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2000 r. sygn. akt V SA 283/00). W świetle powołanych przepisów należy stwierdzić, że prawo do zaliczki alimentacyjnej powstaje od dnia złożenia wniosku, zatem w ocenie Sądu nie można było w niniejszej sprawie zastosować regulacji przewidzianej w przepisie przejściowym, bowiem skoro wniosek został złożony w dniu [...] r. zatem nie można przyjąć, że prawo do zaliczki powstało do dnia wejścia w życie ustawy, gdyż w dniu złożenia wniosku weszła w życie nowa ustawa. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wyjaśnić, że jak wynika z akt administracyjnych wniosek złożony przez I.P. dotyczył przyznania zaliczki alimentacyjnej na rzecz jej córki, zatem organ administracji publicznej nie mógł przekwalifikować żądania wnioskodawczyni, stosownie do obowiązujących przepisów. Jak trafnie podkreśliło to Kolegium z dniem [...] r. skarżąca nabyła jednak prawo do ubiegania się (złożenia wniosku) o uzyskanie świadczenia alimentacyjnego na podstawie aktualnych przepisów. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonych decyzji stwierdził, że organ pierwszej instancji właściwie rozstrzygnął na podstawie art. 105 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i umorzył postępowanie. Stosownie do treści powołanego art. 105 § 1, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych został ugruntowany pogląd zgodnie, z którym bezprzedmiotowość postępowania wiąże się z przedmiotem postępowania administracyjnego, którym jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., czyli wynikająca z przepisów prawa materialnego kompetencja organu administracji publicznej do wydania w indywidualnej sprawie decyzji administracyjnej. Postępowanie może być więc bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych, gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej lub z przyczyn faktycznych, gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych, uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 2042/06, pub!. LEX nr 394025). W związku z powyższym stanowiskiem należało uznać, że w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji stwierdził brak materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji polegającej na rozstrzygnięciu w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej, bowiem jak zostało to wyjaśnione wyżej, w momencie złożenia wniosku przez I.P. o przyznanie zaliczki przestała obowiązywać ustawa zawierająca normy regulujące przyznanie takiego świadczenia, zatem organ prawidłowo umorzył postępowanie, gdyż jakiekolwiek merytoryczne rozstrzygnięcie byłoby prawnie niedopuszczalne. Zdaniem Sądu również organ odwoławczy właściwie rozstrzygnął w trybie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego o utrzymaniu decyzji organu pierwszej instancji w mocy. W tych okolicznościach orzeczono, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).