II SA/Sz 260/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi W. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie rejestracji pojazdu oraz odmowy rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr[...] , na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 oraz art. 185 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Prezydent Miasta uchylił decyzję własną z dnia [...] r. w sprawie rejestracji samochodu osobowego marki [...] nr rejestracyjny [...] , o numerze nadwozia [...] wydaną na rzecz W. A. oraz odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, Prezydent Miasta wskazał, że w dniu 27 października 2015 r. do organu wpłynął sprzeciw Prokuratora Prokuratury Okręgowej, w którym zarzucono decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r., że została wydana na podstawie fałszywych dowodów. Z treści sprzeciwu wynika, że M. K. , którego podpis jako kupującego widnieje w umowie datowanej na dzień [...] r., podrobił w celu użycia za autentyczny dokument w postaci umowy sprzedaży pojazdu używanego marki [...] nr VIN:[...] . Ustalenie fałszu w umowie zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] r. W dniu [...] r. przedmiotowy pojazd został sprzedany na rzecz W. A. za cenę [...] zł. Do wniosku o rejestrację pojazdu W. A. jako jeden z dowodów własności przedstawił podrobioną umowę kupna sprzedaży sporządzoną [...]r. Wobec powyższego należało uznać, że decyzja Prezydenta Miasta w sprawie rejestracji przedmiotowego pojazdu na rzecz W. A. została wydana na podstawie fałszywych dowodów. W odwołaniu od powyższej decyzji W. A. podniósł, że przedmiotowy pojazd jest przez niego użytkowany od [...] lat. Został nabyty w dobrej wierze bez weryfikacji poprzednich właścicieli. Wskazał, że nie badał sposobu nabycia przez podmiot gospodarczy tego pojazdu gdyż nie leżało to w jego obowiązku. Zaznaczył, że czynność nabycia pojazdu od podmiotu gospodarczego oznaczonego jako [...] nie była wadliwa, dokonana została w dobrej wierze i wywołała określony skutek prawny, jakim było nabycie własności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23), po rozpatrzeniu odwołania W. A. od decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...] uchylającej decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...] w sprawie rejestracji pojazdu marki [...] nr rejestracyjny [...] o numerze nadwozia [...] , oraz odmawiającej rejestracji przedmiotowego pojazdu, orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium, Prezydent Miasta po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego uznał, że decyzja z dnia [...] r. w sprawie rejestracji samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...] jest obciążona wadą z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ wydana została w oparciu o dowód, stanowiący tytuł własności pojazdu, który okazał się fałszywy Z tych względów organ I instancji w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. zobowiązany był do uchylenia decyzji własnej z dnia 30 maja 2007 r. o rejestracji przedmiotowego pojazdu i odmowy jego rejestracji. Kolegium, po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego stwierdziło, że zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta jest zgodna z prawem materialnym oraz procesowym a odwołanie nie może zostać uwzględnione z braku podstaw prawnych. Kolegium zaznaczyło, że organ administracyjny, ani sąd administracyjny nie są organami właściwymi do ustalenia na podstawie art. 169 Kodeksu cywilnego prawa własności pojazdu nabytego od osoby nieuprawnionej. Ustalenie to należy wyłącznie do sądów powszechnych. Organ odwoławczy poinformował, że w celu uzyskania tytułu własności przedmiotowego pojazdu odwołujący winien wystąpić ze stosownym wnioskiem do sądu powszechnego. W. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o jej uchylenie i "przywrócenie decyzji Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] r., lub wydanie nowej decyzji o rejestracji przedmiotowego pojazdu, bądź ustalenie czasowej rejestracji pojazdu na czas dochodzenia o zasiedzenie na podstawie art. 174 § 1 k.c. przed sądem cywilnym". W uzasadnieniu decyzji ponownie wskazał, że pojazd jest w jego użytkowaniu od [...] lat oraz, że został nabyty w dobrej wierze. Dodał, że ma [...] lata i pojazd jest niezbędny jemu i jego żonie w codziennym życiu. Jest osobą schorowaną i samochodem wraz z małżonką przemieszcza się do różnego rodzaju placówek medycznych w obrębie regionu zamieszkania. W jego ocenie, "pojazd nabyty wolny od wad fizycznych i prawnych powodował, że prawo własności nie było w żaden sposób ograniczone". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W oparciu o przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w § 2 tego przepisu sprawowana jest według kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] r. wydane zostały po wznowieniu przez Prezydenta Miasta, postanowieniem z dnia [...] r., postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. w sprawie rejestracji pojazdu marki [...] o numerze nadwozia (VIN): [...] oznaczonego tablicami rejestracyjnymi o wyróżniku [...] Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada trwałości decyzji administracyjnej, wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana tych decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych, dlatego uchodzi za jedno z kardynalnych założeń całego systemu postępowania administracyjnego. Wyeliminowanie takich rozstrzygnięć możliwe jest jedynie w sytuacjach wyjątkowych, a celowi temu służą tzw. nadzwyczajne środki wzruszenia decyzji ostatecznych. Jednym z nich jest uchylenie w całości lub w części decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania (art. 145 w związku z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.). Podkreślenia wymaga, że przedmiotem postępowania wznowieniowego nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności wymienione w art. 145 § 1 k.p.a. Jak stanowi bowiem przepis art. 149 § 2 k.p.a., postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako przesłankę wznowieniową wskazało przepis art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. albowiem, zdaniem organu odwoławczego, zgromadzone w sprawie dowody pozwalają na ustalenie zaistnienia faktu sfałszowania dowodu stanowiącego podstawę faktyczną rejestracji pojazdu. Okoliczność sfałszowania umowy sprzedaży pojazdu z dnia 5 kwietnia 2007 r., zawartej pomiędzy D. H. i M. K. dowiedziona została prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia [...] r. (sygn. akt[...] ), którym to wyrokiem uznano M. K. za winnego popełnienia czynu polegającego m.in. na podrobieniu w celu użycia za autentyczny dokumentu w postaci umowy sprzedaży pojazdu marki [...] o nr VIN: [...] zawartej w dniu [...] . Zdaniem organu odwoławczego, dotknięta fałszem umowa nie spełnia przesłanek niezbędnych do zarejestrowania przedmiotowego pojazdu. Kolegium stwierdziło również, że nie jest rzeczą postępowania administracyjnego dowodzenie skuteczności umowy cywilnoprawnej uznanej za sfałszowaną, jednakże skarżący może wystąpić ze stosownym wnioskiem w tym zakresie do sądu powszechnego. Jak wynika z powyższego, w rozpoznawanej sprawie organy odmówiły skarżącemu zarejestrowania pojazdu ze względu na to, że stwierdzenie sfałszowania dowodu własności pojazdu nie pozwala na wykazanie ciągłości legalnej sukcesji praw do przedmiotowego pojazdu, a tym samym brak jest możliwości wiarygodnego uznania za ustalony status właściciela pojazdu po stronie W. A. W ocenie Sądu, stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji nie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 72 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 1137) rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Z kolei przepis § 4 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz.U. z 2016 r. (poz. 1038) uszczegóławia, że dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: 1) umowa sprzedaży; 2) umowa zamiany; 3) umowa darowizny; 4) umowa o dożywocie; 5) faktura VAT potwierdzająca nabycie pojazdu; 6) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności (ust. 1), natomiast w przypadku, gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację są niezgodne z danymi właściciela zawartymi w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu, jeżeli była wydana, jako dowód własności wymagany do rejestracji rozumie się wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu. Skarżący nabył pojazd będący przedmiotem postępowania od B. G. prowadzącego działalność gospodarczą [...] który zawarł w dniu [...] r. umowę komisu dotyczącą tego pojazdu z M. K. Z kolei M. K. dysponował umową kupna tego pojazdu zawartą w dniu 5 kwietnia 2007 r. z D. H. Postępowanie w sprawie podrobienia umowy przez M. K. , zakończone wyrokiem skazującym, nie dotyczyło jednak czynności związanych z zakupem pojazdu przez W. A. lecz umowy, którą M. K. miał nabyć pojazd od D. H. Organy orzekające rozpoznając sprawę w trybie wznowienia postępowania przesądziły jednak, że dowód nabycia pojazdu przez W. A. od B. G. nie może stanowić podstaw do zarejestrowania pojazdu, albowiem sprzedający z uwagi na podrobienie wcześniejszej umowy zawartej przez M. K., w istocie nie był uprawniony do zbycia pojazdu [...] Zdaniem Sądu, twierdzenia te są przedwczesne albowiem skuteczność czynności związanych ze zbyciem pojazdu przez B. G. na rzecz skarżącego nie została na żadnym etapie postępowania skutecznie podważona. To jedynie organy autorytatywnie twierdziły, że nie doszło przeniesienia prawa własności na W. A. Kolegium odmawiając skarżącemu uznania legalności nabycia pojazdu wskazało, że ustalenie prawa własności, pojazdu nabytego od osoby nieuprawnionej należy wyłącznie do sądów powszechnych, zatem w celu uzyskania tytułu własności odwołujący się winien wystąpić do tego właśnie sądu. Wskazać należy, że prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności, w świetle § 4 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia, stanowi dowód własności pojazdu, jednakże skarżącemu nie dane było wykazać w postępowaniu administracyjnym, że takim dowodem się legitymuje. Wbrew twierdzeniom organu, w postępowaniu wznowieniowym, w którym organ powołuje się na sfałszowanie jednego z dokumentów i który w istocie stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., nie można odmówić stronie – przy tak daleko idącej ocenie dokumentu, który nie jest dotknięty fałszem- możliwości wykazania skutków wynikających z tego dokumentu w sferze cywilnoprawnej. Nie jest właściwe interpretowanie przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym, rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy oraz przepisów dotyczących wznowienia postępowania niezgodnie z zasadami ogólnymi k.p.a., tj. zasadą praworządności i zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z której również wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Jeżeli w toku postępowania wznowieniowego zajdzie konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, a takim zagadnieniem jest niewątpliwie orzeczenie sądu rozstrzygające w przedmiocie prawa własności pojazdu [...], to organ nie może dokonywać samodzielnej oceny tej kwestii, lecz winien umożliwić rozpatrzenie sprawy przez sąd powszechny. Organ sam stwierdził, że skarżący może uzyskać tytuł własności pojazdu na drodze postępowania przed sądem powszechnym, jednakże nie podjął w tej materii żadnych czynności procesowych odsyłając skarżącego do odrębnego postępowania. Tymczasem rzeczą organu było zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. Takie działanie organu jest o tyle uzasadnione, że najdalej idącym skutkiem wznowienia postępowania w sprawie rejestracji pojazdu jest uchylenie decyzji o jego rejestracji a następnie odmowa zarejestrowania. W. A. winien mieć zatem możliwość wykazania, że doszło do przeniesienia na niego własności pojazdu oraz, że działał w dobrej wierze. Organ winien zatem ustalić czy skarżący wystąpił do sądu powszechnego w celu wydania orzeczenia rozstrzygającego o prawie własności kupionego od B. G. samochodu a dopiero w razie ustalenia, że skarżący zrezygnował z wykazania tego prawa orzeczeniem sądu, kontynuować postępowanie w oparciu o zebrane w sprawie dowody i ustalony na ich podstawie stan faktyczny sprawy. Jak wynika z akt sprawy, do czasu wydania decyzji przez organ I instancji skarżący nie występował do sądu powszechnego o stwierdzenie zasiedzenia rzeczy ruchomej (pojazdu) jednak uczynił to w dniu [...] r. a zatem tuż przed wydaniem przez Kolegium zaskarżonej decyzji z dnia 22 stycznia 2016 r. Powyższe wskazuje, że o ile pozew został wniesiony skutecznie, zachodzić będą przesłanki do zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego. W tym stanie rzeczy, wobec uznania zasadności skargi, chociaż nie tylko ze względu na zarzuty w niej podniesione, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta. Organy ponownie rozpatrując sprawę, na podstawie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględnią ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.